«Бүгінгі күнді түсініп-түйсіну үшін де, болашақтың дидарын көзге елестету үшін де кешегі кезеңге көз жіберуіміз керек»
Н. Ә. Назарбаев

«Бір-ақ өкінішім – сендерді көре алмағаным»

904
«Бір-ақ өкінішім – сендерді көре алмағаным» - e-history.kz
Порталымызға майдангер Дүйсен Әлжановтың ұрпақтарынан хат келіп түсті

Хаттардың дені аталарының соғыс кезіндегі ауылға, елге, туыс-туғанға деген ыстық сағынышы, анасына деген бала махаббатпен жазылған жыр жолдары, майдан даласынан хал-жай сұрасқан, амандық біліскен жазбалары екен. Хаттарды оқу барысында туған жерден алыста, алдағы өмірінен мүлдем хабарсыз солдаттың жан дүниесін түсінгендей боламыз. Әскер өмірі қатаң екені белгілі. Сондықтан болашақта сені не күтіп тұр, алда нені көресің – мұны тағдыр иесінің өзі де білер емес. Майдан даласы – өмір мен өлім алаңы. «Кебін киген өліп, кебенек киген келеді» деген қазақтың даналығы жүзеге асырылатын, тағдыры жазылатын жер. Хаттардың иесі туралы деректер сараң сөйлейді. «Дүйсен Әлжанов 1922 жылы Петропавл қаласында туған. Майдан даласына 1941 жылы аттанып, 397-атқыштар дивизиясының полк командирі қызметіне дейін көтеріледі. Майдангер 1945 жылы Германияның Померания жерінде қаза тауып, сол жақта жерленеді» деген аз-маз мәлімет бар екен. Тағы бір деректе оның майдан даласынан туған еліне 100-ден астам хат жазғаны айтылады. Сондықтан біздің мойындағы аманатымыз: жіберілген хаттардың бәрін болмаса да, сұрыптап, 7 хатын ұсынып отырмыз. Хаттағы солдат тағдыры оқырманды бей-жай қалдырмай, санасына сәуле, біліміне нұр құйылса, біздегі мақсаттың орындалғаны. 

Анаға арнау

Апажан, амансыз ба, туған анам! 

Сағынып көп ойлайды сізді балаң. 

Мен жүрмін аман-есен, апажаным, 

Сағынып көп ойлаймын сізді ғана. 


Және де сәлем жаздым, Гүлсім бауырым, 

Қалайша ұмытайын, сені жаным. 

Көретін қызығыңды, еркініңді 

Апырм-ай, айырған әке-ағаңнан бір құдайым. 


Және де сәлем жаздым Пәузия, Еслям, 

Ес білмей қалғаныңды көп толғанамын. 

Қайтейін толғанғанмен, дәрменім жоқ. 

Осымен өтеді ғой дүние – боқ. 


Және де сәлем жаздым, елім-жұртым, 

Тілектес болшы маған менің халқым. 

Осымен қош, есен бол бәріңіз-де, 

Жазушы бұл өлеңді Дүйсен атым. 


d00fdd9f61039cd8f9e6b434682aeb43.jpg

Амандық хат 

Апа, Күлсім, Көләй, Фаузия, Еслям мен Дүйсеннен көптен-көп сағынышты сансыз сәлем. Қалай, аман-сау жүріп жатырсыз ба? Менен амандық білмек болсаңыз, аман-сау Калинин қаласынан 120 шақырым жерде жүріп жатырмын. Өзіммен үш қазақ баласы бар, Қызылжар маңынан, өзгесі орыс. Біздің жүрген жеріміз өте нашар, ағаш, болото. Әзір аманбыз. Тамағымыз тоқ бұл жақта. Ақшаға түк табылмайды. Сондықтан 500 сом қайтарамын почтамен. Ақша керек болса, айлық та жетеді, 200 сом. Әкеме хат салдым. Қош. Дүйсен. 

15|05–1942. 

1d9d5d9566e33c1f30aebfa8054c69c6.jpg

Амандық хат 

Апа, Күлсім, Көләй, Фаузия, Есләм мен Дүйсеннен көптен-көп сәлем. Бізден амандық білмек болсаңыз, аман-сау Мәскеуге қарай кетіп барамыз. Осы хатты Шадрин станциясынан салдым. Үйдегі кісіге сәлем деңіз. Сәкенге, Нүрсипаға, Ризапқа көптен-көп сәлем. Біләл үйіне тегіс сәлем. Сәкендікіне сәлем. Осекең үйіне дұғай сәлем. Хамзанікіне дұғай сәлем. Ендігі хатты Свердловтан күтіңдер. Қош қош. Дүйсен. 

17/5–1942. 


aed35bde01caeb60cc37a871b8ef1c10.jpg 226b766c4193216e07603901d9e3599d.jpg

Амандық хат 

Аса құрметті Апа! Мен балаң Дүйсеннен көптен көп сағынышты сансыз сәлем. Бауырларым: Күлсім, Көләй, Фаузия, Еслям, көптен-көп сағынышты сәлем. Сіздердің хаттарыңды алып бүгін өте жаман қуанып қалдым. Ал менен амандық білмек болсаңыздар, аман-сау орынша жүріп жатырмын. Тұрмыс қалым өте жақсы. Әзір хат салмай тұра тұрыңдар. Бар қуанышым –  апамның кәртішкесін анда-санда бір қарап қоямын. Мен 250 және 150 сом почта арқылы ақша салдым. Алдыңдар ма? Менің кәртішкемді сұрап едіңдер, кәртішке жоқ. Жуырда мүмкін қалаға барсам, сонда кәртішкемді салам. Әкемнен жуырда хат алдым. Аман, менің салған ақшамды алыпты. Бірақ, 100 сомнан артық бермейді дейді. 1150 сом салдым. Басқа не жазайын. Қош-қош. Балаңыз Дүйсен. Көршілерге көптен көп сәлем. 

