Қазақ дүниетанымында табиғат пен адам ажырамас біртұтас деп қабылданған. Әрбір табиғи нысанның, соның ішінде су көздерінің де өз киесі, өз қасиеті бар деп сенген. Су – тіршіліктің бастауы болғандықтан, оған ерекше құрметпен қараған. «Судың да сұрауы бар», «Суға түкірме», «Суды былғама» сияқты тыйым сөздер суды тек тұрмыстық қажеттілік ретінде емес, киелі құбылыс ретінде бағалағанын көрсетеді. Бұл ұстаным адамдарды су көзін ластамауға, оны ұқыпты пайдалануға тәрбиелеген.

Түнгі суға қатысты тыйымдар да осы дүниетаныммен тығыз байланысты. Кей жағдайларда мұндай тыйымдар мифтік кейіпкерлермен немесе көзге көрінбейтін күштермен байланыстырылып түсіндірілген. Мұның негізгі мақсаты халықты, әсіресе балалар мен жастарды тікелей қауіптен қорғау еді. Қарапайым түсіндірмеден гөрі, тыйым мен сенім арқылы ескерту сол кезең үшін әлдеқайда әсерлі болған. Қазақ қоғамында тәртіп пен қауіпсіздік көбіне жазалау арқылы емес, осындай тыйым сөздер арқылы қалыптастырылған. Бұл қорқытып-үркіту емес, өмірді сақтауға бағытталған тәрбиелік әдіс болатын. Су жөніндегі тыйымдар да адамдарды табиғатпен абай қарым-қатынас жасауға, жауапкершілік пен сақтыққа үйреткен даналықтың бір көрінісі болып саналады.

Ежелгі заманда қазақ даласында жасанды жарық болмағандықтан, түн мезгілі адам үшін аса қауіпті уақыт саналған. Қараңғылықта өзен-көл жағасы анық көрінбейді, судың тереңдігі мен ағыс бағытын бағамдау мүмкін болмайды. Күндіз қауіпсіз көрінген жердің өзі түнде мүлде өзгеріп кетуі ықтимал. Су түбіндегі шұңқырлар, лайлы жерлер, иірімдер мен тосын ағыстар көзге байқалмайды. Мұндай жағдайда суға түскен адам ағысқа ілесіп кетуі, аяқ астынан терең жерге түсіп қалуы немесе су түбіндегі кедергілерге соғылып жарақат алуы жиі кездескен. Сол себепті түнгі суға түсу көптеген жағдайда қайғылы оқиғалармен аяқталған. 

Ғылыми тұрғыдан алғанда да түнгі уақытта суға түсу аса қауіпті екені дәлелденген. Кешкі және түнгі мезгілде адам ағзасының табиғи физиологиялық ырғақтары өзгереді. Дене температурасы біртіндеп төмендей бастайды, бұл суық суда ағзаның тез тоңуына әкеледі. Суықтың әсерінен бұлшық еттер тартылып, аяқ-қолдың қозғалысы баяулайды. Сонымен қатар қараңғылықта адамның бағдарлау қабілеті әлсірейді, кеңістікті дұрыс бағалау қиындайды, тіпті тәжірибелі жүзгіштің өзі судың беті мен бағытын шатастырып алуы мүмкін. Түнде ағзаның шаршау деңгейі де жоғары болады. Күндізгі еңбек пен қозғалыстан кейін әлсіреген дене су ішінде күтпеген реакциялар көрсетуі ықтимал. Соның бірі – бұлшық еттің кенеттен тартылуы. Мұндай жағдайда адам өзін еркін басқара алмай, қауіптен шығуға дәрменсіз күйге түсуі мүмкін. Әсіресе су салқын болса, бұл қауіп бірнеше есе арта түседі. Осы өмірлік тәжірибелер мен бақылаулардың нәтижесінде қазақ халқы «түнде суға түспе» деген тыйымды қалыптастырған. Бұл тыйым қорқыныштан емес, адам өмірін сақтауға бағытталған нақты ескерту еді. Халық өз басынан өткен оқиғаларды қорытындылап, ұрпағын қауіптен қорғау үшін осындай тыйым сөздер арқылы тәрбиелеген. 

Түнде су ішпе деген тыйымның да өз мәні бар. Себебі ертеде қазақ даласында пайдаланылған су көздерінің басым бөлігі ашық болған. Адамдар суды өзеннен, көлден, арықтан немесе бұлақтан тікелей алған. Мұндай жағдайда судың тазалығы үнемі бірдей сақтала бермеген. Әсіресе түнгі уақытта қауіп күшейе түскен. Қараңғы мезгілде суға әртүрлі жәндіктердің, ұсақ жануарлардың түсуі, сондай-ақ лай мен табиғи шөгіндінің араласуы жиі кездескен. Мұны көзбен шолып, бірден аңғару мүмкін болмаған. Түнде судың түсін, иісін немесе мөлдірлігін анықтау қиын болғандықтан, ластанған суды байқамай ішу қаупі жоғары еді. Мұндай су асқазан-ішек жолдарының ауруларына, улануға немесе жұқпалы дерттердің таралуына себеп болуы мүмкін. Ежелгі адамдар бұл қауіптерді ғылыми тілмен түсіндірмесе де, өмірлік тәжірибе арқылы жақсы білген. Сол себепті халық арасында түнде суды ішпеу, ал қажет болған жағдайда суды алдымен тұндырып, жарықта қарап, тазалығына көз жеткізген соң ғана пайдалану әдеті қалыптасқан. Осылайша «түнде суды ішпе» деген тыйым кездейсоқ шыққан наным емес, денсаулықты қорғауға бағытталған нақты ереже болған. Бұл тыйым халықтың санитарлық-гигиеналық түсінігінің, тазалық пен сақтыққа негізделген тәжірибесінің көрінісі деуге болады.