Атаулы күндер

1 қазан – Халықаралық қарттар күні. Бұл күн БҰҰ Бас Ассамблеясының шешімімен 1990 жылы бекітілген. Оның негізгі мақсаты – егде жастағы адамдардың қоғамдағы орнына, олардың құқықтары мен әлеуметтік жағдайына назар аудару. Қазақстанда да Қарттар күні аға буынға құрмет көрсету, жалғызбасты және көмекке мұқтаж қарттарға қолдау білдірумен сабақтасып келеді. Бұл – үлкеннің тәжірибесін бағалап, ұрпақтар сабақтастығының маңызын еске салатын күн.

1 қазан – Радио күні. Қазақстанда бұл атаулы күн 2021 жылы ресми түрде бекітілді. Датаның таңдалуы Қазақ радиосының тарихымен байланысты. Қазақстан аумағындағы тұрақты радиохабар тарату 1921 жылғы қазаннан бастау алады. Бір ғасырдан астам уақыт ішінде радио елдегі маңызды оқиғаларды халыққа жеткізген, мәдениет пен әдебиетті насихаттаған ірі ақпарат құралына айналды. Теледидар, интернет пен әлеуметтік желілер дамыған қазіргі кезеңде де радио ақпарат кеңістігіндегі орнын сақтап отыр.

1 қазан – Халықаралық музыка күні. Бұл күн музыканың адамзат мәдениетіндегі орны мен халықтарды жақындастырудағы маңызын дәріптеуге арналған. Әлемнің көптеген елінде 1 қазанда концерттер, шығармашылық кездесулер, музыкалық фестивальдер мен ағартушылық шаралар ұйымдастырылады. Музыка белгілі бір ұлттың рухани тәжірибесін жеткізумен қатар, тіл мен шекарадан тыс адамдарды байланыстыратын әмбебап өнер ретінде бағаланады.

1 қазан – Қазақстан Республикасының жоғары білім қызметкерлері күні. Бұл дата Қазақстанның кәсіби мерекелер күнтізбесіне енгізілген. Ол жоғары оқу орындарында білім беретін оқытушылардың, ғылыми қызметкерлер мен осы сала мамандарының еңбегін атап өтуге арналған. Жоғары білім жүйесі маман даярлаумен ғана шектелмей, ғылыми зерттеу, жаңа технологиялар мен зияткерлік әлеуетті дамытуға тікелей ықпал етеді. 

2 қазан – Қазақстан Республикасының техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру қызметкерлері күні. Бұл кәсіби мереке Қазақстанның мерекелік күндер қатарына кейінгі жылдары қосылды. Колледждер мен кәсіптік білім беру ұйымдары еңбек нарығына қажетті мамандарды даярлауда маңызды рөл атқарады. Кәсіптік білім өндіріс, құрылыс, көлік, энергетика, қызмет көрсету және басқа да салаларды білікті кадрлармен қамтамасыз етеді. 

5 қазан – Ұстаздар күні. Қазақстанда Ұстаздар күні 2023 жылдан бастап 5 қазанда аталып өтеді. Бұған дейін кәсіби мереке қазан айының бірінші жексенбісіне сәйкес келетін. Жаңа дата дүниежүзінде аталып өтетін Дүниежүзілік мұғалімдер күнімен сәйкестендірілді. Ұстаз еңбегі білім берумен қатар, баланың дүниетанымы мен тұлғалық қасиеттерінің қалыптасуына ықпал ететін маңызды қызмет саналады. 

5 қазан – Халықаралық дәрігерлер күні. Бұл дата жыл сайын қазан айының бірінші дүйсенбісіне сәйкес келеді, ал 2026 жылы бірінші дүйсенбі 5 қазанға түседі. Атаулы күн адам денсаулығын сақтау мен өмірін қорғауды кәсіби міндетіне айналдырған дәрігерлер еңбегіне құрмет білдіруге арналған. Ол медицина мамандарының кәсіби ынтымақтастығы мен адам өмірі алдындағы жауапкершілігін айшықтайды. 

