Қазақ өнерінің тарихында операның Меккесі саналатын «Ла Скала» сахнасында ән салған тұңғыш қазақ деп аталатын бір ғана адам бар. Ол - Амангелді Нақыпұлы Сембин еді.
Мұндай атақ оған 1973-1975 жылдары Миландағы әйгілі опера театрында тәжірибе жинақтау кезінде бұйырды. Жасы отызға да толмаған жас әнші әлемдік операның Меккесінде ән салып, Лучано Паваротти, Пласидо Доминго, Хосе Каррерас сияқты алыптармен бір сахнада өнер көрсетті. Әрі ол итальяндық ұстаздардан жоғары баға алды. Бұл – қазақтың опера өнеріндегі ең биік шыңы еді.
Өкінішке қарай, Амангелді Сембиндің жұлдызды сәті бар болғаны 7-8 жылға ғана созылды. 1960-жылдардың аяғында Мәскеудің Чайковский атындағы консерваториясына 800 талапкердің ішінен іріктеліп, Дінмұхамед Қонаевтың арнайы стипендиясымен оқыды. Осылайша ол 1973 жылы «Ла Скалаға» жол тартты. 1975 жылы елге оралды.
Елге оралған соң А.Сембин кәсіби маман ретінде Қазақ академиялық опера және балет театрында, Алматы театр –көркемсурет институтында соло-әншісі, педагог қызметтерінде еңбек етті. Сондай-ақ итальян-қазақша музыкалық термин сөздігі, «Саз сөздігі», «Ән бағдарламасы», «Ән әліппесі» сынды әдістемелік оқу құралдарын жазып шыққан.
Ол осы аралықта Францияда Ермек Серкебаев, Бибігүл Төлегенова, Роза Жаманова, Болат Аюханов тобымен бірге жартылай айлық гастрольде болып, Еуропа жұртшылығының ыстық ықыласына бөленді. Қазақ өнерін күллі Еуропа жұртшылығын танымал еттті
Абай, Біржан, Төлеген, Айдар партияларын шебер орындап, «Айнамкөз», «Ақбақай», «Балқурай», «Бурылтай» әндерін теңдесі жоқ биіктікте әуелетті. Даңқ шыңында тұрған сәтінде оған мемлекет басшысының өзі қамқорлық танытып, бауырына басқан еді. Еңбегін бағалап, жоғары марапатқа ұсынды. 1976 жылы яғни небәрі 31 жасында «Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі» деген жоғары атаққа қол жеткізді.
Бірақ биіктеген сайын желдің қатты соғатыны белгілі ғой. 1976 жылдан кейін, яғни атақ алғаннан кейінгі бір-екі жыл ішінде Сембиннің өмірі күрт өзгерді. Шынын айтқанда құлдырау басталды. Ол бір сұхбатында былай деген еді: «Жалпы, менің биіктен құлауыма мақтау, қолпаштау және көре алмаушылық себеп болды». Яғни даңқты әншінің бағындырған белестері мен бас айналдырарлық карьерасы маңайындағылардың қызғанышын оятқан еді.
Жұлдызы жанып тұрғанда жанында жүрген «жақындар» бір сәтте жатқа айналды. «Өлсек, бір қабірде боламыз» деп жүргендер бір сәт жүрегін мұз қылып, арқасынан пышақ сұқты. Отбасылық өмірі де шайқалды. Театрдағы орны тарылды. Гастрольдер тоқтады. Педагогтік қызметі де мардымсыз болып қалды. Даңқты тенор бірте-бірте сахнадан ығыстырылып, көше кезіп, іші күйіп жүретін күйге түсті.
Жан әлемі аласұрып, іші от боп күйген әнші бірде көшеде кездейсоқ жазушы Қалтай Мұхамеджановқа кезігіп қалады. Көрсе де көрмегендей болып кетіп бара жатқан жерінен тоқтатқан қаламгер: «Әй, Амангелді, бері кел!» деп қасына шақырып алады. Жағдайдың бәрін түсініп тұр: «Саған қанша адамның қиянат қылғанын, қанша адамның шарап бергенін түр-түсіне дейін айтып бере аламын. Бірақ оларды ату қолдан келмейді. Менің бір ғана өкінішім – сендей асыл азаматты бүкіл ел жоғалтып алды. Осыны ойлаған сайын жүрегім жылап қоя береді», деп аһ ұрыпты дейді (Егемен Қазақстан газеті).
