Жалпы есім деген ұғым адамды жеке танитын алғашқы белгі ғана емес, сонымен бірге ұлттың тарихи белгісі, ата‑бабаның санасы мен қазіргі қоғамның мәдени таңдауына жасалған әлеуметтік селективтілік. 2025 жылы Қазақстанда дүниеге келген сәбилерге қойылған ең көп есімдер тізімі осы ұғымның ең айқын көрінісі болды.
Бұл тізімде біз тек сандарды көріп қана қоймай, қоғамның тарихи, діни, мәдени бағыттарының әсерін де анықтауға мүмкіндігіміз бар.
2025 жылы елде 249 мыңға жуық бала дүниеге келген (қыркүйекке дейінгі есеп бойынша), оның ішінде ұл балалар саны – 128,4 мың, қыз балалар –120,9 мың. Бұл көрсеткіштер демографиялық белсенділіктің жоғары деңгейін көрсетеді.
Қазақстанның Ұлттық статистика бюросы 2025 жылы 1 қаңтардан бастап желтоқсанның ортасына дейінгі кезеңде ата‑аналар көбіне таңдаған есімдерді жариялады. Осы ресми статистикаға мән берсек, балаларға ең көп қойылған есімдер төмендегідей болды:
Қыздарға қойылған есім:
Айлин – 5305;
Асылым – 4302;
Медина – 3942;
Айша – 3310;
Томирис – 2957;
Мариям – 2608;
Сафия – 2575;
Ұлдарға қойылған есім:
Мұхаммед – 2537;
Әлихан – 2330;
Айсұлтан – 2305;
Омар – 2225;
Алдияр – 2129;
Алан – 2093;
Мухаммад – 2042;
Көшбасшыда тұрған Мұхаммед және оның түрленген нұсқалары–Мұхаммед, Мухаммад – исламдық әлемнің классикалық есімдері. Олар ғасырлар бойы мұсылман әлемінде берік орын алған және қазіргі қазақ қоғамында да өзінің маңыздылығын сақтап отыр. Бұл қоғамның рухани төзімділігінің, сонымен бірге діннің мәдени идентификациядағы рөлінің айқын көрінісі.
Қыз балалар тізімінде Томирис секілді есімнің болуы – қазақ қоғамында тарихи тұлғаларды қайта бағалау және ұлт тұлғаларымен мақтану тенденциясының белгісі. Томирис ежелгі көшпелі тайпаларды біріктірген, тарихи дереккөздерде батыл билеуші ретінде сипатталатын тұлға. Бұл есімнің танымал болуы ұлттық сананың жаңғыруы мен тарихи көкжиегінің кеңеюін көрсетеді.
Сонымен қатар тізімде Айлин, Асылым, Медина, Айша, Алдияр, Алан сияқты есімдер бар. Олар Жаһандық есім трендтері мен ұлттық мәдени ерекшеліктің үйлесімін көрсетеді, бір жағынан дәстүрлі исламдық, екінші жағынан заманауи эстетикалық таңдаулар арасында өзара байланыс бар.
Аймақтағы туылған балаларға қойылған есімдер де өзіндік ерекшеліктерге ие. Мысалы, Абай облысында Абай, Ислам, Әмина, Жасмин сияқты есімдер көш бастап тұр, бұл жерде ата‑аналар кейде жергілікті тарихи тұлғалар мен классикалық ықпалдарды қатар бағалайтынын көрсетеді.
2025 жылы Қазақстанда ең көп қойылған есімдер ұлттың тарихи санасы, діни дәстүрлері және заманауи мәдени талғамының үйлесімі. Ұл балалар арасында Мұхаммед, Әлихан, Айсұлтан; қыз балалар арасында Айлин, Асылым, Томирис сияқты есімдердің танымалдығы қоғамның рухани және ұлттық тамырларға деген құрметін, сондай-ақ жаһандық мәдени ықпалдарға ашықтығын көрсетеді. Есімдер арқылы ата‑аналар өз ұрпағына тарих пен заманды, дәстүр мен жаңашылдықты біріктіретін таңдау жасайды.
