Бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің тарихын жоғалтса, оның артынша өзі де жоғалуға ыңғайлы болып тұрады.
Міржақып Дулатұлы

«Ауыл сағынышы» әні қалай туған?

1234
«Ауыл сағынышы» әні қалай туған? - e-history.kz

«Ауыл сағынышы» дейтін керемет ән бар. «Ұқсайсың меніменен бір­ туғанға, Ұқсайды мінез-құлқың, тұр-тұлғаң да, Анамның саусағының табы түс­кен, Ағатай, жанқалтаңда құртың бар ма?...» деп басталып соңы: «Сағындым саха­ра­ның қыр көктемін, Сағындым Сарғұсынның жел өттерін, Сағындым сары күзде қо­ңырау­ла­тып, Қайтатын аққу-қаздың тізбектерін» деген аса мұңлы, нәзік әуенмен аяқ­та­лады.

Жоғарыдағы әннің сөзін жаз­­ған – Жәркен Бөдеш­­ұлы. Жалпы, бұл ақын аға­мыз­дың тұла­­ бойы сағыныш, соның ішін­де туған жерін, балалық бал күні өткен мекенін саналы ғұмы­рында жүрегіне арқалап, сана­сына шегелеп өткен шайыр. «Туған жердің қар-мұзы, Аяз­ыңмен жуындыр, Туған жердің бал қызы, Бұрымыңмен буындыр, Туған жердің бұлағы, Толқыныңмен ат мені, Туған жердің жыланы, Шырылдатып шақ мені...» дейді Жәркен жы­рау. Қандай теңеу, қандай шы­на­йылық.

Ал жоғарыдағы «Ауыл сағы­ны­шы» әніне келер болсақ, бұл кездейсоқ бұрқ ете қалған жүрек әмірі тәрізді. Жырдың жазылу тарихына қатысты автор­дың өз аузынан естіген Сағи Мұсаұлы деген азаматтың айтуына қарағанда, 1990 жылдары Талдықорған өңірінен Шәкен деген кісі Іле Қазақ Автономиялы Районының Тар­ба­­ғатай аймағына туысшылап барады. Осы сапарында атажұрттан келген жолаушы Толы ауда­нының тұрғыны Ғизат Сейіт­қазыұлы деген күйшімен танысады. Ғизекең азғана күн дәмдес болған Шәкенді шекара шебіне дейін жеткізіп салып тұрып, аузын ұқыптап тіккен жұдырықтай түйіншек ұстатады. «Мына сәлемдемені Жәркен Бөдешке табыс ет!».

Сәлемдеме аман-есен иесіне жетеді. Ашып көрсе, бір бума арша мен бір уыс құрт. Ең бастысы туған жердің исі аңқып тұр. Көңілі толқиды, көзде жас... Сөйтіп, апақ-сапақта Жәркеннің көке­йіне қазіргі керемет жыр­дың сұлбасы ұялайды. Екі күннен кейін көкейге сұлба­лан­ған­ жыр қағазға түседі. Арада бір-екі жыл өткенде Жәркен бұл өлеңді телеэкранға алып шы­ға­ды. Күркіреп оқиды, ел дүркіреп қол соғады...

Дәл осы сәтті шекараның ар­ғы жағында қазақ теледида­рын бұлдыр-салдыр көріп отыр­ған жоғарыдағы Ғизат күйші Жәркен оқыған мәтінді диктофонға жазып ала қояды. Ерте­ңінде сазгер болуға талап­та­нып жүрген баласы Думанға тың­датады. Сергек жігіт бір­ден: «Әке, мынау әнге сұра­нып тұрған мәтін ғой», деп іске кіріседі. Сөйтіп, қазір­гі таң­да­ көп­шілік сүйіп тың­дайтын «Ауыл­ сағынышы» әні дүниеге келеді.

«Араға талай жыл салып Жәр­кен­ Бөдеш­­ұлы туған жері Толы­ға келді. Жер­лес­тері ақын­ды «Ауыл сағынышы» әнімен қарсы алды. Замандасы күйші Ғизат сағыныш жыршысы Жәр­кен­ге арнап «Сар­қасқаның сарыны» атты күй шығарып, кездесу кезінде орын­дады. Сағыныш жырына кере­мет ән шығарған Думан Ғиза­т­ұлына ақын ағасы Жәркен риза­шыл­ығын білдіріп, алғыс-батасын жаудырады» деп жазыпты ШҰАР Бұра­тола автономиялық Моңғол облы­сы Жың ауданының тұр­ғыны, әдебиетші-ұстаз Сағи­дол­да Мұсақынұлы атты қанда­сы­мыз.

egemen.kz

Сауалнамалар
Алтын Орда (Ұлық Ұлыс) мемлекетінің мұрагерлері кімдер?