6 қазан – Қорғаныс өнеркәсібі қызметкерлері күні. Қазақстанда бұл күн 2023 жылы 6 қазанға бекітілді. Қорғаныс өнеркәсібі елдің қауіпсіздігімен тікелей байланысты стратегиялық сала саналады. Оның құрамына әскери техника мен жабдықтарды жасау, жөндеу, жаңғырту, ғылыми-техникалық әзірлемелер және арнайы мақсаттағы өнімдер өндірісі кіреді. Бұл саладағы мамандардың еңбегі мемлекеттің қорғаныс қабілетін қамтамасыз етуге бағытталған. 

9 қазан – Дүниежүзілік пошта күні. Бұл күн 1874 жылғы 9 қазанда халықаралық пошта ынтымақтастығының негізін қалаған Дүниежүзілік пошта одағының құрылуымен байланысты. Пошта ғасырлар бойы адамдар мен мемлекеттер арасындағы байланысты қамтамасыз еткен маңызды қызметтің бірі болды. Бүгінде оның қызмет аясы хат пен мерзімді басылымдарды жеткізуден әлдеқайда кеңейіп, сәлемдеме тасымалы, логистика, электрондық сауда және қаржылық қызметтермен ұштасып отыр.

10 қазан – Қазақстан кәсіптік одақтарының күні. Кәсіподақтар еңбеккерлердің әлеуметтік және еңбек құқықтарын қорғау, жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы әлеуметтік әріптестікті дамыту ісіне қатысады. Еңбек қауіпсіздігі, жалақы, еңбек жағдайы, әлеуметтік кепілдіктер мен жұмысшылардың заңды мүддесін қорғау – кәсіподақ қызметінің негізгі бағыттарының қатарында. Қазақстан кәсіптік одақтарының күні ресми кәсіби мерекелер тізіміне енгізілген. 

14 қазан – Стандарттау қызметкерлерінің күні. Бұл дата өнімдер мен қызметтердің сапасы мен қауіпсіздығын қамтамасыз ету ісінде еңбек ететін мамандарға арналған. Стандарттау өндірістен бастап сауда мен қызмет көрсетуге дейінгі көптеген саланың ортақ талаптар бойынша жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Техникалық нормалар мен стандарттардың сақталуы тұтынушы қауіпсіздігіне және отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігіне тікелей әсер етеді.

15 қазан – Халықаралық ауыл әйелдерінің күні. Бұл күн ауылдық жерлерде тұратын әйелдердің отбасы мен қоғам өміріне, ауыл шаруашылығы мен жергілікті экономикаға қосатын үлесін мойындауға арналған. Ауыл әйелдерінің еңбекке, білімге, әлеуметтік және медициналық қызметтерге қолжетімділігі, экономикалық мүмкіндігін кеңейту мәселелері осы күннің негізгі тақырыптарының бірі саналады.

16 қазан – Нан күні. Қазақстанда 16 қазан Нан күні ретінде мерекелік күндер тізіміне 2019 жылы енгізілді. Оның мақсаты – астық өсіретін диқандардан бастап ұн өндірушілер мен наубайшыларға дейінгі үлкен еңбек тізбегінің маңызын көрсету, нанға деген құрметті арттыру. Бұл дата Дүниежүзілік нан күнімен де сәйкес келеді. Халықаралық деңгейдегі бастама 2006 жылы Халықаралық наубайшылар мен кондитерлер одағы тарапынан көтерілген.

18 қазан – Орман шаруашылығы қызметкерлерінің күні. Қазақстанда бұл кәсіби мереке қазан айының үшінші жексенбісінде аталып өтеді. 2026 жылы ол 18 қазанға сәйкес келеді. Орман шаруашылығы мамандары орман қорын қорғау, ағаш отырғызу және қалпына келтіру, өрттің алдын алу, заңсыз ағаш кесумен күресу, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін сақтау сияқты маңызды міндеттер атқарады. Қазақстан аумағының табиғи ерекшеліктерін ескерсек, орман экожүйелерін сақтау экологиялық қауіпсіздікпен тікелей байланысты. 