3|1–1943. 

55acfade4143fe80d02df69e39a17504.jpg

Амандық хат 

Аса қымбатты апа, Күлсім, Көләй, Фаузия, Есләм, мен Дүйсеннен көптен-көп сағынышты сансыз сәлем. Мен аман-сау фронтта жүріп жатырмын. Тыныштық жоқ. Әкелер, жолдастар өліп жатыр. Жаралғаны жараланып қатты… Білмеймін, заманның не боларын. Тірі қалу өте қиын. Осы хатты кішкене тыныштықты пайдаланып жазып отырмын. Мені ойлап жүрмеңдер. Ертең күндеріңді көріңдер. Мен бір Алланың жазғанын көрермін. Неміс қоршағанда шығатын тесік жоқ. Осылардың көзін жойсақ, мейрамға дейін, онда тірі қалдым деуге болады. Неміс жерінде ғана соғысамын. 500 сом ақша салдым. Қош, бауырларым. Алла амандықпен жаздым. Апа, мені ойлап қиналма. 

28/10–1944. 

a621a969a90ecd309dab7ab5be759a84.jpg

Амандық хат 

Қымбатты апа, Күлсім, Көләй, Фаузия, Есләм мен Дүйсеннен көптен-көп сағынышты сансыз сәлем. Мен аман-сау жүріп жатырмын. Оқуды жақындатып қойдық, тамыздың 15-інде бітіреміз. Дамыл жоқ. Күндіз-түні оқу экзамен беріп жатырмыз. Маған шамасы августтың бесінен бастап хат салмай-ақ қойыңдар. Хаттарың текке болар. Жөнелтерде телеграмма беремін. Қазір оқу біткесін өзімгі жаққа жіберсе екен. Алматыға жазып ем. Хабар жоқ. Не болса да бір Алланың жазғаны болар. Менің жаным кімнің жанынан артық. Бір-ақ өкінішім – сендерді көре алмағаным. Бауырларымды жеткізе алмадым. Бәрі де жас қалды. Бәрінен бастысы, апашыма еш рахат көрсете алмадым. Өмірі қайғыда өтті. Қайтейін, бір Аллаға тапсырдым, бір Алла көмек берсін. Қош. Менен көп-көп сәлем көршілерге. Жазушы балаңыз Дүйсен. 

15/07. 

724e00f1d04f06b24898d446002d60ba.jpg

Амандық хат 

Аса қымбатты Апа, Күлсім, Көләй, Фаузия, Еслям, мен Дүйсеннен көптен-көп сәлем. Менен амандық білмек болсаңдар, аман-сау Архангель қаласында госпитальде жатырмын. Госпитальге түскен себебім, белімде осколок қалған. Сол осколок жүргізбей ауыртқасын, госпитальге түстім. Екі-үш күннің ішінде операция жасап алады. Мен мында шамасы 15-20 күндей жатармын. Хаттарыңды ескі адреске сала беріңдер. Сендердің салған хаттарыңды алдым. Мында әлі қар еріген жоқ. Тамақ қымбат бұл жерде. Киім өте арзан. Келгелі бір қазақ көргем жоқ... Әзір қош-қош. Менен сәлем көршілерге. Балаңыз Дүйсен. 

9d629547b9ac60283bb56313e2a4d49c.jpg

Амандық хат 

Аса қымбатты Апа, Күлсім, Көләй, Фаузия, Есләм, мен Дүйсеннен көптен-көп сағынышты сансыз сәлем. Менен амандық білмек болсаңыздар, аман-сау фронтқа қарай жол жүріп бара жатырмын. Осы хатты Ярославль қаласынан жазып отырмын. Тірі қалсам, тірі қаламын. Егер қаруда осы жақта болсам, амал не. Қайтейін, бір Аллаға тапсырдым. Мен екі дүниеде ризамын.


df11bbf7f6775e7def645e74162390a9.jpg 8582bfaceccb4f41873c6846bdd69e6c.jpg 978253e43b64ab43fb188bc01207d9a9.jpg

3a353213232cd19ac2844f2bb35fcdb3.jpg 845e52a21a4ae62601f2600069d462d0.jpg

d9ff38cacacc8e03cfc274cf0cc04b73.jpg 6f4b6c7ff9d9b65a07c4a4171501155c.jpg 797b520d44d8a93ba82ef4f1814ab1ed.jpg

572496482c8cfd4ee6e656be18fe4f86.jpg6b95ccb3a4af05639b3a2a021c359dcf.jpg abaa5e2480e09987807b20deed9b6d05.jpg

dab090820bb101cb250507f5a7f8948c.jpg abaa5e2480e09987807b20deed9b6d05.jpg 4b37e1b691d7265a6d293f7c5fd3fb7a.jpg ee577660a33299a8019b8b1b39b2f1ef.jpg 3de4c21b631922192aa60e8b75b4e76e.jpg 86c8be06a76b31c24a575299ec3808d6.jpg 67757e1c1eadf33c7afc879a8b78591d.jpg


Сауалнамалар
Қандай бұйым үйіңіздің төрінде тұр?