Қазақстан Үкіметі Қожа Ахмет Ясауи мұрасын ілгерілету және насихаттауға арналған 2026-2028 жылдарға арналған іс-қимыл жоспарын бекітті. Тиісті қаулыға Премьер-министр Олжас Бектенов қол қойды, деп хабарлады e-history.kz. 

Құжатта ұлы ойшылдың мұрасын зерттеу, сақтау және кеңінен таныту, сондай-ақ Түркістан қаласын рухани туризмнің негізгі орталықтарының біріне айналдыруға бағытталған 37 іс-шара қамтылған.

Жоспар бес негізгі бағытты қамтиды: институционалдық және құқықтық базаны жетілдіру, ғылыми-зерттеу және білім беру, мәдени-ағартушылық және шығармашылық жобалар, ақпараттық-имидждік және халықаралық іс-шаралар, сондай-ақ қалпына келтіру жұмыстары. Атап айтқанда, жастар мен оқушыларға ерекше көңіл бөлініп отыр. 

Негізгі бағыттары (5 бағыт):

Институционалдық және құқықтық база жетілдіру.

Ғылыми-зерттеу және білім беру жұмыстары.

Мәдени-ағартушылық және шығармашылық жобалар.

Ақпараттық-имидждік және халықаралық іс-шаралар.

Қалпына келтіру және реставрация жұмыстары. 

Негізгі жобалар мен іс-шаралар:

Жастар және мектеп оқушыларымен жұмыс: Түркістанда оқушылар арасында дәстүрлі «Ясауитану» байқауының республикалық кезеңін өткізу, Ясауи кесенесі музейі жанынан «Ясауитану» клубын ашу.

Ғылыми және баспа жұмыстары: Ясауи шығармалары мен ғылыми еңбектерін басып шығару, отандық және шетелдік мұрағаттарда мұрасын анықтау, архив материалдарының каталогін жасау.

Туризм дамыту: Туристерге арналған жаңартылған ақпарат (гайдбуктар, бейнероликтер, аудиогидтер), шетелдік туристерге бейімделген жаңа туристік маршруттар әзірлеу.

Реставрация: Кесенеде ғылыми-реставрациялық жұмыстар жүргізу.

Халықаралық деңгей: ЮНЕСКО-ның «Әлем жады» бағдарламасы аясында жазба мұрасын насихаттау, ЮНЕСКО және ИСЕСКО шеңберінде Ясауи жылын немесе арнайы мәдени күндерді жариялау мәселесін пысықтау. 

Мақсаты

Туризмді дамыту мақсатында шетелдік қонақтарға арналған жаңа маршруттар әзірлеу, гайдбуктар, бейнероликтер мен аудиогидтерді жаңарту, сондай-ақ кесенеде ғылыми-реставрациялық жұмыстар жүргізу жоспарланып отыр.

Бұдан бөлек, ЮНЕСКО-ның «Әлем жады» бағдарламасы аясында Ясауи мұрасын насихаттау, сондай-ақ халықаралық деңгейде арнайы мәдени күндер жариялау мәселесі қарастырылмақ.

Жоспарды жүзеге асыру Ясауи мұрасын сақтау мен зерттеу жұмыстарын кеңейтіп, оны ел ішінде және шетелде кеңінен танытуға, сондай-ақ Түркістанның рухани, мәдени және туристік әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді.

Түркістанның туристік жобалары

Түркістан облысында 100-ге жуық туристік нысан анықталған, сәулеттік жобалар белсенді қарастырылуда. Бұл жобалар қалаға ерекше мәртебе беріп, оны түркі әлемінің рухани және туристік орталығына айналдыруға бағытталған. 

Бұл жобалардың барлығы қала мен облыстың мәдени-тарихи, рухани және рекреациялық әлеуетін дамытуға бағытталған. Негізгі мақсат — 2025 жылы 5 млн турист тарту. Облыс мәдени-тарихи, мінәжат (зират ету), экологиялық және емдік-сауықтыру туризмін дамытуда. 

Негізгі туристік бағыттар

Мәдени-тарихи туризм - Түркістан қаласында (Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Күлтөбе қалашығы).

Тау-шаңғы туризм - Төлеби ауданы (Қасқасу).

Емдік-сауықтыру туризм - Сарыағаш ауданы.

Ірі туристік жобалар мен нысандар

Karavan Saray (Керуен сарай) туристік кешені - Орталық Азиядағы ірі интеграцияланған кешен. Қонақүй, сауда орталығы, мейрамханалар, ойын-сауық аймақтары, жасанды көл және фонтан шоулары бар. Ясауи кесенесіне жақын жерде орналасқан, туристер үшін негізгі тартымды нысан.

Қолөнер орталығы (Қ.А.Ясауи кесенесі маңында) - Жеке инвестициямен салынуда. Құны - 5,5 млрд теңге. Аумағы 2,5 га, 25 архитектуралық нысан: шеберханалар, көрме павильондары, қонақүйлер, сауда нүктелері. 

ernur.kz

5 жұлдызды қонақүй + аквапарк + виллалар - Аумағы 11,8 га. Жоба құны - 190 млн АҚШ доллары. Инвесторлармен келіссөздер жүргізілуде.

