Гүлжауһар Айыпқызы Шомбалова 1919 жылғы 20 желтоқсанда қазіргі Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауданында дүниеге келген. Ол білім мен мәдениетке ерекше мән берілген отбасында тәрбиеленді. Әкесі Айып Шомбалов Бөкей ордасы тарихында белгілі тұлғалардың бірі саналатын, ноғай-қазақ арасында беделді би болған Шомбал Ниязовтың ұрпағы еді. Шомбал Ниязов өз заманында Жәңгір ханның сенімді серіктерінің қатарында аталып, ел басқару ісіне араласқан тұлға ретінде белгілі. Осындай текті әулеттен шыққан Гүлжауһардың бойында жастайынан білімге құштарлық пен өнерге қызығушылық қалыптасты.

Болашақ пианистің балалық шағы қазақтың дәстүрлі мәдениеті мен рухани құндылықтары сақталған ортада өтті. Ол халық әндерін тыңдап, ұлттық өнерге қанығып өсті. Дегенмен ХХ ғасырдың алғашқы ширегінде Қазақстанда кәсіби музыка өнері енді ғана қалыптаса бастаған еді. Осы кезеңде көптеген жастар ұлттық өнермен қатар еуропалық музыкалық білімге де қызығушылық танытты. Гүлжауһар да сол буынның өкілі болды. Жас кезінен-ақ музыкаға ерекше қабілет танытқан ол кәсіби білім алуға ұмтылды. 

1930-жылдары Қазақстанда кәсіби музыкалық білім беру жүйесі енді ғана қалыптасып келе жатқан болатын. Осы кезеңде Алматы музыка техникумы республикадағы алғашқы кәсіби музыкалық кадрларды даярлайтын маңызды оқу орындарының біріне айналды. Гүлжауһар Шомбалова осы техникумға түсіп, фортепиано класында білім алды. Ол қазақ қыздарының арасынан еуропалық музыкалық мектеп негізінде білім алған алғашқы буын өкілдерінің бірі болды. Жас музыкант оқу барысында ерекше қабілетімен көзге түсіп, ұстаздарының жоғары бағасына ие болды. Оның кәсіби қалыптасуына белгілі пианист әрі педагог Григорий Петров үлкен ықпал етті.

Гүлжауһардың өнердегі алғашқы үлкен жетістіктерінің бірі 1936 жылы болды. Техникумның екінші курсында оқып жүрген кезінде ол Мәскеуде өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің алғашқы онкүндігіне қатысушылар құрамына енді. Бұл тарихи шара қазақ мәдениетін бүкіл Кеңес Одағына танытқан маңызды оқиға саналады. Мәскеу сахнасында өнер көрсету жас музыкант үшін үлкен тәжірибе ғана емес, оның кәсіби шеберлігінің ерте мойындалғанын көрсететін маңызды кезең болды.

Оқу жылдарында-ақ Гүлжауһар Шомбалова орындаушылық мәдениеті жоғары, техникалық мүмкіндігі мол пианист ретінде танылды. Ол классикалық еуропалық шығармалармен қатар қазақ музыкасын фортепиано арқылы насихаттауға да көңіл бөлді. 1942 жылы оқуын тәмамдағаннан кейін Гүлжауһар Алматы музыкалық училищесінде ұстаздық қызмет атқарды. Жас маман ретінде ол болашақ музыканттарды даярлау ісіне араласып, орындаушылық тәжірибесін шәкірттермен бөлісті. Көп ұзамай Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясына шақырылып, хор капелласының пианист-концертмейстері қызметіне кірісті. Филармониядағы жұмысы оның шығармашылық мүмкіндігін кеңейте түсті. Ол концерттік бағдарламаларға қатысып, кәсіби орындаушы ретінде республика көлемінде танылды. Осы жылдары Гүлжауһар Шомбалова қазақ қыздарының арасынан шыққан тұңғыш кәсіби пианист ретінде жеке концерттер беріп, Қазақстандағы фортепиано өнерінің дамуына үлес қосты. 

Ұлы Отан соғысы жылдары Гүлжауһар Шомбалова мәдениет қайраткерлерімен бірге майдандағы жауынгерлерге рухани қолдау көрсету ісіне белсене араласты. Соғыс басталғаннан кейін ол концерттік бригадалар құрамында әскери бөлімдерде, госпитальдарда және тылдағы өнер шараларында өнер көрсетті. Сол жылдары мәдениет пен өнер майдангерлердің рухын көтерудің маңызды құралы саналғандықтан, музыканттардың еңбегі ерекше бағаланды. Гүлжауһар Қиыр Шығыс өңіріндегі әскери бөлімдерде болып, қазақстандық сарбаздарға арналған концерттерге қатысты. Бағдарламаларда қазақ композиторларының шығармаларын, халық әндерін және Абай әндерін орындады. Бұл концерттер туған жерден жырақта жүрген жауынгерлерге рухани демеу болып, олардың елмен байланысын сезінуге мүмкіндік берді.

1943 жылы Гүлжауһар Шомбалова қазақ өнерінің көрнекті өкілдері қатысқан «Домбыра сазы» фильм-концертіне түсті. Бұл туынды қазақтың музыкалық мәдениетін насихаттауға арналған алғашқы экрандық жобалардың бірі болды. Фильмде халық және кәсіби музыка өнерінің үздік үлгілері орындалып, сол кезеңдегі танымал өнер қайраткерлерінің шығармашылығы көрсетілді. Кейін «Домбыра сазы» қазақ киносы мен музыкалық мәдениетінің тарихындағы маңызды туындылардың біріне айналып, ұлттық өнердің дамуын бейнелейтін құнды мұра ретінде бағаланды. Ал Гүлжауһар Шомбалованың оған қатысуы оның соғыс жылдарындағы мәдени өмірдің бел ортасында болғанын көрсетеді.

