«Бүгінгі күнді түсініп-түйсіну үшін де, болашақтың дидарын көзге елестету үшін де кешегі кезеңге көз жіберуіміз керек»
Н. Ә. Назарбаев

Мәдени серуен: Майра Шамсутдинова атындағы ән шығармашылық музей-үйі

5167
Мәдени серуен: Майра Шамсутдинова атындағы ән шығармашылық музей-үйі
Ертіс өңірінде жүз жыл бұрын күміс көмей әнші – Майра Шамсутдинова әсем де көркем үнімен ән шырқаған.

Атақты әнші атындағы павлодардық музейге қазіргі уақытқа дейін де адамдар келіп тұрады. Өскелең ұрпақтың есінде Майра бейнесі сақталды. Замандастарымыз күміс көмей әншіні әке-шешелері мен ата-әжелерінің естеліктерінен біледі. Майра Шамсутдинова атындағы ән шығармашылық музей-үйі Павлодар қаласында орналасқан, 1900 жылы музей ғимаратын XX ғасырдың басында белгілі болған көпес Абдул Фаттах Рамазанов салған. Атақты үй сәулет ескерткіші болып табылады. 

f489355c374f7157868a1e82b6979958.jpg

Музей қойылымдары әншінің өмір және шығармашылық жолын бейнелейді. Мұнда көрмеге қойылған заттардың ішінде көпес Қыстаубаев тұрған үйдің бұрышында ілулі тұрған мемориалдық тақта (бір кезде бұл үйде Майра да тұрып жатқан, мекен-жайы: Ленин көшесі, 167), Майраның жолын қуған Қазына Сүбекованың 1916 жылғы «Тальянка» гармоны бар. Мұражайға келушілерді Майраның жеке заттары ерекше қызықтырады: үлкен пиала, қызыл жібек шапаны.

4412d9be401c8c2b1edf94a7414f00ee.jpg

Мемориалдық тақта 

ce177aed67896d373b3e0a245b53f42a.jpg

«Тальянка» гармоны

e42f096592ca822e6d2b5401ecc5bba3.jpg

Әнші Майраның киімі

Музейдің екінші залында өткен ғасырдың 20-жылдарындағы бөлменің ішкі көрінісі (интерьері) көрсетілген. Көрменің ортасында — әншінің темір кереуеті (төсек-орын жабдығымен) және қол жұмысымен атқарылған шымылдық. 

ae4fece622b7bc5eb04da2d39a3530da.jpg

e1cea9c21c1599670cb9c840aaff37cf.jpg

1091b37e734ca7a55bd9366db9c87c40.jpg

69ccdbf32140fe8ad47fc1b50aa762a0.jpg

Әнші кереуеті 

Майра 1890 жылы дүниеге келген. Әке-шешесі: павлодардық бөрікші (бөріктерді тігілетін адам) Уәли Шамсутдинов және оның жұбайы Катрина. Жас кезінен Майраның дарынды даралығы әншiлiгi, сазгерлiгi, орындау қабiлеттiлiгi жоғары дәрежеде болған. Оның әке-шешесі өз қызына музыкалық білімді бере алмай, «Тальянка» гармонын сатып алды. Майра музыкалық аспапты бірден жақсы көріп кетіп, оны керемет меңгерді. Осыдан кейін ол өзінің әндерін және саздарын жаза бастаған.

9b979f834c544dfc75f588effcd1c6e2.jpg

Майра Шамсутдинова

Жергілікті жәрмеңкелерде, шайханаларда өзінің өнерін көрсетіп жүрген, шығармашылығы тыңдармандардың назарынан тыс қалмаған... Ол кез-келген әнді орындай алатын болды: халық әндерінен қиын композицияларға дейін. Табиғи сирек кездесетін қоңыр дауысты болып, ерлер ғана орындай алатын әндерді еркін шырқады. 

733b986fcc0a4387f71015c788811581.jpg

Майраның күйеуі Жармұхамед Билялов болған. Ол бай отбасынан шыққан. Бастапқыда оның әке-шешесі атастыру рәсіміне қарсы шыққан, алайда Жармұхамед оларды көндірген. Жас жұбайлар бақытты боп тұрған, бірақ Майраның күйеуі көп ұзамай қайтыс болған.

e0a1af776c2b317a842eae3ac7e9eeb4.jpg

Майра мен оның күйеуі


Қазақтың жеріне еңбегі сіңген белгілі этнограф (қазақ халқының әндерін жинаған) Александр Затаевич Майра Шамсутдиновамен көптен бері танысқысы келіп жүрген.

2c869421608a94bd6dc6470f1ff34840.jpg

Александр Затаевич

Бір кезде кемемен Ертіс кезіп жүрген ол әйелдің керемет дауысын естіді. Палубаға (кеменің үсті) шыққанда, ол ән шырқайтын әйелді көріп қалды. Әрине, бұл күміс көмей әнші – Майра Шамсутдинова болып шықты. Александр Затаевич онымен танысып, ән айтуынды өтінді. Осы жерде де, яғни палубада, әйгілі этнограф әндердің сөздерін мен саздарын жазып тұрды. Оның еңбегінің арқасында ғана, атақты Майра репертуарынан 14 ән біздің заманымызға дейін жетті.

6f853ce038c128b46b48799540ac745e.jpg

Осы кемеде Затаевич пен Шамсутдинова кездескен

Александр Затаевич дарынды әншінің болашағы жарқын болады деп жорамдап айтты. Майраға өзінің іскерлік ұсыныстарын айтты. Дегенмен, жоспарлар орындалмай қалды... Олардың кездесуі 1926 жылғы жаз уақытында болды, ал 1927 жылдың қантар айында Майра дүниеден озды.

57e46360ed3249dad018851686cd406b.jpg

Майра өмірінің қысқалығына қарамастан, 10 ән жазып үлгерді. Әндер белгiлi этнограф А.В. Затаевич «қазақ халқының 1000 және 500 әні» жинағына енді. Өмірбаяндық «Майра» әні ең танымал болып шықты.