Аяз ата – славян халықтарының қыс пен суықты бейнелейтін мифологиялық кейіпкері. Тарихи тұрғыдан алғанда, ол табиғат құбылыстарымен байланысты наным-сенімдерден қалыптасқан. Ежелгі түсініктерде ол адамға қатал күш ретінде қабылданса, кейіннен ол балаларға сыйлық тарататын мейірімді бейнеге айналды. Уақыт өте келе Аяз ата тек ертегі кейіпкері емес, нақты «мекені бар» образ ретінде ұсыныла бастады.

Қазіргі таңда Аяз атаның ресми мекені ретінде Ресей аумағындағы Великий Устюг қаласы аталады. Бұл қала 1999 жылдан бері «Аяз атаның отаны» ретінде жарияланып, мемлекет деңгейінде туристік жобаға айналды. Мұнда Аяз атаның арнайы резиденциясы, ағаштан салынған үйі, поштасы, мұражайы бар. Балалар жыл сайын осы мекенжайға мыңдаған хат жолдайды. Ресми түрде Аяз ата осы қалада «тұрады» деп есептеледі.

Алайда бұл түсінік тек Ресеймен шектелмейді. Әлемнің әр елінде Аяз атаға ұқсас кейіпкерлердің өз «мекені» бар. Мысалы, Финляндияда Жаңа жыл кейіпкері Йоулупуккидің үйі Лапландия аймағында орналасқан деп танылады. Ондағы Рованиеми қаласы ресми түрде «Санта-Клаустың туған қаласы» аталып, халықаралық туристік орталыққа айналған. Бұл да мифологиялық бейнені нақты географиямен байланыстырудың бір мысалы.

Ал Батыс мәдениетінде танымал Санта-Клаустың мекені ретінде Солтүстік полюс жиі айтылады. Бұл нақты елге тиесілі жер емес, шартты географиялық ұғым. Мұндағы мақсат – кейіпкердің «әлемнің ең суық, қол жетпес нүктесінде тұратынын» көрсету. Ғылыми тұрғыда ол жерде тұрақты қоныс жоқ, алайда мәдениет пен әдебиетте бұл мекен берік орныққан.

Қазақстанда Аяз ата көбіне ертегі кейіпкері ретінде қабылданады және оның нақты тұратын жері көрсетілмейді. Қазақ дүниетанымында Аяз ата бейнесі кеңестік кезеңде орныққанымен, ол ұлттық мифологиядан гөрі жаңа жылдық мерекенің символы ретінде танымал. Сондықтан қазақ қоғамында «Аяз ата қайда тұрады?» деген сұрақ көбіне балаларға арналған қиял-ғажайып әңгіме ретінде айтылады.