Өнердегі сәтсіздіктің ең ауыр түрі – сахнадан айырылу ғой. Талантың бар, даусың тұнып тұр, бірақ сырттан біреулер сахнаға шығармайды. Сембиннің соңғы жылдары да дәл солай өтті.
Ол 60 жасқа келгенде шәкірттерін жинап, таяқсыз сахнаға шығып, үлкен концерт беруді армандады. «Бұл енді Құдай Тағаланың уысындағы шаруа...» деп күбірледі. Бірақ арман орындалмады. Алпысқа сәл қалғанда, 2000-жылдардың басында қоңыр даусы мәңгілік сапарға аттанды.
Амангелді Сембин – қазақ операсының ең биік шыңына шығып, ең терең құзға құлаған трагедиялық тұлға. Оның өмірі бізге бір ғана нәрсені ескертеді: таланттың өзі жеткіліксіз, оны қорғайтын орта, шынайы достық, адалдық керек.
Өкінішке орай, қайталанбас Сембиннің жұлдызды жеті-сегіз жылы ғана болды. Қалғаны – қиянат пен көреалмаушылықтың қара көлеңкесі және өшпес мұң.
Амангелді Сембин қазақ опера сахнасында және шетелдік классикалық репертуарда өте кең партияларды орындаған лирикалық-драмалық тенор болған. Оның репертуары қазақ ұлттық операларынан бастап итальяндық, орыс, француз классикасына дейін жалғасады.
Қазақ ұлттық операларындағы басты партиялары:
Төлеген – Е. Брусиловский «Қыз Жібек» Сембиннің «визиттік карточкасы» саналған рөлі болғаны. Даусының лирикалық жылылығы мен драмалық күші Төлеген образына өте дәл келген.
Біржан – М. Төлебаев «Біржан мен Сара».
Бұл партияны орындағанда оның халық әндерін классикалық техникамен үйлестіре білу шеберлігі ерекше көрінген.
Абай – А. Жұбанов, Л. Хамиди «Абай»
Философиялық тереңдікті қажет ететін күрделі рөл. Сембиннің интеллектуалдық тенорлық бояуы осы образға тереңдік берген.
Айдар – С. Мұхамеджанов «Жұмбақ қыз»
Жас кезінде орындаған лирикалық партияларының бірі.
Шетелдік классикалық опералардағы рөлдері:
Альфред – Дж. Верди «Травиата»
«Ла Скалада» тәжірибе кезінде осы партияны орындап, итальяндық мамандардан жоғары баға алған.
Герцог – Дж. Верди «Риголетто»
Италияда дайындаған негізгі партияларының бірі.
Ленский – П. Чайковский «Евгений Онегин»
Мәскеу консерваториясында оқып жүргенде-ақ бұл рөлді орындап, орыс мектебінің сүйіспеншілігіне бөленген.
Фауст – Ш. Гуно «Фауст»
Француз репертуарындағы басты рөлі.
Дон Оттавио – В. А. Моцарт «Дон Жуан»
Белканто техникасын терең меңгергендігінің дәлелі.
Мадам Баттерфляйдағы Пинкертон – Дж. Пуччини «Чио-Чио-сан»
Драма мен лириканың синтезі қажет күрделі партия.
Сондай-ақ кейбір естеліктерде Амангелді Сембиннің Неморино («Любовный напиток» Доницетти),
Рудольф («Богема» Пуччини), Хозе («Кармен» Бизе) сынды рөлдерді сомдағаны айтылады.
Сембин дауысының ерекшелігі
Сембиннің даусы лирикалық тенор мен драмалық тенордың арасында еркін ауысып отыратын сирек үлгі болған. Сондықтан ол бірдей сәттілікпен:«Қыз Жібек» секілді нәзік лирикалық образдарды, «Риголетто» немесе «Травиата» секілді вердилік драматизмді, «Евгений Онегиндегі» Ленский сияқты психологиялық тереңдікті сомдай алған.
Өкінішке қарай, 1979–80 жылдардан кейінгі бұл рөлдердің көбінінің толық дыбыс-бейне жазбалары сақталмаған. Тек сирек концерттік жазбалар мен әріптестерінің естеліктері ғана сақталған.
Қысқасы, Амангелді Сембин – қазақ сахнасында шетелдік классиканы да, ұлттық операны да бірдей жоғары деңгейде орындай алған сирек тенорлардың бірі әрі бірегейі болды.