Ипподром және ұлттық спорт кешені - 99,3 га аумақта салынады. Ұлттық ойындар мен туризмді дамытуға арналған.

Парктер мен инфрақұрылым: Parassat және Astana парктерін салу/реконструкциялау (10 млрд теңге). Түркістан арнайы экономикалық аймағында инженерлік инфрақұрылым (7 млрд теңге).

Күлтөбе ескі қалашығын абаттандыру - Бюджет есебінен жүргізілуде.

Инвестициялық жобалар

2025 жылы туризмге 44 жоба іске асырылады, оның ішінде туристік жолдар бойынша 19 жоба (17,6 млрд теңге). Жалпы инвестиция — 20 млрд теңгеден астам, 473 жаңа жұмыс орны. 

2024–2025 жылдары 47 инвестициялық жоба (49,3 млрд теңге), қонақүйлер, демалыс аймақтары, аквапарктер кіреді.

Өткен жылдары 53,5 млрд теңге инвестиция тартылып, 25 нысан ашылды.

Қосымша бастамалар

Туристік маршруттарды жақсарту, гайдбуктар, аудиогидтер, бейнероликтер.

Халықаралық форумдар (TURKISTAN INVESTMENT AND TOURISM FORUM–2025).

ЮНЕСКО-мен жұмыс, гидтер мен қызметкерлерді оқыту.

Жаңа әуежай («Хазірет Сұлтан»), жоғары жылдамдықты теміржол (Түркістан-Шымкент-Ташкент).

Қожа Ахмет Ясауи мұрасы

Қожа Ахмет Ясауи мұрасының тарихи маңызы өте терең және көп қырлы. Ол XII ғасырда өмір сүрген ұлы ойшыл, сопы ақын, ислам дінін түркі халықтары арасында таратушы және рухани ұстаз ретінде танылады. Оның мұрасы түркі әлемінің мәдениеті, діні, әдебиеті мен философиясының қалыптасуына негіз болды. 

Рухани және діни маңызы

Ясауи түркілік сопылықтың (Ясавия тариқатының) негізін қалаушы. Ол исламды шариғатпен (сыртқы заң) қатар, тариқат (жол), мағрифат (тану) және хақиқат (шындық) арқылы түркі дәстүрімен үйлестіріп, кең халыққа қолжетімді етті.

99 мыңға жуық шәкірт тәрбиелеген ұстаз ретінде белгілі. Оның ілімі Орта Азия, Қыпшақ даласы, Анадолы, Поволжье және басқа түркі аймақтарында исламның таралуына үлкен ықпал етті.

Түркі халықтары үшін «Түркістан пірі» немесе «Хазрет Сұлтан» атанды. Оның ілімі кейінгі ұрпақтарға (Жүніс Әміре, Мақтымқұлы және т.б.) рухани сабақтастық берді. 

Әдеби және мәдени маңызы

«Диуани Хикмет» («Даналық кітабы») — негізгі мұрасы. Шағатай (көне түркі) тілінде жазылған бұл шығарма адамгершілік, иман, адалдық, ғылым, махаббат, нәпсімен күрес тақырыптарын қамтиды. Ол түркі әдебиетінің алғашқы ірі туындыларының бірі және халықтық сопылық поэзияның негізі.

Хикметтер моральдық-этикалық тәрбие береді, қоғамдық кемшіліктерді сынап, «инсани камил» (кемел адам) идеясын насихаттайды. Бұл шығарма қазақ, өзбек, түрік, татар және басқа түркі халықтарының мәдениетінде сақталып, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасты. 

Сәулет және архитетурасы

Қожа Ахмет Ясауи кесенесі (Түркістан қаласында) — Әмір Темірдің бұйрығымен 1389–1405 жылдары салынған. Ортағасырлық Тимурид сәулетінің үлгісі, ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне 2003 жылы енген Қазақстанның алғашқы нысаны.

Кесене архитектурасы кейінгі Самарқанд ғимараттарына (мысалы, Гур-Эмир) үлгі болды. Ол түркі-ислам өркениетінің, құрылыс технологиясының және мәдени синтездің куәгері. 

Ұлттық және түркілік біріктіруші рөлі

Ясауи мұрасы түркі халықтарының рухани бірлігін нығайтты. Ол көшпелі түркі мәдениетін исламмен синтездеп, қазақ халқының ұлттық сана-сезімінің қалыптасуына негіз болды.

Бүгінгі күні оның ілімі тәрбие, ағарту және рухани жаңғыруда қолданылады. «Ясауитану» пәні оқытылады, халықаралық конференциялар өткізіледі. 

Ясауи мұрасы — тек діни немесе әдеби құндылық емес, түркі әлемінің тарихи-саяси, мәдени және рухани негізі. Ол Орта Азияның исламдануына, түркі тілдерінің дамуына және ұлттық идентификацияға үлкен үлес қосты. Қазір Түркістан осы мұраның арқасында түркі әлемінің рухани орталығына айналып отыр.