Жеңіс туын көтерген қаһарман: Бүгін Рақымжан Қошқарбаевтың туған күні
Бүгін, 2026 жылғы 19 қазанда, Қазақстанның Халық қаһарманы, 1945 жылы 30 сәуірде Рейхстагқа алғашқылардың бірі болып Жеңіс туын тіккен Рақымжан Қошқарбаевтың туғанына 102 жыл толады.
Ол 1924 жылы 19 қазанда Ақмола облысының Тайтөбе (Қырыққұдық) ауылы маңында дүниеге келген.
1942 жылы әскерге алынып, 1944 жылы жаяу әскер училищесін бітіргеннен кейін майданға аттанды. Берлин операциясы кезінде взвод командирі ретінде асқан ерлік көрсетті.1945 жылғы 16 сәуірде Одер өзені бойындағы ұрыста взводты бастап, жау қорғанысын бұзуға қатысты. Автоматы істен шыққаннан кейін жаудың пулеметін қолға түсіріп, ұрысты жалғастырды. Бұл үшін І дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталды.
30 сәуірде жиырма жастағы лейтенант Григорий Булатовпен бірге Рейхстаг ғимаратының қасбетіне қызыл шабуыл туын тікті. Бұл ерлік үшін Қызыл Ту ордені берілді. Тәуелсіз Қазақстанда 1999 жылы оған қайтыс болғаннан кейін «Халық қаһарманы» атағы берілді.
Соғыстан кейін Ақмола облысының басқару органдарында, Қазақ КСР Коммуналдық шаруашылық министрлігінде жұмыс істеді. 1967 жылдан бастап «Алматы» қонақүйінің тұңғыш директоры болып, оны 20 жылдан астам басқарды.
Депутаттық қызмет атқарып, ардагерлер қозғалысына қатысты. Естеліктерін «Жеңіс жалауы» және «Шабуыл: 1410-күн» кітаптарында жазды.
Мемлекет басшысының бастамасымен ІІІ дәрежелі «Айбын» орденіне оның есімі берілді. Жыл сайын 30 сәуірде ерлікке арналған іс-шаралар өткізіліп, мектептерде өмір жолы оқытылады.Рақымжан Қошқарбаевтың өмірі әскери борышқа адалдық пен бейбіт еңбектегі жауапкершіліктің үлгісі болып қала береді.
Рақымжан Қошқарбаев (1924–1988) — Ұлы Отан соғысының батыры, Қазақстанның Халық қаһарманы. Ол 1945 жылы 30 сәуірде жауынгер Григорий Булатовпен бірге Берлиндегі Рейхстаг ғимаратына алғашқылардың бірі болып Жеңіс туын тіккен қазақ офицері.
Балалық шағы және жастық кезеңі
1924 жылы 19 қазанда Ақмола облысының Тайтөбе ауылы маңындағы Қырыққұдық қыстағында дүниеге келген. Арғын тайпасының Қуандық руы, Темеш бөлімінен шыққан.
4 жасында анасынан айырылды. 1937 жылы әкесі саяси қуғын-сүргінге ұшырап, «халық жауы» деп айыпталып, ГУЛАГ-қа жіберілді. 13 жасында жетім қалған Рақымжан Тайтөбе балалар үйіне орналастырылды. Жеті жылдық мектепті бітіргеннен кейін Балқаш маңындағы фабрика-зауыт шәкірттері мектебіне (ФЗУ) оқуға түсті. Онда жұмысшы кәсібімен қатар әскери істің негіздерін үйренді, оркестрде домбыра мен мандолинде ойнады.
Әскери жолы
1941 жылы соғыс басталғанда 16–17 жасында майданға сұранды, бірақ жасы кіші болғандықтан жіберілмеді. 1942 жылы тамызда 18 жасында Көкшетаудағы 367-ші атқыштар полкіне алынды. Кейін Тамбов жалпыкомандалық жаяу әскер училищесіне (эвакуацияланған, Фрунзе/Бішкек қаласында) жіберілді. 1944 жылы училищені үздік бітіріп, кіші лейтенант шенінде майданға аттанды.
1944 жылдың қазан айынан бастап 1-Беларусь майданындағы 150-ші Идрицк атқыштар дивизиясының 674-ші атқыштар полкінде взвод командирі болды. Польша мен Германия жеріндегі ұрыстарға қатысты.
1945 жылғы 16 сәуірде Одер өзені бойындағы шайқаста взводын бастап, жау қорғанысын бұзды. Автоматы граната сынығынан істен шыққаннан кейін жаудың пулеметін қолға түсіріп, ұрысты жалғастырды. Бұл ерлігі үшін І дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталды. Оның взводы Одерден Рейхстагқа дейін 200-ден астам жауды жойып, 184-ін тұтқындап, 14 зеңбірек пен 27 ауыр пулеметті қолға түсірді.
Рейхстагтағы ерлігі
1945 жылғы 30 сәуірде батальон командирі Василий Давыдов Рейхстагқа шабуыл туын тігу туралы бұйрық берді. Лейтенант Қошқарбаев пен қатардағы жауынгер Григорий Булатов «Гиммлер үйінен» шығып, оқ астында 7 сағат бойы еңбектеп (шамамен 300–500 метр), Рейхстагтың негізгі кіреберіс баспалдағына жетті. Сағат 14:25–18:30 аралығында туды тікті. Туға полк нөмірі (674) мен өз аттарын жазды.
Бұл ерлік үшін Қызыл Ту ордені берілді. Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынылса да, ол кезде берілмеді. Ерлігі ресми түрде Ресей Әскери тарих институты тарапынан 2007 жылы расталды.
Соғыстан кейінгі өмірі
Соғыстан кейін Эльба бойындағы кеңестік әскерлерде қызмет етті. 1947–1967 жылдары Ақмола облыстық атқару комитетінде нұсқаушы, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы қоныс аударушылар басқармасында инспектор болды. 1967 жылы «Алма-Ата» қонақүйінің тұңғыш директоры болып тағайындалып, 20 жылдан астам басқарды.
Алматы қалалық халық депутаттары кеңесіне үш рет сайланды. Ардагерлер қозғалысына белсене қатысты. Целиноград, Балқаш және Арқалық қалаларының құрметті азаматы атанды.
Екі кітап жазды:
- «Жеңіс жалауы» («Знамя Победы»)
- «Шабуыл: 1410-күн» («Штурм. День 1410-й», 1983)
1980 жылы «Қазақфильм» студиясы ол туралы «Жеңіс әскері» деректі фильмін түсірді.
Марапаттары
- І дәрежелі Отан соғысы ордені
- Қызыл Ту ордені
- «Берлинді алғаны үшін», «Варшаваны азат еткені үшін» медальдары және басқа да наградалар
- 1999 жылы 7 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен қайтыс болғаннан кейін «Халық қаһарманы» атағы берілді
2024 жылы «Айбын» орденінің ІІІ дәрежесіне Рақымжан Қошқарбаевтың есімі берілді (І дәреже — Сағадат Нұрмағамбетов, ІІ дәреже — Бауыржан Момышұлы).
Есімі Астана мен Алматыдағы көшелерге, мектептерге берілген. Астанада ескерткіш орнатылған. 2010 жылы оның тіккен туының көшірмесі Мәскеуден Астанаға әкелініп, Президент қорында сақтаулы.
Рақымжан Қошқарбаев 1988 жылы 10 тамызда Алматыда қайтыс болып, Кенсай зиратына жерленді. Оның өмірі мен ерлігі жас ұрпаққа әскери борышқа адалдық пен еңбекқорлықтың үлгісі болып қала береді.