19 қазан – Құтқарушы күні. Бұл – төтенше жағдайлар саласында қызмет ететін мамандардың кәсіби мерекесі. Құтқарушылар өрт, су тасқыны, өндірістік және жол-көлік апаттары, табиғи зілзалалар кезінде адам өмірін арашалап, төтенше жағдайлардың зардабын азайтуға атсалысады. Олардың жұмысы кәсіби даярлықты ғана емес, шұғыл шешім қабылдауды, төзімділік пен үлкен жауапкершілікті талап етеді. Құтқарушы күні Қазақстанның кәсіби мерекелер тізімінде 19 қазанға белгіленген.

24 қазан – Кітапханашы күні. Кітапхана қоғамның тарихи және мәдени жадын сақтайтын маңызды мекеме болса, кітапханашылар сол мол мұраны оқырманға жеткізетін мамандар. Қазіргі кітапханашының қызметі кітап беру және қор сақтаумен шектелмейді. Электрондық каталогтармен, цифрланған қорлармен, деректер базаларымен жұмыс істеу, ғылыми және библиографиялық ақпарат ұсыну да осы мамандықтың бір бөлігіне айналды. 

25 қазан – Республика күні. 1990 жылғы 25 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Мемлекеттік егемендік туралы декларацияны қабылдады. Құжатта республиканың егемендігі жарияланып, Қазақстанның дербес мемлекеттік дамуының саяси-құқықтық негіздері белгіленді. Кейін бұл үдеріс 1991 жылғы мемлекеттік тәуелсіздіктің жариялануына ұласты. Республика күні 1995 жылы ұлттық мереке ретінде белгіленіп, кейін мерекелік күндер қатарынан алынып тасталған еді. 2022 жылы оған қайтадан ұлттық мереке мәртебесі берілді. Осылайша 25 қазан Қазақстанның егемен мемлекет ретінде қалыптасу тарихындағы шешуші кезеңді еске түсіретін дата ретінде қайта жаңғырды. 

2026 жылы 25 қазан жексенбіге сәйкес келеді. Ұлттық мерекенің демалыс күніне түсуіне байланысты демалыс 26 қазан, дүйсенбіге ауыстырылады. 

25 қазан – Әлеуметтік қорғау жүйесі қызметкерлерінің күні. Бұл мереке жыл сайын қазан айының соңғы жексенбісінде аталып өтетіндіктен, 2026 жылы Республика күнімен тұспа-тұс келеді. Әлеуметтік қорғау жүйесі қызметкерлері қарттарға, мүгедектігі бар адамдарға, көпбалалы және аз қамтылған отбасыларға, өмірлік қиын жағдайға тап болған азаматтарға әлеуметтік қолдау көрсету ісіне қатысады. Олардың қызметі жұмыспен қамту, арнаулы әлеуметтік қызметтер, әлеуметтік төлемдер мен азаматтардың тұрмыс сапасын жақсартуға бағытталған көптеген бағытты қамтиды. 

Сондай-ақ 25 қазанда қазанның соңғы жексенбісіне белгіленген Автомобиль көлігі қызметкерлері күні мен Автожол саласы қызметкерлерінің күні де аталып өтеді. Бұл екі кәсіби мереке көлік қатынасын қамтамасыз етіп, жол инфрақұрылысын салу, күтіп ұстау және дамыту саласында еңбек ететін мамандарға арналған. Олар кәсіби мерекелер тізіміне 2025 жылы енгізілді.

