Халық аңыздарына сүйенсек, Қошқарата XI ғасырда Қаратау өңірінде дүниеге келген. Азан шақырып қойған есімі – Қылыш. Оның төртінші атасы Арқар есімді даңқты батыр болған екен. Ел арасында: «Сен енді Арқардай бола алмассың, қошқардай қайсар бол», – деген ниетпен оған Қошқар деген жанама ат беріліпті. Кейін бұл есім оның өмір жолымен біте қайнасып, халық арасында Қошқарата атымен танылуына негіз болған.

Бала күнінен-ақ ерекше зеректігімен, алғырлығымен көзге түскен Қошқаратаны ата-анасы жеті жасында Бұқараға білім алуға жібереді. Сол дәуірдегі ең ірі ғылым мен руханият орталықтарының бірі болған Бұқарада ол білімге құштарлығымен, қабілетімен ұстаздарының ықыласына бөленеді. Ұстазы оған өзгеше құрмет көрсетіп, ерекше сенім артқан деседі.

Алайда бұл жағдай басқа шәкірттердің қызғанышын туғызады. Бір күні ұстаз барлық шәкірттерді отын әкелуге жұмсап, Қошқаратаны өзеннің арғы бетіне жібереді. Ел аузындағы аңыз бойынша, Қошқарата өзеннің үстімен еш батпастан жүріп өтіп, қарсы бетке аман жеткен. Оның табаны су бетін ғана сипап өткен деседі. Осы кереметті көрген жұрт оның ерекше қасиетін мойындап, бұрынғы күмәнінен арылған екен.

Елге қызмет еткен ағартушы

Білімін аяқтаған Қошқарата туған өлкесіне оралып, Оңтүстік өңірде халыққа қызмет етеді. Ол мешіттер мен медреселер ашып, елдің діни сауатын арттыруға күш салған. Сонымен қатар халық аңыздарында оның Алланың берген ерекше қасиетінің арқасында бұлақтардың көзін ашып, құрғақ жерлерді суландыруға атсалысқаны айтылады. Сондықтан Қошқарата есімі халық жадында тек діндар ұстаз ретінде ғана емес, ел игілігі үшін еңбек еткен әулие тұлға ретінде сақталған.

Мың бұлақтан бастау алған өзен

Қошқар ата өзенінің табиғи ерекшелігі де ерекше қызығушылық тудырады. Ертеректе оның маңында сансыз бұлақ болғандықтан, бұл өңір Мыңбұлақ деп аталған. Көптеген қайнар көздердің суы бірігіп, өзеннің мөлдір ағысын қалыптастырған. Халық арасындағы мәліметтерге сәйкес, өзеннің суы Қазығұрт тауының төменгі сілемдерінен бастау алады. Су Екпінді ауылы тұсына жеткенде жер астына сіңіп кетіп, біраз қашықтықтан кейін қайтадан жер бетіне шығады. Сол қайта бұрқ етіп шығатын қайнар – бүгінгі Шымкент қаласындағы Қошқар ата өзенінің бастауы болып саналады. Осындай жер асты және жер үсті суларының ерекше байланысы өзеннің табиғи құпияларының бірі ретінде бағаланады.

Қасиетті мекеннің мәні

Қошқар ата өзені ғасырлар бойы Шымкент тұрғындарының тіршілік көзіне айналды. Оның мөлдір суы қаланың қалыптасуына, бау-бақшалардың көгеруіне және халықтың тұрмыс-тіршілігінің дамуына ықпал етті. Ал өзен төңірегінде сақталған аңыздар мен тарихи деректер бұл мекеннің тек табиғи нысан ғана емес, халқымыздың рухани мұрасының ажырамас бөлігі екенін көрсетеді.Қошқар ата өзені – табиғат пен тарихтың, аңыз бен ақиқаттың тоғысқан тұсы. Оның әрбір бұлағы өткеннің үнін жеткізіп тұрғандай әсер қалдырады. Сондықтан бұл өзенді зерттеу, оның тарихи-мәдени мұрасын сақтау және кейінгі ұрпаққа насихаттау – ұлттық жадымызды жаңғыртудың маңызды бағыттарының бірі.

Өзеннің емдік қасиеті мен денсаулыққа пайдасы

Қошқар ата өзені ежелден-ақ мөлдірлігімен және тазалығымен ерекшеленген табиғи бұлақ суы ретінде танылған. Жер асты қайнарларынан бастау алатындықтан, оның суы жыл бойы бірқалыпты температураны сақтайды. Жергілікті тұрғындар бұл суды ерте кезден ауызсу ретінде пайдаланып, оның сергітетін әрі шөлді жақсы басатын қасиетін жоғары бағалаған.

Халық арасында Қошқар ата суының шипалық қасиеті туралы көптеген әңгімелер сақталған. Ел аузындағы деректерге қарағанда, өзеннің мөлдір суына шомылған адамдардың тері аурулары жеңілдеп, денедегі шаршау басылып, бойына сергектік біткен. Сондықтан өзен маңы тек демалыс орны ғана емес, табиғи сауықтыру мекені ретінде де танылған.

Ғылыми тұрғыдан алғанда, жер асты бұлақтарының суы табиғи сүзгіден өтіп шығатындықтан, көптеген ластаушы қоспалардан тазарады. Мұндай таза су ағзаның қалыпты су теңгерімін сақтауға, зат алмасу үдерістерінің дұрыс жүруіне және жалпы денсаулықты нығайтуға ықпал етеді. Сонымен қатар өзен жағасында серуендеу, таза ауада демалу адамның жүйке жүйесін тыныштандырып, психологиялық саулығына оң әсер етеді.