Осы кезеңде C.Смағұлұлының деректері бойынша «Еркін дала» (Орынбор), «Жанар», «Оқытушылар ұйымы» (Семей), «Талап» (Семей облысы, Шыңғыс болысы), «Игілік» (Орынбор), «Қамқор» (Торғай), «Үміт» (Троицк), «Жас қазақ» (Орал), «Талап» (Қызылорда), «Оқығандар» (Көкшетау), «Ұйым» (Екібастұз), «Ғылым ұйымы», «Қызмет» (Павлодар, яғни Кереку), «Ынтымақ» (Атбасар), «Жас жүрек» (Спас зауыты), «Жастар ұйымшысы» (Бөкей ордасы), «Жас қазақ» (Ақмола), «Қазақ жәрдемі» (Зайсан), «Ерік» (Баянауыл), «Жас тілек» (Ақтөбе) сияқты көптеген ұйымдар пайда болды.

Бұл ұйымдардың құрылу себептері бірнеше ортақ қажеттіліктен туындады. Біріншіден, қазақ қоғамында ұлттық сананы ояту және оны нақты саяси әрекетке ұластыру міндеті тұрды. Екіншіден, білім беру, ағарту ісін жолға қою, ұлттық кадрларды даярлау қажеттілігі айқын сезілді. Үшіншіден, әлеуметтік теңсіздік, кедейшілік, оқу-білімге қолжетімділіктің төмендігі жастарды өзара көмек ұйымдарын құруға итермеледі.

Аталған ұйымдардың қызметі негізінен үш бағытта өрбіді. Алғашқысы – мәдени-ағартушылық жұмыс. Олар қазақ тіліндегі оқулықтар дайындау, халық ауыз әдебиетін жинау, кітаптар мен мерзімді басылымдар шығару, театр мен өнерді дамыту сияқты істермен айналысты. Екіншісі – әлеуметтік қолдау. Көптеген ұйымдар мұқтаж студенттерге қаржылай көмек көрсетіп, жатақхана, оқу құралдарымен қамтамасыз етуге күш салды. Үшінші бағыт – саяси ағарту. Олар халық арасында Алаш партиясы бағдарламасын насихаттап, ұлттық автономия идеясын таратуға белсенді қатысты.

Бұл ұйымдардың саяси маңызы ерекше болды. Ең алдымен, олар қазақ жастарының қоғамдық күш ретінде қалыптасуына ықпал етті. Жастар тек білім алушы топ емес, ел тағдырына араласатын белсенді әлеуметтік-саяси субъект ретінде көрінді. Сонымен қатар бұл ұйымдар жергілікті деңгейдегі бастамаларды біріктіріп, жалпыұлттық қозғалысқа ұластырды.

Сондай-ақ, аталған бірлестіктер Алаш қозғалысы идеологиясының әлеуметтік базасын кеңейтті. Яғни, Алаш идеялары тек зиялы қауым шеңберінде қалып қоймай, жастар арасында кең таралды. Бұл өз кезегінде ұлттық мемлекеттілік туралы ойлардың қоғамдық санада орнығуына жағдай жасады.

Қорытындылай келгенде, 1917 жылдан кейін құрылған жастар ұйымдары  қазақ қоғамындағы жаңғыру үдерісінің институционалдық көрінісі. Олар ағартушылық, әлеуметтік және саяси қызметті ұштастыра отырып, ұлттық қозғалыстың тірек күшіне айналды және кейінгі тарихи дамуға елеулі ықпал етті.

1914 жылдың 18 сәуірінде Омбы қаласында қазақ жастарының бейресми «Бірлік» ұйымы құрылды. Бұл ұйым ХХ ғасыр басындағы ұлттық жаңғыру үдерісінде ерекше рөл атқарған жас зиялылардың басын біріктірген мәдени-ағартушылық бірлестік болды. Оның құрамында Мағжан Жұмабаев, Смағұл Сәдуақасұлы, Қошке Кемеңгерұлы, сондай-ақ А. Сейітов, М. Сейітов, А. Баржақсин, Ш. Әлжанов, Б. Байділдин, А. Сейдалин, Ғ. Тоғжанов, Д. Әділов, О. Темірбеков сынды қазақ жастары болды.

«Бірлік» ұйымының басты мақсаты – қазақ халқының мәдениеті мен әдебиетін өркендету арқылы ұлттық сананы ояту, ұлттың рухани тұтастығын нығайту еді. Осы бағытта ұйым мүшелері ауыз әдебиеті мұраларын жинақтап, оларды жариялауға күш салды, ауыл мектептерін оқулықтармен қамтамасыз етуге атсалысты, сондай-ақ әлеуметтік жағдайы төмен шәкірттерге материалдық қолдау көрсетуді ұйымдастырды. Бұл әрекеттер сол кезеңдегі ағартушылық қозғалыстың нақты көрінісі болды.

1916 жылы ұйым «Балапан» атты қолжазба журнал шығаруды қолға алды. Бұл басылым жас буынның ой-пікірін білдіретін, ұлттық мәселелерді көтеретін маңызды рухани алаңға айналды. Өкінішке қарай, журналдың бірде-бір саны бүгінгі күнге дейін сақталмағанымен, оның қазақ жастары арасында ықпалы зор болғаны жөнінде деректер бар.

1917 жылдың 1–4 қазан аралығында өткен ұйымның кеңейтілген жиынында «Бірлік» мүшелері Алаш партиясыбағдарламасын қолдайтындықтарын мәлімдеп, оны халық арасында насихаттауды өз міндеттері ретінде қабылдады. Бұл шешім ұйымның тек мәдени-ағартушылық шеңбермен шектелмей, саяси ұстанымы да айқындала бастағанын көрсетеді.

