Бұл нәубет Қазақстанның бірнеше өңірін қамтығанымен, Торғай даласындағы жағдай ерекше ауыр болды. Сол заманның шынайы көрінісін тануда архив құжаттарымен қатар мерзімді баспасөз материалдарының маңызы зор. Соның ішінде «Ақ жол» газеті – Торғай өңіріндегі ашаршылықтың ащы ақиқатын бүкпесіз жеткізген басылымдардың бірі.

«Ақ жол» газеті сол кезеңде тек ақпарат таратушы құрал ғана емес, қоғамдық ойды қозғаушы, ел тағдырына араша түсуге ұмтылған мінбер қызметін атқарды. Газет беттерінде жарияланған мақалалардан Торғай өңіріндегі әлеуметтік ахуалдың қаншалықты күрделі болғанын көруге болады. Аштық туралы хабарлар жалаң мәлімет күйіннен бөлек, халықтың жанайқайы, елдің мұңы, заманның трагедиясы ретінде берілген.

1921 жылдың басынан бастап газетте Торғай даласындағы қиыншылықтар жиі көтеріледі. Қыс ерте түсіп, шөп шықпай, мал жаппай қырыла бастайды. Қазақ қоғамының негізгі тірегі болған төрт түлік азайған сайын халықтың күнкөрісі де құлдырай береді. Ел арасында ауру көбейіп, қаңырап бос қалған үйлер пайда болады. Азық-түлік тапшылығы күн сайын күшейіп, жұрттың тіршілігі тығырыққа тіреледі. Кей өңірлерде халықтың тышқан, шегіртке аулап, өлексемен қоректенуге мәжбүр болғаны жөніндегі деректер беріледі. Бұл – қарапайым жоқшылықтың емес, тұтас қоғамдық күйреудің көрінісі еді. 

Газет авторлары ашаршылықты тек табиғаттың қаталдығымен түсіндіруге тырыспайды. Көптеген мақалаларда апаттың саяси-әлеуметтік себептері де ашық айтылады. Мал салығының ауыртпалығы, азық-түлік саясатының қысымы, жергілікті биліктің халық мұқтажын елемеуі туралы өткір сындар жарияланды. Торғай тұрғындарының соңғы көлігі мен азын-аулақ малын түрлі міндеттерге тарту, ет тасымалына жұмылдыру сияқты әрекеттер ел жағдайын бұрынғыдан бетер ушықтырғаны сөз болады. Мұндай жазбалардан сол кезеңдегі басқару жүйесіне деген халық наразылығы анық сезіледі. 

«Ақ жол» жарияланымдарының ерекшелігі – оның публицистикалық қуатында. Газет беттеріндегі «Ел күйзелді», «Қырсық», «Торғайды естен шығарма», «Елемесек өлеміз!» секілді тақырыптардың өзі қоғамдық көңіл күйдің қандай болғанын аңғартады. Бұл материалдарда журналистік баяндаудан бөлек, азаматтық үн, адам тағдырына деген алаңдаушылық анық байқалады. Авторлар дерек келтіріп қана қоймай, қоғамды селқостықтан арылуға шақырады, ел басындағы нәубетке көз жұмуға болмайтынын ескертеді.

Газетте жиі көтерілген мәселелердің бірі – ақпараттың уақытында жетпеуі мен шалғай өңірлердің ескерусіз қалуы. Торғай өңірінің географиялық тұрғыдан алыс орналасуы, жол қатынасының қиындығы, байланыс жүйесінің әлсіздігі аштықпен күресті күрделендірген. Кей мақалаларда аштық туралы мәліметтердің орталыққа кеш жетуі, кейде мүлде еленбей қалуы сыналады. Газет авторлары мәселені жасыру емес, керісінше ашық айту ғана нақты көмекке жол ашатынын дәлелдеуге тырысты. 

«Ақ жол» жарияланымдарында байқалатын тағы бір ерекшелік – халық тағдырын ұлттық деңгейдегі мәселе ретінде қарастыруы. Газет авторлары Торғайдағы ахуалды бір өңірдің ғана мәселесі емес, күллі қазақ даласының ортақ қасіреті ретінде көрсетуге тырысты. Бұл сол кезеңдегі қазақ зиялыларының қоғамдық ойлау жүйесін, ұлттық тұтастыққа деген көзқарасын аңғартады

Торғай даласындағы ашаршылықтың ауқымын мал шығыны туралы мәліметтерден де байқауға болады. Мыңдаған түйе, жылқы, ірі қара мен қойдың қырылуы көшпелі шаруашылыққа сүйенген қазақ қоғамы үшін экономикалық әрі рухани соққы да болды. Мал – қазақ үшін жай ғана тіршілік көзі емес, әлеуметтік тұрақтылықтың, отбасы амандығының, ертеңгі күнге деген сенімнің негізі еді. Сондықтан мал шығыны халықтың тұрмысы мен өмір салтын да күйретті. Аштықтан әлсіреген елді індет, босқыншылық, ұрлық-қарлық, әлеуметтік күйзеліс қатар жайлады.

«Ақ жол» газеті жарияланымдарының тарихи құндылығы дәл осы тұста айқын көрінеді. Ол ресми есептерде кездесе бермейтін шынайы өмір көріністерін сақтап қалды. Газет арқылы біз сол кезеңдегі адамдардың көңіл күйін, қорқынышын, үмітін, билікке деген сенімін немесе наразылығын сезіне аламыз. Бұл – тарихтың тек цифрлар мен қаулылардан тұрмайтынын, оның артында нақты адам тағдыры жатқанын еске салатын маңызды дереккөз.

Бүгінгі күні 1921–1922 жылдардағы ашаршылық мәселесін зерттеу – тек өткенді тану емес, тарихи сананы тереңдетудің бір жолы. Мұндай тақырыптарды зерделеу қоғамның ұжымдық жадын қалыптастыруға, ұлт тарихындағы күрделі кезеңдерді түсінуге мүмкіндік береді. Осы тұрғыдан қарағанда, «Ақ жол» газетінің материалдары – қазақ баспасөзінің ғана емес, ұлттық тарихи мұраның маңызды бөлігі.

Торғай даласында болған ашаршылық – ұлт тарихындағы ауыр белестердің бірі. Ал сол нәубеттің шындығын жасырмай жазған «Ақ жол» газеті – өткен дәуірдің үнін бүгінге жеткізген куәгер.