Өлі теңіз өзінің аса жоғары тұздылығымен белгілі. Судағы тұздың мөлшері жоғары болғандықтан, адам денесі су бетінде оңай қалқып тұрады. Көл жағалауындағы минералды балшық та ежелден бері әртүрлі сауықтыру рәсімдерінде қолданылып келеді.

АҚШ-тағы Ұлы Тұзды көлдің табиғаты өзгеше. Бұл көл ежелгі Бонневиль көлінің қалдығы саналады. Оған бірнеше өзен құйғанымен, сыртқа ағып шығатын өзені жоқ. Су буланған сайын минералдар мен тұздар көлде жиналып, оның құрамын қалыптастырады. Сонымен қатар Ұлы Тұзды көл Солтүстік Америкадағы қоныс аударатын құстар үшін маңызды мекендердің бірі.

Африкадағы Ассаль көлі де тұздылығымен ерекшеленеді. Оның суы ыстық әрі минералды. Мұндай көлдердің барлығына ортақ бір ерекшелік бар. Олар көбіне тұйық су айдындары болып келеді. Су сыртқа ағып шықпайды, ал булану кезінде оның құрамындағы минералды заттар мен тұздар біртіндеп шоғырлана береді.

Қазақстандағы Алакөлдің табиғатын да осы тұрғыдан қарастыруға болады. Алакөл суы минералды құрамымен, жағалауындағы ерекше табиғи жағдайымен және құрғақ климатымен ерекшеленеді. Көл Жоңғар Алатауы мен Тарбағатай аралығындағы кең аймақта орналасқан. Оның маңындағы Жоңғар қақпасы Орталық Азия мен Қытай арасындағы маңызды табиғи өткелдердің бірі саналады.

Алакөл атауының шығуына байланысты халық арасында түрлі түсініктер бар. Көл суының күн сәулесіне, ауа райына және желге қарай реңін өзгертіп тұратыны белгілі. Бір мезетте көкшіл болып көрінген су басқа уақытта жасылдау немесе сұрғылт түске енуі мүмкін. Осы ерекшелігі оның «Алакөл» аталуына негіз болды деген пікір кең тараған.

Көлдің тарихы да терең. Алакөл орналасқан өңір ерте заманнан бері Шығыс пен Батысты жалғаған жолдардың бойында болды. Бұл жер арқылы сауда керуендері өткен. Әртүрлі халықтар мен мәдениеттердің байланысы осы кеңістікте жүрген. Сондықтан Алакөлді тек табиғи нысан ретінде қарау жеткіліксіз. Оның географиялық орны бұл өңірге тарихи маңыз да берген.

XVIII ғасырдағы қазақ пен жоңғар арасындағы соғыстар кезінде Жетісу мен Шығыс Қазақстан аумағы аса маңызды аймақтардың бірі болды. Жоңғар қақпасы арқылы өтетін жолдар әскери тұрғыдан да, стратегиялық жағынан да үлкен мәнге ие еді. Қазақ жасақтары елдің шығыс және оңтүстік шығыс өңірлерін азат ету жолындағы күресте осы кеңістікте де әрекет етті.

Алакөл маңы қазақ ғылымының тарихымен де байланысты. Шоқан Уәлиханов 1855 және 1856 жылдары Жетісу мен Жоңғарияға жасаған сапарлары кезінде осы өңірді зерттеді. Ол жергілікті халықтың тұрмысын, тарихын, этнографиясын, табиғатын бақылап, құнды деректер жинады. Жоңғария туралы еңбектерінде бұл сапарлардың нәтижелері кеңінен пайдаланылды.

Алакөлдің бүгінгі танымалдығына оның табиғи жағдайы да әсер етеді. Көл суының минералды құрамы, жағалаудағы климат және табиғи балшықтар өңірдің сауықтыру туризмі үшін маңызын арттырады. Соңғы жылдары жүргізілген ғылыми зерттеулерде Алакөл мен Жалаңашкөл жүйесінің гидроминералдық ресурстары қарастырылып, көл суы мен табиғи балшықтардың құрамындағы минералды компоненттерге талдау жасалды.

Минералды су адамның терісіне белгілі бір әсер етуі мүмкін. Тұзды суда шомылу кей адамдарға жағымды әсер беріп, терінің жалпы жағдайын жақсартуға ықпал етеді. Көл маңындағы табиғи балшықтардың да құрамында минералды заттар бар. Осы себепті Алакөлдің табиғи ресурстары бальнеологиялық және сауықтыру туризмі тұрғысынан қызығушылық тудырады.

Дегенмен Алакөл суын кез келген аурудың емі ретінде қабылдауға болмайды. Әсіресе созылмалы аурулары немесе тері мәселелері бар адамдар емдік мақсатта балшық пен минералды суды қолданбас бұрын дәрігермен кеңескені дұрыс. Табиғи факторлардың адам денсаулығына әсері әр адамда әртүрлі болуы мүмкін.

Алакөлдің адамға беретін пайдасы тек суының құрамымен шектелмейді. Көл жағасындағы таза ауа, күн сәулесі, табиғи ортада серуендеу және күнделікті қаланың қарбаласынан уақытша алыстау да адамның жалпы көңіл күйіне әсер етеді. Демалыстың өзі кейде денсаулыққа пайдалы әдеттердің жиынтығына айналады.

Алакөлдің табиғи маңызы да ерекше. Алакөл және Сасықкөл көлдері жүйесі құстардың қоныс аудару жолында орналасқан. Бұл өңір көптеген су құстары үшін маңызды мекен болып саналады. Көлдер жүйесінің бір бөлігі халықаралық маңызы бар сулы батпақты аумақ ретінде танылған.

Сондықтан Алакөлдің құндылығы бірнеше қырынан көрінеді. Оның суы минералды, табиғаты ерекше, жағалауы құстардың көші қонатын жолында орналасқан. Сонымен қатар бұл өңір ежелгі керуен жолдарын, қазақ пен жоңғар арасындағы тарихи оқиғаларды және Шоқан Уәлихановтың ғылыми сапарларын еске түсіреді.

Әлемдегі тұзды көлдердің әрқайсысы табиғаттың өзіндік ерекшелігін көрсетеді. Өлі теңіз өзінің тұздылығымен, Ұлы Тұзды көл экожүйесімен, Ассаль көлі минералды құрамымен танымал. Алакөлдің ерекшелігі оның табиғи және тарихи сипаттарының бір кеңістікте қатар сақталуында.

Бүгінде адамдар Алакөлге денсаулығын нығайту, демалу және табиғат аясында уақыт өткізу үшін барады. Бірақ көлдің мәні мұнымен ғана шектелмейді. Оның жағалауына келген адам Қазақстанның шығысындағы ерекше табиғи кеңістікті көреді. Бұл жерде көлдің суы ғана емес, ғасырлар бойы қалыптасқан тарих та бар.