Қазақ халқының тарихында есімі аңызға айналған, бірақ уақыт өте келе ескірмейтін тұлғалар бар. Солардың бірі әрі бірегейі  Бөкей ордасының соңғы ханы Жәңгірдің ұлы, қазақтан шыққан тұңғыш әскери генерал Ғұбайдолла Жәңгірұлы. Ол Ресей империясының ең жоғары лауазымды шендеріне дейін көтерілген мемлекет қайраткері.

Ғұбайдолла 1840 жылы Бөкей ордасында, Жәңгір ханның шаңырағында дүниеге келген. Ол Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы, төре тұқымы. Әкесі Жәңгір хан ұлының заман талабына сай білім алғанын қалап, оны Ресейдің ең таңдаулы оқу орнына жіберді.

Ғұбайдолла Петербордағы ақсүйектердің балалары ғана оқитын «Паж корпусын» үздік тәмамдады. Бұл оқу орны императордың жеке қорғаушыларын және мемлекеттік элитаны дайындайтын. Сондай-ақ бұл оқу орнына кез келгеннің қолы жете бермейтін. Жылына тек 50 шәкірт қабылданатын айрықша оқу орны болды. Ғұбайдолла бұл корпусты тәмамдап, 1-ші санатты сардар болып атанады. 

Паж корпусын сонау ХVІІ ғасырдың ортасында әйел патша Елизавета Петровна Санкт-Петербургте негізін қалаған. 

Оқу орнын бітірген бойда императордың көзіне түседі. Лейб-гвардиялық атты әскер полкіне қабылданды. Бұл полк тек императорлық отбасының қауіпсіздігіне жауапты болған.

Қазақ телевизиясының ардагері, белгілі журналист Қажы Қорғановтың Ғұбайдолла Жәңгірұлы былай дейтіні бар. 

«Жәңгір ханның Ахметкерей Ғұбайдолла деген екі ұлы болған. Екеуі де Ресей патшасының қарамағында Императордың ПАЖ деген оқу орнын бітірген. Ғұбайдолла сол оқу орнын үздік бітіреді. Ол кісі өте қасиетті адам болған. Ол кісіні орыстың патшасы өзімен бірге ертіп жүреді екен. 1875 жылы орыс-түрік соғысында телеграф жүйесін орнатқан. 1500-2 000 шақырым жүріп отырып, орнатқан. Ол кісі императордың қолынан генерал-полковник атағын алған. Өте қадырлы, жеті жұрттың тілін білген кісі болған. Мәскеудегі Кремльдің Георгий залында Кутузов пен Суворов сынды әлемге әйгілі қолбасшылармен қатар қазақ баласы Ғұбайдолла Жәңгірұлының есімі алтын әріптермен жазылып тұр». 

Расында да Ғұбайдолла Жәңгірұлы Ресей императорлары II Александр мен III Александрдың ерекше сеніміне ие болған.

Ол императордың жеке адъютанты (флигель-адъютант) қызметін атқарды. Бұл лауазым иесі патшаның қасында болып, ең жақын әрі сенімді тапсырмаларын орындайтын.

Әскери мансабын атты әскердегі корнеттік қызметтен бастаған қазақ баласы ұзамай казактар полкының гвардиясына ауысады. 1867  жылдан бастап Орынбор генерал губернаторы жанындағы арнаулы тапсырмалар қызметкері болды. Ғұбайдолла Жәңгіров 1868 жылы полковник, Ұлы мәртебелі Император қауымының флигель-адьютанты атағын алды.

Императордың атынан дипломатиялық миссияларға қатысты

Ол тек әскери адам емес, сонымен қатар Ресей мен Шығыс елдері (Парсы елі, Осман империясы) арасындағы байланысты реттейтін маңызды тұлға болды. Оның тектілігі мен мұсылман әлемі туралы терең түсінігі патша сарайы үшін өте құнды болды.

Ғұбайдолла патшамен бірге көптеген ресми сапарларда, соғыс жорықтарында және дипломатиялық қабылдауларда бірге жүрді. Оның парасаттылығы мен әскери шеберлігі оны империяның ең ықпалды қазағына айналдырды.

