«Бүгінгі күнді түсініп-түйсіну үшін де, болашақтың дидарын көзге елестету үшін де кешегі кезеңге көз жіберуіміз керек»
Н. Ә. Назарбаев

Мәдени серуен: А.Байтұрсыновтың музей-үйі

5718 0
Мәдени серуен: А.Байтұрсыновтың музей-үйі
Қоғам қайраткері, тіл білімінің негізін салушы Ахмет Байтұрсыновтың ХХ ғасырдың басында қазақ халқының рухани дамуына қосқан үлесі өте зор.

Ахмет Байтұрсынұлының Алматы қаласындағы мұражай үйі 1993 жылы ұйымдастырылған. Бұл музейдің ашылуының ерекше тарихы бар. 
1988 жылы 4 қарашада Қазақ ССР Жоғарғы соты 51 жыл «халық жауы» деп қара күйе жағылып келген Ахмет Байтұрсынұлының іс-қимылынан қылмыстық әрекеттер табылмағандықтан тергеу барысы тоқтатылсын деген шешім шығарып, тарихи тұлғаның есімі ресми түрде ақталды.

ce1efa2ff24a74c30f46a87a6deb0f67.jpg

1998 жылдың 19 қыркүйегінде музей-үйдің қайта жөндеуден соң салтанатты түрде ашылды

1993 жылы 18 ақпанда қала әкімінің «Алматы қаласындағы Космонавтар көшесінің атын өзгерту туралы» №78 шешімімен 1962 жылдың 15 тамызынан бастап Космонавтар көшесі деп аталып келген, ұзындығы 4450 метр болатын орталық көшеге қазақ халқының рухани ағартушысы болған Ахмет Байтұрсынұлының есімі берілді. 

Осы жылдың 9 қыркүйегінде «Қазақтың халық ағартушысы Ахмет Байтұрсынұлының музей-үйін ұйымдастыру туралы» қала әкімі аппаратының №360 шешімі шықты. 

Шешім негізінде А.Байтұрсынұлы көшесіндегі 60-үйді қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Аталмыш шараға А.Байтұрсынұлының інісі Мәшеннің ұлы Самырат Кәкішев жетекшілік жасаған болатын.

Самырат Мәшенұлы 1994 жылы 5 тамызда Ахмет Байтұрсынұлы атындағы қоғамдық қор құрды. Қоғамдық қор 1994 жылы 25 қарашада ҚР-ның Әділет министрлігі Алматы қалалық Әділет басқармасында заңды тіркелген.  

9265c08b09cb113e86922d8dd52f4057.jpg

Музей үй 1,5 қабатты, төрт бөлме және бір бөлмелі жертөледен тұрады. Үшеуі – көрме залы, бір бөлме – ахметтану дәрісханасы. Жертөле – музей мен қоғамдық қор қызметкерлерінің кеңсесі. Музей үйдің қорында ғалым өмірі мен шығармашылығына қатысты 500-ге жуық деректі ресми құжаттар, 300-і мемлекеттік мұрағаттан алынған телнұсқалық құжаттар, 12 жеке суреті, 27 ұжымдық деректі суреттер бар.

1be7449fdf29e2cd0e3b9fff5d0716e1.jpg

Дара тұлғаның өміріне арналған кітаптар жинағы

cc7e92f2e310cb2758b12e25abc298ea.jpg

А.Байтұрсынов білім алған оқу ордасы

eb8357ccc96b693ffd64fc0c853950da.jpg

Ғалымның өз қолымен толтырған «Өмірдерегі» (түпнұсқа), құжатты ғалым Қазақ мемлекеттік университетінде профессор лауазымымен қызмет атқарған тұста толтырған екен.

c2915735dc7ddcb3b0bf039ddb115cfe.jpg

Қызы Шолпан

62bceb4be377aea745e94544a34d10df.jpg

10e3b3cbab80491f310f0cbd42d9d302.jpg

Музейдегі Байтұрсыновтар отбасына тиесілі құнды жәдігерлер. Бұл заттар Ахмет Байтұрсыновтың жұбайы Бадрисафаға тиесілі. Оның шын аты – Александра, әкесінің аты – Иван. Әкесі Қазақ жеріне аласапыран тұста Орал жақтан Қостанайдың Аманқарағайына қоныс аударған, Қостанай өңіріне қарасты Әулиекөл деген жерде қорықшы болып, отбасын асыраған. Нәсілі орыс Александраның мұсылман дінін қабылдаған.  

2e8f31b10020dee04d4c03bce4b10445.jpg

6952cd23a226bf760031d7520d6407d6.jpg

2fd85b164c27ca004e00ad3e7b756be8.jpg

1922 жыл

a004f54c12b2a83f44ef84f9ef1423c9.jpg

1872041ed949b269ef4fdf2c7e407f81.jpg

Түрмеде, 1937 жыл

43416ffd014ac1bf0010ed5a452e4c22.jpg

6588651b8ed041313182d6eb0ddc9156.jpg

Отағасы тұтқындалған соң Бадрисафаның генерал-губернаторға жіберген                       жеделхаты

ea05fd27aa9874256ea964b44ac22a6f.jpg

Өз қолымен толтырған өмірбаяны

ca563073d1cf47f9a2c4e44f2357cd68.jpg

04effd992300758755b0a1c8033977b8.jpg

c534efdff5583d703bf667730899e2c5.jpg

b7b744038888b4a6905d3c74a23ee173.jpg

4f7ab5868adc574a277f2931aa539221.jpg

Саналы өмірін қазақ жұртының тілі, діні, ділі, жері жөніндегі жұмыстарға арнап, өз өмірінде 5 рет сотталып, екі рет жер аударылған тұлғаға қатысты құнды деректер мен қазақ, орыс, ағылшын тіліндегі жинақтар музейде сақталған.

Мекен-жайы: Алматы қ., Ахмет Байтұрсынұлы көшесі, 60-үй (қиылысы Жамбыл көшесі).                Байланыс телефондары: 8(727)292-10-89, 292-51-59. 

Людмила Выходченко

Пікірлер

Пікір қалдыру үшін кіріңіз немесе тіркеліңіз
Бас редакторға сұрақ +7 707 686 75 81
Қазақша Русский English