Ақмола өңіріне алғашқы пойыз қашан келді?
Астана вокзалы (Ақмола) - тек қаланың ғана емес, бүкіл Солтүстік және Орталық Қазақстанның экономикалық, әлеуметтік және мәдени дамуында айрықша рөл атқарған маңызды көлік торабы саналады.
Бұл станция Петропавловск-Қарағанды-Балқаш және Барнаул-Павлодар-Астана-Қарталы-Магнитогорск сияқты стратегиялық маңызы бар магистральдардың түйіскен жерінде орналасқан.
Станцияның тарихы
Ақмола өңіріне алғашқы пойыз 1929 жылдың 8 қарашасы келіп жетті. Бұл Петропавловск-Көкшетау-Бурабай курорты бағыты бойынша салынған теміржол желісінің жалғасы болатын. Бұл бағыт астық өндіретін бай өңірлерді елдің басқа аймақтарымен байланыстыру және астық өнімдерін сыртқа тасымалдау мақсатында салынған еді.
Алғашқы пойыз келген сәтте қала шетінде әлі ешқандай вокзал ғимараттары түгіл, қарапайым барак та болмаған. Пойыздар ашық далада тоқтады. Жергілікті тұрғындар бұл тарихи оқиғаны үлкен қуанышпен, салтанатты түрде қарсы алды.
Станция ресми түрде 1931 жылы тұрақты пайдалануға берілді. Алғашқы кешен құрамына 10 қабылдау-жөнелту жолы, жүк ауласы және 380 жолаушыға шақталған шағын екі қабатты вокзал кірді. Дәл сол жылы теміржол желісі оңтүстікке қарай Қарағандыға дейін ұзартылды.
Ақмола теміржолының алғашқы жылдары қаһармандық пен адам айтқысыз ауыр еңбекке толы болды. Қол күші және қарапайым құралдар пайдаланылды. 1929 жылғы құрылыста техника болмағандықтан, жұмыстың бәрі қол күшімен атқарылды. Бригадалар құрамындағы тачечниктер (қол арба тасушылар), грабарей (атпен топырақ тасушылар) мен жер қазушылар күрек, қайла және қол арбаның көмегімен миллиондаған текше метр топырақ қазды.
Пойыз келген кезде баспана мүлде болмағандықтан, жұмысшылар мен мамандар Сарыарқаның аязды даласында киіз үйлерде, жеркепелерде және уақытша палаткаларда тұруға мәжбүр болды. Бірақ соған қарамастан қыстың ызғарлы бораны мен жаздың аптап ыстығы жұмысты тоқтата алған жоқ.
Ол кезде қазіргідей тепловоз немесе электровоз болған жоқ. Жүк пен жолаушыларды тек бу паровоздары тасымалдады. Паровоздарға үздіксіз су мен көмір жеткізіліп тұру керек еді. Станция маңында арнайы су мұнаралары (водокачка), паровоз деполары мен көмір қоймалары салынды.
Соғыс жылдарындағы жағдай
1939-1943 жылдары Ақмола-Қарталы теміржол желісі (ұзындығы шамамен 806 км) салынды. Бұл Ақмола станцияның геосаяси маңызын күрт арттырды. Бұл жол Қарағанды көмірін Оңтүстік Оралдың металлургия орталықтарына (Магнитогорск) ең қысқа жолмен жеткізу үшін аса қажет еді. Осының нәтижесінде станция үш бағытта жұмыс істейтін ірі көлік торабына айналды.
Ұлы Отан соғысы жылдарында бұл торап майданға қажетті әскери жүктерді, сондай-ақ елдің батыс өңірлерінен эвакуацияланған зауыттар мен фабрикаларды тасымалдауда тылдың сенімді тірегі болды.
Соғыстан кейінгі тың игеру дәуірінде (1950-жылдар) өңірдің келбеті түбегейлі өзгеріп, миллиондаған гектар тың жерді игеруге келген жастар ағыны дәл осы станция арқылы өтті.
Станцияның архитектуралық эволюциясы
Қаланың қарқынды өсуіне байланысты ескі вокзалдың қуаттылығы жетпей қалды.
1961 жылы 500 жолаушыға арналған (жалпы ауданы - 5260 м²) жаңа көпфункционалды вокзал салынды. Ол сол кездегі Қазақстан теміржолындағы ең үлкен вокзал еді. Оны «Целинтрансстрой» тресі салды.1962 жыл: Қала атауының өзгеруіне байланысты станция Целиноград аталды. Тәулігіне 20 жұптан астам жолаушылар пойызы өтетін.
1990 жылы жолаушылар ағынының өсуіне орай қосымша биік ғимарат (Қазіргі Астана-1 вокзалы) пайдалануға берілді. Бұл станцияның сыйымдылығын 1800–2000 жолаушыға дейін арттырды.
Тәуелсіздік жылдарында станция атауы да бірнеше рет өзгерді:
2001 жыл: Станция ресми түрде «Астана» болып өзгертілді.
2004 жыл: Ауқымды реконструкция жүргізіліп, өткізу қабілеті тәулігіне 5,2 мың жолаушыға жеткізілді.
2017 жыл: «Астана-Нұрлы жол» вокзалы іске қосылған соң, ескі тарихи вокзал ресми түрде «Астана-1» атауын алды.
2019–2022 жылдар аралығы: Қала атауының өзгеруіне сай уақытша Нұр-Сұлтан-1 аталды. Алайда 2022 жылдың қыркүйегінде елордамыздың бұрынғы Астана атауы қайтарылуына орай станция қайтадан Астана-1 аталды.
Бүгінгі таңда Астана-1 вокзалы – елорданың ескі тарихи келбетін сақтай отырып, қала тұрғындары мен қонақтарына қызмет көрсетіп келе жатқан маңызды нысан.
Инфрақұрылымды заман талабына сай етіп ұстау мақсатында вокзалда қажетті жаңғырту жұмыстары кезең-кезеңімен жүргізіліп келеді.
Астана-1 вокзалы — ғасырға жуық тарихы бар, қарапайым жұмысшылардың маңдай терімен қаланған және еліміздің көлік жүйесінің қалыптасу жолын айқын көрсететін тарихи символ болып отыр.