1944 жылы Алматыда Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерватория ашылған кезде Гүлжауһар Шомбалова осы оқу орнының тарих-теория факультетіне оқуға қабылданды. Бұл Қазақстандағы жоғары музыкалық білім беру жүйесінің қалыптасуындағы маңызды кезең болатын. Консерваторияда білім ала жүріп, ол фортепиано пәнінен сабақ беріп, педагогикалық қызметті де қатар алып жүрді. 1950 жылы консерваторияны сәтті тәмамдап, кәсіби музыкатанушы мамандығын алды. Бұл кезеңнен бастап оның ғылыми-зерттеу жұмыстары жаңа деңгейге көтерілді. Ол қазақ музыкасының тарихын жүйелі түрде зерттеуге ден қойып, ұлттық музыкалық мұраны ғылыми тұрғыдан талдау ісіне белсенді араласты.

Ғалымның негізгі зерттеу бағыттарының бірі Абай Құнанбайұлының музыкалық мұрасы болды. Оның «Абай әндері» атты ғылыми еңбегі қазақ музыкатану ғылымындағы маңызды зерттеулердің қатарына жатады. Еңбекте Абай әндерінің әуендік құрылымы, ырғақтық ерекшелігі, дәстүрлі қазақ ән өнерінен айырмашылығы және қазақ музыка мәдениетіне енгізген жаңалықтары жан-жақты талданды. Зерттеуші Абайдың қазақ ән өнеріне жаңа тақырыптар мен жаңа музыкалық өрнектер әкелгенін ғылыми деректер арқылы көрсетті. Сонымен қатар Гүлжауһар Шомбалова қазақтың халық әндері мен кәсіби музыкасының өзара байланысын зерттеп, ұлттық музыканың даму тарихын жүйелеуге үлес қосты. Оның ғылыми мақалалары мен зерттеулері кейінгі музыкатанушылар үшін маңызды дереккөздердің біріне айналды. 

Гүлжауһар Шомбалованың ғылыми қызметіндегі маңызды кезеңдердің бірі – оның П.И. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясының аспирантурасына қабылдануы болды. Бұл сол кездегі музыка саласындағы жас мамандар үшін үлкен жетістік саналатын. Мәскеуде ол белгілі музыкатанушы, профессор Виктор Беляевтің ғылыми жетекшілігімен білім алып, қазақ музыкасының тарихын терең зерттеуге мүмкіндік алды. Аспирантурада оқыған жылдары Гүлжауһар ұлттық музыка мұрасының қалыптасуы мен зерттелу тарихына ерекше назар аударды. Оның басты ғылыми еңбектерінің бірі – «Совет дәуіріне дейінгі қазақ музыкасының жазылуы мен зерттелу тарихының очеркі» атты кандидаттық диссертациясы болды. Бұл жұмыс қазақ музыкасын ғылыми тұрғыдан зерттеуге арналған алғашқы іргелі еңбектердің қатарынан саналады.

Зерттеу барысында ғалым қазақтың ән-күй мұрасын алғаш жинап, қағазға түсірген этнографтардың, саяхатшылардың және зерттеушілердің еңбектерін жүйеледі. Ол қазақ музыкасының ғылыми айналымға ену жолын саралап, ұлттық музыкалық мұраны зерттеудің негізгі кезеңдерін көрсетті. Сонымен бірге қазақ халқының музыкалық мәдениетін тануда маңызды рөл атқарған тұлғалардың еңбектеріне талдау жасады. Диссертацияда Шоқан Уәлихановтың қазақ фольклоры мен музыкасына қатысты жазбаларына, сондай-ақ Абай Құнанбайұлының қазақ ән өнерін дамытудағы орнына арнайы тоқталды. Гүлжауһар Шомбалова бұл тұлғалардың еңбектерін қазақ музыкасын ғылыми тұрғыдан танудың алғашқы қадамдары ретінде бағалады. Осы арқылы ол ұлттық музыка тарихын әдебиет, этнография және мәдениет тарихымен байланыстыра қарастырды. 1958 жылы Мәскеу мемлекеттік консерваториясының ғылыми кеңесінде кандидаттық диссертациясын сәтті қорғады. Осылайша ол қазақ музыкатану ғылымындағы алғашқы әйел зерттеушілердің бірі атанып, ұлттық музыка тарихын кәсіби деңгейде зерттеген ғалым ретінде танылды.

Ғылыми дәрежесін алғаннан кейін Гүлжауһар Шомбалова Алматыдағы Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваторияда педагогикалық және ғылыми қызметін жалғастырды. Ол болашақ музыканттар мен зерттеушілерге дәріс оқып, қазақ музыкасының тарихын жүйелі түрде оқыту ісіне белсене араласты. Ғалым жүргізген негізгі пәндердің бірі – «1917 жылға дейінгі қазақтардың музыка мәдениеті» курсы болды. Бұл пән арқылы студенттер қазақтың дәстүрлі ән-күй өнерінің қалыптасуы, халық композиторларының шығармашылығы және ұлттық музыканың тарихи дамуы туралы терең білім алды.

Өкінішке қарай, қазақ музыка ғылымы мен орындаушылық өнерінен үлкен үміт күткен тұлғаның ғұмыры ұзақ болмады. Гүлжауһар Шомбалова 1958 жылы Мәскеуде кандидаттық диссертациясын сәтті қорғап, ғылымдағы ең маңызды белестерінің біріне жетті. Алайда сол жылы ауыр науқастан қайтыс болды. Ол небәрі 38 жасында өмірден озды. Қысқа ғұмыр кешкеніне қарамастан, Гүлжауһар Шомбалова қазақ музыка мәдениетінің тарихында терең із қалдырды.