XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Еуропа мен Америкада әйелдердің құқықтары туралы мәселе барған сайын өткір көтеріле бастады. Өнеркәсіптің қарқынды дамуы фабрикалар мен өндіріс орындарының көбеюіне әкеліп, жұмыс күші ретінде әйелдер мен жас қыздар көптеп тартылды. Алайда олардың еңбек жағдайы өте ауыр еді. Көптеген өндіріс орындарында әйелдер күніне 14–16 сағатқа дейін жұмыс істеп, ер адамдармен салыстырғанда бірнеше есе аз жалақы алатын. Жұмыс орындары тар әрі қауіпсіздік талаптарына сай келмейтін, ал демалыс пен әлеуметтік қорғау мәселелері мүлде қарастырылмайтын. Осындай әділетсіз жағдайға қарсы әйелдер біртіндеп ұйымдарға бірігіп, өз құқықтарын талап ете бастады. XX ғасырдың басында АҚШ-та жұмысшы әйелдердің қозғалысы күшейіп, қоғам назарын еңбек теңсіздігі мәселесіне аударды. 1908 жылы Нью-Йорк қаласында мыңдаған әйел көшеге шығып, еңбек жағдайын жақсартуды талап етті. Олар жұмыс күнін қысқарту, жалақыны көтеру, балалар еңбегін шектеу және әйелдерге сайлау құқығын беру сияқты талаптар қойды. Бұл шеруге әртүрлі әлеуметтік топтағы әйелдер қатысты. Осы оқиғалар кейін Халықаралық әйелдер күнінің қалыптасуына негіз болған тарихи алғышарттардың бірі саналады.

1910 жылы Данияның Копенгаген қаласында өткен Халықаралық социалист әйелдердің екінші конференциясы әйелдер қозғалысының тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі болды. Бұл жиынға Еуропа мен Америкадан келген жүзден астам делегат қатысты. Конференцияда әйелдердің еңбек жағдайы, сайлау құқығы, әлеуметтік қорғау мәселелері және қоғамдағы теңдік мәселелері кеңінен талқыланды. Осы жиында неміс қоғам қайраткері, социалистік қозғалыстың белсенді өкілі Клара Цеткин ерекше ұсыныс жасады. Ол әлемнің барлық елінде әйелдердің құқықтарын қорғауға арналған арнайы халықаралық күн белгілеуді ұсынды. Цеткиннің пікірінше, мұндай күн әйелдердің тең құқыққа деген талабын бүкіл әлемге жариялап қана қоймай, қоғамның назарын олардың әлеуметтік, экономикалық және саяси мәселелеріне аударуы тиіс еді. Сонымен қатар бұл күн әйелдердің халықаралық деңгейдегі ынтымақтастығын нығайтып, әр елдегі қозғалыстарды біріктіретін символдық датаға айналуы керек деп есептелді. Цеткиннің ұсынысы конференция делегаттарының қолдауына ие болды. Олар әйелдердің құқықтары үшін күрес тек бір елдің ғана мәселесі емес, бүкіл әлемге ортақ мәселе екенін атап өтті. Нәтижесінде конференция қатысушылары халықаралық деңгейде әйелдер күнін белгілеу туралы шешім қабылдады. 

1911 жылы әйелдердің құқықтарын қорғауға арналған бұл күн алғаш рет Еуропаның бірнеше мемлекетінде кең көлемде атап өтілді. Германия, Австрия, Дания және Швейцария елдерінде өткен шерулер, жиналыстар мен қоғамдық акцияларға жүз мыңдаған адам қатысты. Тарихшылардың деректеріне қарағанда, сол күні ұйымдастырылған митингілер мен демонстрацияларға миллионға жуық әйелдер мен ер азаматтар жиналған. Бұл – әйелдер қозғалысының бұрын-соңды болмаған ауқымды қоғамдық акцияларының бірі еді. Бұл шерулерде көтерілген негізгі талаптардың қатарында әйелдердің сайлау құқығын алу, еңбек жағдайын жақсарту, ерлермен тең еңбекақы төлеу, аналық пен бала құқықтарын қорғау, сондай-ақ әйелдердің мемлекеттік қызмет пен қоғамдық өмірге қатысуына мүмкіндік беру мәселелері болды. Еуропаның ірі қалаларында өткен митингілерде қоғам қайраткерлері мен белсенділер сөз сөйлеп, әйелдердің әлеуметтік теңдігін қамтамасыз ету қажеттігін айтты. Кейбір жерлерде әйелдер өздерінің кәсіби ұйымдарын құрып, еңбек заңнамасын өзгертуге бағытталған бастамалар көтерді. Бұл қозғалыс тек жұмысшы әйелдердің ғана емес, білімді және қоғамдық белсенді әйелдердің де қолдауына ие болды.

