«Жуырда Ақмола облысы, Бұланды ауданы Новобратское ауылы маңынан зілдің (мамонт) төменгі жақ сүйегі мен жілік сүйектері табылды.

Алғашқы сараптама бұл сүйектердің 40–15 мың жыл бұрын өмір сүрген, жасы 40–50 шамасындағы ересек мамонтқа тиесілі екенін көрсетіп отыр», - деп хабарлады ҚР Ұлттық музейінің мамандары.

Бұл құнды олжаны агрохолдинг қызметкерлері Әділет Омаров пен Әлжан Ракишев тауып, дереу Қазақстан Республикасының Ұлттық музейіне хабарлаған. Алғашқы сараптамаға сәйкес, сүйектер 40–15 мың жыл бұрын өмір сүрген, жасы шамамен 40–50 жастағы ересек мамонтқа тиесілі. Қазіргі уақытта жәдігер Ұлттық музейдің арнайы зертханасында сақталып, зерттеу жүргізілуде.

Сондай-ақ, мамандар бұл жерден толық қаңқа табылуы мүмкін екенін айтады Осыған байланысты алдағы маусымда кең көлемді қазба жұмыстары жүргізілмек.  Егер болжам расталса, бұл Қазақстандағы мұз дәуірі жануарларын зерттеу саласындағы ірі жаңалық болмақ.

Түкті мамонттар – шамамен 700 мың жыл бұрын пайда болып, соңғы өкілдері 10 мың жыл бұрын жойылған алып сүтқоректілер. 

Салмағы 5-8 тоннаға дейін жететін бұл жануарлар суық климатқа бейімделген, қалың жүнді болған. 

Олардың азу тістері 6 рет ауысып отырған және Еуразия мен Солтүстік Американың кең аумағында мекен еткен. Мамонт қалдықтары бүгінде мұз дәуірін зерттеудегі баға жетпес дерек көзі саналады.

Қазақ даласында да мамонт сүйектері табылған

Қазақстан аумағында мамонттар өмір сүрген. Археологиялық және палеонтологиялық деректерге сәйкес, жүнді мамонттар Қазақстанның солтүстік, орталық және шығыс аймақтарында плейстоцен дәуірінде кең таралған. 

Қазақстанның климаты плейстоцен дәуірінде суық және құрғақ болған, бұл мамонттар үшін қолайлы мекен болды. Олар дала мен тундра аймақтарында шөптер мен өсімдіктермен қоректенген.

Бұған дейін бірнеше облыста мамонт сүйектері табылғаны белгілі.

Павлодар облысы: 1960-70 жылдары Ертіс өзенінің жағасынан мамонт сүйектері мен азу тістері табылған. Бұл олжалар өңірдің мұз дәуірі тарихын зерттеуге негіз болды.

Солтүстік Қазақстан облысы: 2000-шы жылдардың басында қазба жұмыстары кезінде мамонт қаңқасының бөлшектері ашылған.

Қарағанды облысы: 1980-жылдары шахта қазу кезінде мамонттың азу тістері мен сүйек фрагменттері табылған.

Шығыс Қазақстан облысы: Осы өңірде де мамонт қалдықтары кездескен, бұл Қазақстанның шығыс аймақтарының ежелгі фаунаға бай екенін көрсетеді.

Ақмола облысындағы соңғы табылған сүйектер осы тізімді толықтырып, Қазақстанның палеонтологиялық әлеуетін тағы бір мәрте дәлелдейді.

Мамонттар  – пілдер тұқымдасына жататын жойылып кеткен ірі сүтқоректілер. Олар плейстоцен дәуірінде (шамамен 2,5 миллион – 10 мың жыл бұрын) өмір сүрген және Еуразия, Солтүстік Америка мен Африканың кейбір бөліктерінде кең таралған. Ең танымал түрі – жүнді мамонт (Mammuthus primigenius), ол суық климатқа бейімделген, ұзын жүнді және қалың терісі бар жануар болған.

Ересек мамонттардың биіктігі 2,5-4 метрге дейін жетті, салмағы 6-8 тоннаға дейін болды.

Ұзын, иілген азу тістері (3-4 м дейін) және күрек тәрізді жалпақ азулары болды, олар тамақ жинауға және қар қазуға пайдаланылды.

Тундра мен дала аймақтары, суық климатты жерлерді мекен етті.

Негізінен шөптер, бұталар және ағаш қабықтарымен қоректенген.

Шамамен 10-4 мың жыл бұрын жойылды. Жойылу себептері ретінде климаттың өзгеруі, мекендеу ортасының жоғалуы және адамдардың аңшылығы деп есептеледі. 

Ежелгі аңшылар (палеолит дәуіріндегі Homo sapiens және басқа түрлер) мамонттарды аулау үшін топтасып, күрделі стратегиялар қолданған. Мамонттар ірі және қауіпті жануарлар болғандықтан, оларды аулау үлкен батылдық пен ұйымдастырушылықты талап етті.

Аңшылық әдістері

Қақпандар мен шұңқырлар

Аңшылар мамонттарды шұңқырға немесе батпаққа айдап, қозғалысын шектеген. Шұңқырлар алдын ала қазылып, жасырылған болуы мүмкін.

Мысалы, мамонтты тар жолдарға немесе жартасты аймақтарға қуып, қозғалысын шектеген.

Қару-жарақтар

Ежелгі аңшылар тас найзалар, жебелер және сүйектен жасалған қарулар қолданған. Найзалардың ұштары тас немесе сүйектен жасалып, мамонттың қалың терісін тесуге арналған.

Кейбір жағдайларда ағаштан жасалған найзаларды отқа қыздырып, ұшын қатайтатын.

Топтық аңшылық

Мамонтты жалғыз аулау мүмкін емес еді, сондықтан аңшылар топтасып әрекет еткен. Бір топ мамонтты қоршап, шу шығарып, қуып, ал басқа топ қарумен шабуыл жасаған.

Отпен үркіту

Аңшылар от жағып, мамонттарды қорқыту немесе белгілі бір бағытқа қуу үшін пайдаланған.

Табиғи ортаны пайдаланған. 

Мамонттарды жардан құлатып немесе өзенге қуып, оларды әлсірету әдісі қолданылған.

Мысалы, Сібірде және Еуропада табылған археологиялық орындарда мамонттардың жардан құлап өлгеніне дәлелдер бар.

Тұзақтар мен торлар

Кейбір мәдениеттер мамонттарды аулау үшін арқаннан немесе өсімдік талшықтарынан жасалған торларды қолданған болуы мүмкін, бірақ бұл туралы нақты дәлелдер аз.

Қазақстан аумағында да ежелгі аңшылар мамонттарды осы әдістермен аулайтын болған. 

Археологиялық жәдігерлер (мысалы, Солтүстік Қазақстандағы қоныстар) ежелгі адамдардың мамонт сүйектерінен баспана, құрал-саймандар және тіпті зергерлік бұйымдар жасағанын көрсетеді. 

Бұл мамонттардың аңшылықтың маңызды нысаны болғанын дәлелдейді.