Смағұл Сәдуақасұлы ұйымның негізгі бағыттарын айқындай отырып, қазақ халқын мәдени және әдеби тұрғыдан дамыған елдер қатарына қосу, ұлттық сезімді қалыптастыру, халық әдебиетін жинап, кітап етіп бастыру, театр өнерін дамыту, газет-журнал шығару, білім беру ісін жолға қою сияқты міндеттерді атап өтеді. Сонымен қатар ол жастар арасында ұлттық рухты күшейтудің маңызын ерекше көрсетеді.

Ұйымның қызметі туралы Қошке Кемеңгерұлы өз еңбектерінде «Бірліктің» сырттай мәдени сипатта болғанымен, оның астарында саяси мақсат жатқанын аңғартады. Оның айтуынша, «Балапан» журналының мазмұны мен бағыт-бағдары сол кезеңдегі қоғамдық наразылық пен ұлттық сананың ояну үдерісін бейнелеген.

Қорытындылай айтқанда, «Бірлік» ұйымы – қазақ жастарының ұлттық сананы жаңғырту жолындағы алғашқы қадамдарының бірі. Ол мәдени-ағартушылық қызмет арқылы кейінгі Алаш қозғалысы идеяларымен сабақтасып, қазақ қоғамының рухани және саяси дамуына ықпал етті

1918 жылы «Жас азамат» газетінде ұйымның уставы жайлы хабар жарық көреді. Аталған хабарда:

 "Омбыдағы «Бірлік» басқармасы хабарландырады һәм шақырады. Қауымның уставы бойынша, бірінші октябрьде яки екінші рет I-нші ноябрьде (ескіше) болатын «Бірліктің» жалпы жиылысы уақытында болмай қалды.

Басқарма мүшелері жалпы жиылыстың болуын аса қажет тауып, барша мүшелерді 20 декабрьге (жаңаша) жиылысқа шақырады.

Мүшелеріміздің әдірестері өзгеріп тұрса, өзіне жаза алмағанымыздан барлық қазақ газеттерінен өтінеміз! Осы шақыру хатымызды бір-бір басып өтуін.

Жиылыс програмы:

I . «Бірліктің» жылдық есеп-қисабы;

II. «Бірліктің» шарттарын қарап түзету;

III. «Бірліктің» басқармасын һәм Кіндік кеңесін сайлау;

IV. «Бірлік» пен «Жас азаматтың» қосылғанын қарап, бекіту;

V. «Бірліктің» кезектегі тұрған істері һәм әртүрлі докладтар» деп ұйымның жоспарын айшықтап, «Бірлік» ұйымын «Жас азамат» ұйымына қосады.

1917 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс тұсында қазақ жастарының ұйымдары өзара тығыз байланыс орнатып, ортақ мақсат жолында бірлесе әрекет ете бастады. Соның айқын көрінісі – Семей өңіріндегі жастар ұйымдарының қызметі. 1917 жылдың 8-9 шілде күндері Алаш қаласы аталған қалада «Жанар» ұйымының жалпы жиналысы өтіп, бірқатар маңызды қаулылар қабылданды. Жиын шешімдері ұйым жұмысының бағыт-бағдарын нақтылап қана қоймай, оны жалпыұлттық жастар қозғалысымен ұштастыруға жол ашты. Атап айтқанда, ұйым қаражатын күшейту, Семей облысындағы жастар ұйымдарының съезін шақыру, сондай-ақ Омбы қаласында өткен жалпы қазақ жастары съезінің қаулыларын толық қолдау мәселелері қарастырылды.

Жиналыстың ең маңызды шешімдерінің бірі – «Жанар» ұйымының атауын өзгертіп, оны «Жас Азамат» ұйымының облыстық бөлімі ретінде қайта құру болды. Бұл қадам жергілікті бастамалардың біртұтас ұлттық қозғалысқа біріге бастағанын көрсетеді. Сонымен қатар ұйым мүшелері «Жас Азамат» газетіне қаржылай қолдау білдіріп, екі жүз сом көлемінде жарна жіберу туралы шешім қабылдады. Жиналыс қорытындылары жөніндегі жеделхатқа ұйым хатшысы Нұралы Асылбаев қол қойған. Осы кезеңде аймақтардағы жастар ұйымдары да белсенділік танытты. Мәселен, Павлодар (сол кездегі Кереку) қаласынан жолданған жеделхатта «Жас Азамат» бөлімінің ашылғаны хабарланып, орталық ұйымға қолдау білдірілген: «Бар күшімізбен қолтықтаймыз!» деген жолдар жастардың ынтымағы мен ортақ іске деген жауапкершілігін аңғартады. Сонымен қатар Троицк қаласындағы қазақ оқушыларының «Үміт» ұйымы да әлеуметтік мәселелерге ерекше назар аударды. Ұйым мүшелеріне жолданған үндеуде жиналған қаражатты шұғыл түрде басқармаға өткізу қажеттігі айтылып, ауыр кезеңде тұрмысы төмен шәкірттерге көмек көрсету міндеті алға қойылды. Бұл бастама қазақ жастарының тек саяси-мәдени емес, сонымен қатар қайырымдылық, әлеуметтік жауапкершілік бағытында да белсенді болғанын дәлелдейді. «Жанар», «Жас Азамат», «Үміт» сияқты жастар ұйымдарының қызметі өзара сабақтасып, бір мақсатқа – ұлттық сананы ояту, білім мен мәдениетті дамыту, әрі қоғамдық қолдауды күшейтуге бағытталды. Бұл ұйымдар қазақ қоғамындағы жаңғыру үдерісінің маңызды қозғаушы күшіне айналды.