Халықаралық әйелдер күні тарихында ерекше орын алатын оқиғалардың бірі 1917 жылы Ресейде болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдары елдегі әлеуметтік жағдай күрт нашарлап, халық арасында аштық пен кедейшілік күшейді. Әсіресе өндіріс орындарында жұмыс істейтін әйелдердің тұрмысы ауыр еді. Осындай жағдайда 1917 жылдың ақпан айында Петроград қаласында әйелдер жаппай ереуілге шықты. Олар көшелерге шығып, «нан мен бейбітшілік» деген ұран көтерді. Әйелдердің бұл наразылығы бастапқыда азық-түлік тапшылығы мен тұрмыс қиындығына қарсы бағытталғанымен, көп ұзамай саяси сипат ала бастады. Ереуілге фабрика жұмысшылары, кейін басқа кәсіпорындардың қызметкерлері мен қала тұрғындары да қосылды. Бірнеше күннің ішінде бұл қозғалыс бүкіл қалаға таралып, Ресейдегі Ақпан революциясының басталуына түрткі болды.

Кеңес Одағы кезеңінде 8 наурыз біртіндеп мемлекеттік мерекелердің қатарына енгізіліп, ресми түрде кең көлемде атап өтіле бастады. 1920-жылдардан бастап бұл күн жұмысшы әйелдердің құқықтары мен қоғамдағы рөлін дәріптейтін маңызды саяси әрі қоғамдық дата ретінде қарастырылды. Сол кезеңде мереке барысында митингілер, жиналыстар, өндіріс орындарындағы салтанатты кездесулер ұйымдастырылып, әйелдердің ел экономикасы мен қоғамдық өмірдегі еңбегі ерекше атап өтілетін.

1965 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен 8 наурыз ресми түрде демалыс күні болып жарияланды. Осы уақыттан бастап мереке кең көлемде тойланып, қоғамда әйелдерді құрметтеу күні ретінде қалыптаса бастады. Уақыт өте келе оның бастапқы саяси мазмұны біртіндеп өзгеріп, бұл күн аналарға, әпке-қарындастарға, қыз-келіншектерге алғыс айтып, құрмет көрсететін мерекелік күнге айналды.

XX ғасырдың екінші жартысында әйелдердің құқықтары мен гендерлік теңдік мәселелері халықаралық деңгейде кеңінен талқылана бастады. Осы үрдістің нәтижесінде 1975 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы 8 наурызды халықаралық деңгейде атап өтілетін күн ретінде мойындады. Бұл жыл БҰҰ тарапынан «Халықаралық әйелдер жылы» деп жарияланып, әйелдердің қоғамдағы рөлі мен құқықтары туралы жаһандық деңгейде көптеген конференциялар мен бағдарламалар ұйымдастырылды. 1977 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы мемлекеттерге 8 наурызды әйелдердің құқықтары мен халықаралық бейбітшілік күні ретінде атап өтуді ұсынды. Осыдан кейін бұл мереке әлемнің көптеген елінде ресми түрде атап өтіле бастады.

Бүгінде 8 наурыз – тек тарихи қозғалыстың белгісі ғана емес, әйелдердің қоғамдағы рөлін бағалап, гендерлік теңдік мәселесін көтеретін маңызды халықаралық датаға айналды. Көптеген мемлекетте бұл күні әйелдердің құқықтарын қорғау, әлеуметтік теңдік, білім мен еңбек саласындағы мүмкіндіктер туралы қоғамдық талқылаулар өткізіліп, түрлі мәдени және әлеуметтік іс-шаралар ұйымдастырылады.

Қазақстанда да 8 наурыз – мемлекеттік деңгейде атап өтілетін маңызды мерекелердің бірі. Бұл күн ресми түрде демалыс күні болып есептеледі. Мереке қарсаңында елдің түкпір-түкпірінде салтанатты жиындар, мәдени іс-шаралар мен концерттер ұйымдастырылады. Ер адамдар аналарына, жұбайларына, қыздарына және әріптестеріне гүл сыйлап, жылы лебіздерін білдіреді. Сонымен қатар бұл күн аналардың мейірімі мен әйелдердің қоғамдағы еңбегін құрметтеудің символына айналып, отбасы мен қоғамдағы сыйластықты нығайтатын ерекше мереке ретінде атап өтіледі.