Бұл – қазақтың той-томалақ, әсіресе қыз ұзату және үйлену рәсімдерімен байланысты ғұрып. Ол қайын атаның мырзалығын, дәулетін және абыройын көрсететін маңызды элемент.

Дәстүрдің шығу тегі және тарихы
Қазақтың үйлену салт-дәстүрлері – күрделі жүйе, ол құдалықтан басталып, тойдан кейін де ұзаққа жалғасады. Қазақтың «күйеу – жүз жылдық, құда – мың жылдық» дейтіні содан қалса керек. 

«Қапқа салар» осы жүйенің бір бөлігі ретінде, әдетте қыз ұзату тойында орындалатын жоралғы. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл ғұрып көшпелі өмір салтымен байланысты. Қазақтардың дәстүрінде отбасылар арасындағы байланысты нығайту, сый-сияпат алмасу арқылы құрмет көрсету маңызды болған. 

Қапқа салардың негізгі мәні – қайын атаның күйеу баласына беретін ерекше сыйлығы. Бұл дәстүр тойдың басталуымен байланысты: қалыңдығын алуға келген күйеу барлық жол-жоралғыларымен, құдалық кәделерімен, үлкендерге арналған сый-сияпатпен және той малымен келеді. Той басталады, қыз өз үйінен аттанар алдында оның әкесі барлық құдаларға киіт кигізеді. Ал күйеу баласына берілетін сыйлық «қапқа салар» деп аталады. 

Бұл киіт емес, арнайы сыйлық: бағалы киім, қымбат ер-тоқым, жігіт жарақтары (мысалы, қылыш, пышақ сияқты) немесе мал болуы мүмкін. 
Ол қайын атаның дәулетіне, мырзалығына және абырой-беделіне сай жасалады.Тарихи деректерге сүйенсек, бұл ғұрып құдалық байланысты нығайту үшін қолданылған. Күйеу жігіттің қайынжұртынан алғашқы алған сыйлығы болғандықтан, ол барынша күйеу жігітке ұнауы және оны өзі игілігіне қолданғаны абзал. 

Көшпелі заманда мұндай сыйлықтар практикалық маңызға ие болған: ер-тоқым немесе мал күнделікті өмірде пайдалануға болатын құнды заттар.Дәстүрдің орындалу тәртібіҚазақ тойының салт-дәстүрлері бірнеше кезеңнен тұрады: құдалық (құда түсу), сырға салу (құда болу), қыз ұзату, неке қию және бет ашу (бет ашар). 

«Қапқа салар» әдетте қыз ұзату тойында, қыз аттанар алдында орын алады. Процесс келесідей:Құдалардың келуі: Күйеу жағы той малымен, сый-сияпатпен келеді. Бұл – құдалық кәделер, үлкендерге арналған сыйлықтар.

Киіт кигізу: Қыздың әкесі құдаларға киіт (сыйлық ретінде киім немесе басқа заттар) кигізеді. Бұл – құрмет көрсету рәсімі.

Қапқа салар беру: Күйеу баласына арнайы сыйлық беріледі. Ол «қапқа салар» деп аталады және қайын атаның мүмкіндігіне қарай таңдалады.

Мысалы, бай отбасыларда ат немесе қылыш, ал қарапайымдарда киім немесе ер-тоқым болуы мүмкін. 

Бұл рәсім отбасылар арасындағы теңдікті, құрметті және болашақ байланысты бекітеді. Қапқа салар – күйеуге берілетін алғашқы сыйлық, сондықтан оның символдық мәні зор. 

Дәстүрдің мәні және маңызы 

«Қапқа салар»  – жай сыйлық емес, ол қазақтың мырзалық дәстүрін көрсетеді. Қайын ата өзінің дәулетін, абыройын осы арқылы паш етеді. Бұл ғұрып отбасылардың бірлігін нығайтады, күйеу баласын құрметтейді және оны өз отбасының мүшесі ретінде қабылдайтынын білдіреді. 

Сонымен қатар, бұл дәстүр әлеуметтік мәртебені көрсетеді. Байлар үшін қапқа салар қымбат заттардан тұрса, қарапайымдар үшін қолжетімді, бірақ құнды сыйлықтар болады. Ол қазақтың "қол ашықтығын" (щедрость) және "абыройын" бейнелейді.Неліктен ұмытылып барады?Қазіргі уақытта "қапқа салар" сияқты дәстүрлер сирек қолданылады. Себебі:Заманауи өмір салты: Урбанизация, қалалық өмір тойларды жеңілдетті. Көптеген отбасылар дәстүрлерді қысқартып, заманауи элементтерді (мысалы, ресторандағы тойлар) қосады.

Экономикалық факторлар: Қымбат сыйлықтар беру барлығына қолжетімді емес. Қазір тойларда ақшалай сыйлықтар немесе басқа формалар басым.

Мәдени өзгерістер: Жастар дәстүрлерді білмеуі мүмкін, ал аға буын оларды сақтауға күш салмайды. Нәтижесінде, ұмытылған дәстүрлер қатарына қосылады. 

Дегенмен, кейбір ауылдық жерлерде немесе ұлттық мәдениетті сақтаушы отбасыларда бұл ғұрып әлі де бар.

«Қапқа салар»  – қазақ халқының бай мәдени мұрасының бір бөлшегі. Ол біздің ата-бабаларымыздың өмір салтын, құндылықтарын көрсетеді. Ұмытылған дәстүрлерді қайта жаңғырту – ұлттық бірегейлікті сақтаудың жолы. 

Жастарға осы ғұрыптарды үйрету, кітаптарда, фильмдерде насихаттау арқылы оларды болашаққа жеткізуіміз керек. Сонда ғана қазақтың салт-дәстүрлері мәңгілік болады.