Торғай өңірі қазақ тарихында Ахмет Байтұрсынұлының туған жері ретінде белгілі болса, табиғи байлықтарымен де ерекшеленеді. Жангелдин ауданы аумағындағы Ақкөл ауылы – ұлт ұстазының кіндік қаны тамған мекен. Осы ауылға жақын маңда орналасқан Айғожаның Қаратұзы көлі де көптен бері жергілікті халықтың тұрмысымен, шаруашылығымен және халықтық емшілік тәжірибесімен тығыз байланысты.
Қаратұз көлі Збан мен Ақкөл ауылдарынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 25 шақырым жерде орналасқан. Көлдің аумағы 9,7 шаршы шақырымды құрайды. Мамандардың мәліметінше, мұндағы тұз қоры 40 миллион тоннаға жуық, ал тұз қабатының қалыңдығы 18 метрге дейін жетеді. Көлден өндірілетін тұз сапасының жоғарылығымен ерекшеленеді.
Қаратұздың тарихы тереңде жатыр. Ел аузындағы деректер бойынша, ХІХ ғасырда мұнда өндірілген тұз түйе керуендерімен Ресей империясының астанасы Санкт-Петербургке жеткізіліп, патша сарайының асханасында пайдаланылған. Бұл мәлімет Қаратұз тұзының сол кезеңнің өзінде-ақ бағаланғанын аңғартады.
Жергілікті тұрғындар көл суы мен қара балшығының емдік қасиетін ертеден білген. Олар буын сырқаттарына, тері ауруларына, қышыма мен жараларға, демікпе, бронхит және кейбір гинекологиялық сырқаттарға шипасы бар деп есептейді. Құрамындағы күкіртсутегі жүйкені тыныштандырып, ағзаның жалпы жағдайына оң әсер етеді деген пікір бар. Дегенмен, мұндай табиғи емді пайдаланғанда дәрігер кеңесіне жүгінген жөн, әсіресе қан қысымы жоғары немесе созылмалы ауруы асқынған адамдар үшін сақтық қажет.
Қаратұз тек шипалы көл ғана емес, жергілікті халықтың күнделікті тіршілігінде де маңызды орын алған. Бұрын малшылар қара тұзбен соғым етін, сары майды тұздап, төрт түлікке де аз мөлшерде беріп отырған. Халық арасында оның малды кейбір аурулардан сақтауға пайдасы бар деген түсінік қалыптасқан.
Химиялық құрамы жағынан Қаратұздың негізгі байлығы – натрий хлориді, яғни ас тұзы. Табиғатта галит минералы түрінде кездесетін бұл зат тағам өнеркәсібінде, химия өндірісінде және медицинада кеңінен қолданылады. Сондықтан Қаратұздың маңызы тек жергілікті деңгеймен шектелмейді, оның өндірістік және ғылыми тұрғыдан да құндылығы бар.
Ахмет Байтұрсынұлы дүниеге келген Ақкөл ауылы мен оған іргелес жатқан Айғожаның Қаратұзы – Торғай өңірінің бір-бірімен сабақтас екі құндылығы. Бірі – қазақ руханияты тарихындағы маңызды мекен болса, екіншісі – табиғаттың өзі қалыптастырған ерекше байлық. Сондықтан бұл өңірді зерттеу, табиғи ерекшеліктерін таныстыру және тарихи деректерін жүйелеу алдағы уақытта да маңызын жоймайды.