26 қазан – мектеп кітапханаларына арналған халықаралық атаулы күн. Халықаралық мектеп кітапханалары қауымдастығы 1999 жылдан бастап қазанның төртінші дүйсенбісін Халықаралық мектеп кітапханалары күні ретінде өткізіп келген. 2008 жылдан бастап бұл бастама кеңейтіліп, қазан айы тұтастай Халықаралық мектеп кітапханалары айы ретінде аталып өтетін болды. 2026 жылы қазанның төртінші дүйсенбісі 26 қазанға сәйкес келеді. Бұл бастаманың мақсаты – мектеп кітапханасының оқу үдерісіндегі рөлін күшейту, балаларды кітап оқуға тарту және ақпараттық сауаттылықты дамыту.

29 қазан – Күзет ұйымдарының қызметкерлері күні. Бұл кәсіби мереке жеке және заңды тұлғалардың мүлкін, түрлі нысандарды қорғаумен айналысатын күзет қызметкерлерінің еңбегіне арналған. Күзет ұйымдарының жұмысы қауіпсіздік режимін қамтамасыз ету, құқық бұзушылықтың алдын алу және күзетілетін нысандардағы тәртіпті сақтау міндеттерімен байланысты. 29 қазан Қазақстанның кәсіби мерекелер күнтізбесінде Күзет ұйымдарының қызметкерлері күні ретінде бекітілген. 

Мерейтойлар

2 қазан – кинорежиссер Абдолла Қарсақбаевтың туғанына 100 жыл

Оның шығармашылық жолындағы үлкен бетбұрыс Бердібек Соқпақбаевтың шығармасы бойынша түсірілген «Менің атым Қожа» фильмі болды. 1963 жылы түсірілген картина қазақ балалар киносының классикасына айналды. Абдолла Қарсақбаевтың шығармашылығында бала әлемі ерекше орын алды. Ол балаларды ересектер көзімен сырттай бақылап қана қоймай, олардың ішкі дүниесін, қуанышы мен өкінішін, өзара қарым-қатынасын табиғи бере білді. «Алпамыс мектепке барады» фильмі де осы бағыттағы көрнекті туындыларының бірі. Жалпы режиссер «Қазақфильмде» еңбек етіп, сегіз толықметражды фильм түсірді. 

10 қазан – ақын Қасым Аманжоловтың туғанына 115 жыл

Қасымның шығармашылық қалыптасуында Орал қаласының орны ерекше. Ол осы өңірде журналистика мен мәдениет саласында қызмет етті, шығармашылық ортамен етене араласты. 1938 жылы ақынның алғашқы өлеңдер жинағы – «Өмір сыры» жарық көрді. Оның поэзиясы еркін ырғақпен, қуатты сезіммен және ерекше интонациясымен дараланды. «Оралым», «Дариға, сол қыз», «Өзім туралы» тәрізді туындылары қазақ поэзиясының кең тараған шығармаларына айналды. Қасым Аманжолов қазақ поэзиясына жаңа екпін, өзгеше дауыс әкелген қаламгерлердің бірі болды. Оның шығармаларында туған жерге сағыныш, махаббат, еркіндік, замандас бейнесі мен адам өмірінің мәні қатар өрілді. 

15 қазан – жазушы Сайын Мұратбековтің туғанына 90 жыл

Сайын Мұратбековтің прозасының өзегі – қазақ ауылы мен ондағы қарапайым адамдардың тағдыры. Оның кейіпкерлері күнделікті тіршілік кешкен қарапайым жандар болғанымен, жазушы олардың мінезі мен жан дүниесіндегі терең өзгерістерді нәзік суреттей білді. Балалық шақ, ауыл адамдарының өзара қарым-қатынасы, соғыс салған жара, туған жерге деген сағыныш – жазушы шығармаларында жиі кездесетін тақырыптар. Оның «Жусан иісі», «Жабайы алма», «Көкорай», «Қалың қар», «Отау үй», «Басында Үшқараның» секілді шығармалары қазақ прозасының көрнекті үлгілеріне айналды.