Оның үстіне жас қазақ генералы бірнеше шет тілін білетін, әдебиет, тарих, жағрафия, математика, заң, дипломатика, экономика, және өзге де ілімдерге жүйрік болатын. Ғұбайдолла Жәңгіровтың арқасында байланыстың жауынгерлік тәжірибесі молығып, бұл сала дербес бір әскери құрылымға айналды. 

Әскери ерліктері мен шендері

Ғұбайдолла Жәңгірұлы өзінің әскери мансабында әр сарбаздың басына бұйыра бермейтін биіктерді бағындырды.

1877-1878 жылдарындағы орыс-түрік соғысында ол өзін талантты қолбасшы ретінде көрсетті. Ол империяның телеграф байланысын қамтамасыз етуде және барлау жұмыстарында үлкен рөл атқарды. Бұл соғыста ерекше көзге түскен әскербасыларға «Ерлігі үшін» деген жазуы бар алтын қарулар сыйға тартылды. Солардың бірі – қазақтың тұңғыш генералы Ғұбайдолла Жәңгірұлына бұйырды. 

1878 жылы ол генерал-майор, кейіннен атты әскер генералы (қазіргі армия генералы деңгейінде) шенін алды.

Ресей империясының ең жоғары ордендерімен (Әулие Анна, Әулие Владимир, Әулие Станислав) ғана емес, сонымен қатар шетелдік (Парсы елінің «Арыстан және Күн» ордені т.б.) марапаттармен марапатталған.

Бүгінде Мәскеудегі Кремльдің ең еңселі залы - Георгий залында Ресей тарихындағы ұлы қолбасшылардың есімдері алтын әріппен қашалған. Ол жерде Суворов, Кутузов сынды маршалдармен қатар, қазақ баласы Ғұбайдолла Жәңгірұлының да есімі тұр. 

Ол сондай-ақ Ресей империясының байланыс және телеграф саласын басқарған алғашқы қазақ. Тіпті қазіргі байланыс жүйелерінің қалыптасуына үлкен үлес қосқан.

Ғұбайдолла Жәңгірұлының өмірі қайшылықтарға толы болды. Бір жағынан, ол империяға қызмет етсе де өз халқының мүддесін биік қойды. Ол еуропалық білім мен шығыстық тәрбиені ұштастыра білген, қазақ халқының интеллигенциясын қалыптастыруға жол ашқан алғашқы қарлығаштардың бірі».

Генерал Ғұбайдолла Жәңгірұлы 1909 жылы Қырым түбегіндегі Ялтада дүниеден өтіп, сол жерде жерленді. 1909 жылдың 28 ақпанында (кей деректерде наурыз айы) 69 жасында дүниеден өтті.

Генералдың денесі Ялтадағы мұсылман зираттарының біріне қойылған. Өкінішке қарай, кеңестік кезеңдегі соғыстар мен жер аудару (депортация) оқиғаларынан кейін бұл зираттардың көбі қирап, бүгінде оның қабірінің нақты орны анықталмай отыр.

Генералдың ұрпақтары бар ма?

Ғұбайдолла Жәңгірұлының отбасылық өмірі мен ұрпақтары туралы ақпарат өте аз. 1917 жылғы төңкерістен кейінгі «ақсүйектер мен төрелерді» қуғындау саясаты біраз деректі жоқ қылып кетті.

Ғұбайдолла Феодосия есімді әйелмен некеде болған деген деректер бар (кейбір зерттеушілер оны орыс дворян әулетінен шыққан дейді).

Ұрпақтарының көбі Ресейде қалып, кейіннен есімдері мен тектерін (Шыңғысхан немесе Жәңгіров дегеннен гөрі бейтарап тектерге) ауыстыруға мәжбүр болған.

Ғұбайдолланың бауыры Ахметкерейдің де ұрпақтары болды. Олардың бір бөлігі Еуропаға (Франция, Германия) қоныс аударса, бір бөлігі Ресей мен Қазақстан аумағында қалды.