Сирияда Наурыз мейрамы ресми ұлттық мереке мәртебесін алды
Бөлісу
20.03.202682
Сирия биыл Наурыз мейрамын (Наурыз/Навруз/Nowruz) ресми түрде тойлайтын болды. 2026 жылдың қаңтарында Сирияның уақытша президенті Ахмад аш-Шараа (Ahmed al-Sharaa) арнайы жарлыққа (заңдық декрет №13) қол қойып, 21 наурызды мемлекеттік деңгейдегі ұлттық мереке және ақылы демалыс күні деп жариялады.
Бұл – ел тарихындағы тұңғыш рет Наурыздың бүкіл Сирия аумағында ресми түрде тойлануы.Бұған дейін (әсіресе Асад режимі кезінде) Наурызды тойлауға қатаң тыйым салынған, әсіресе курд аймақтарында қудалау болған. Енді Дамаскіде де, Алеппода, Хасаке, Қамышлы және басқа жерлерде ашық-шашық тойлау рәсімдері өткізілуде.
Мысалы:
Дамаскіде алғаш рет еркін тойлау (заманауи тарихта тұңғыш рет).
Солтүстік-шығыста (Rojava аймақтары) от жағу, шерулер, ұлттық киімдермен мерекелеу.
20 наурыз кешінде «Наурыз оты» (Nowruz Torch Night) сияқты іс-шаралар жоспарланған.
Бұл шешім курд халқының мәдениетіне және жалпы елдегі әртүрлілікті мойындауға бағытталған маңызды қадам ретінде бағаланып жатыр.
Наурыз (Nowruz / Navruz / Newroz / Noruz) — әлемдегі ең ежелгі және кең таралған мерекелердің бірі. Ол көктемнің келуімен, жаңа жылдың басталуымен және табиғаттың жаңаруымен байланысты. ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енген (2009 жылы, кейін кеңейтілген). Қазір шамамен 300 миллион адам тойлайды.
Наурызды ресми мемлекеттік мереке ретінде тойлайтын елдер (2026 жылғы жағдай бойынша)
Ресми демалыс күндері бар елдер (негізгі тізім, кей елдерде бірнеше күн):
Иран - 4 күн (әдетте 20–23 немесе 21–24 наурыз)
Ауғанстан - ресми мереке
Әзірбайжан - 5 күнге дейін
Ирак -2 күн (көбіне курдтар үшін маңызды)
Қырғызстан - 21 наурыз
Тәжікстан - 3–4 күн
Түрікменстан - 2 күн
Өзбекстан - 2 күн
Сирия - 2026 жылдан бастап ресми түрде (жаңа биліктің шешімімен)
Албания - ұлттық мереке
Түркия - курд аймақтарында және жалпы мереке ретінде тойланады (21 наурыз)
Басқа елдерде (Қазақстан, Грузия, Пәкістан, Үндістанның кей аймақтары, Қытайдың ұйғырлары, т.б.) да кеңінен тойланады, бірақ кейде тек аймақтық немесе ұлттық деңгейде.Ирандықтар қалай тойлайды?Иранда Наурыз (Noruz) - ең басты мереке, 13 күнге созылады (Nowruz-тың соңғы күні - Sizdah Bedar, табиғатқа шығу)
Негізгі дәстүрлер:
Haft-Sin (Һафт-син) - «жеті «с» әрпімен» басталатын заттардан тұратын дастархан:
Sabzeh - өскін (бидай, жасымық) - жаңару
Samanu - бидайдан жасалған тәтті паста - молшылық
Senjed - құрғақ зәйтүн жемісі - махаббат
Seer - сарымсақ -денсаулық
Seeb - алма - сұлулық
Somagh – сомақ - таң атудың символы
Serkeh - сірке - шыдамдылық
Сондай-ақ, айна, шам, алтын балық, боялған жұмыртқа, Құран немесе поэзия кітабы (мысалы, Хафиз) секілді дүниелердің де маңызы зор.
Үйді тазалау (khane tekani), жаңа киім кию.
Отқа секіру (Chaharshanbe Suri - мереке алдындағы дүйсенбі күні).
Туыстарға бару, сыйлық беру (әсіресе балаларға ақша).
Соңғы 13-ші күні табиғатқа шығып, өскінді суға тастау (жағымсыздықты кетіру үшін).
Ирандықтар үшін бұл - отбасы, тазалық және табиғатпен үйлесім мерекесі.Күрдтер қалай тойлайды? (Newroz)Күрдтерде Newroz — ең маңызды мереке, көктеммен қатар бостандық, қарсылық және ұлттық бірегейлік символы. Олар оны Кава мифімен байланыстырады: темірші Кава зұлым патша Заххакқа қарсы көтеріліп, от жағып жеңіс жариялаған.
Негізгі элементтер:
От жағу - ең басты рәсім. 20 наурыз кешінде үлкен оттар жағылады, адамдар оттың үстінен секіреді (зұлымдықты, қайғыны жағу үшін).
Ұлттық киімдер (түрлі-түсті), би (govend / halay), ән, поэзия оқу.
Отшашу, музыка, ойын-сауық.
Отбасылық дастархан, гүлдер жинау, жаңа киім.
Иракта, Сирияда (Rojava), Түркияда және Иранда күрдтер үшін Newroz — саяси мағынасы бар мереке. Соңғы жылдары (әсіресе Сирияда Асад құлағаннан кейін) ашық, еркін тойлау кең тарады.Қысқаша айтқанда, ирандықтарда - отбасылық, поэтикалық, символдық (Haft-Sin), ал күрдтерде - отты, қозғалысты, ұжымдық және бостандық мерекесі болып есептеледі.
Қазақ халқының Наурыз дәстүрлері
Қазақ халқының Наурыз дәстүрлері — ежелгі көшпелі өмір салтынан бастау алған, табиғаттың жаңаруымен, жаңа жылдың басталуымен тығыз байланысты мол мәдени мұра. Қазақстанда 21–23 наурыз аралығында үш күн тойланады (2009 жылдан бері ресми демалыс). Бұл күндерде халқымыз тазалыққа, берекеге, татулыққа баса мән береді. Міне, негізгі қазақша Наурыз дәстүрлері:1. Үй-ішті тазалау және жаңару (жаңа киім кию)
Наурыз алдында үйді түгел тазалап, ескі-құсқыны шығарып, қоқыстан арылады.Барлығы жаңа киім киеді — бұл жаңа жылдың молшылығын, тазалықты, жаңа бастаманы білдіреді."Ескі жыл ескіргенше, жаңа жыл жаңарғанша" деген ұғым бар.
2. Наурыз көже — мерекенің ажырамас тағамы
Жеті түрлі дәмнен жасалады: бидай/жарма, ет (қойдың басы, сүр ет, қазы), сүт, май/қаймақ, тұз, су және ұн (немесе күріш, тары).Жеті саны — аптаның жеті күнін, жеті қазынаны, толықтықты символдайды.Әр үйде қазан-қазан наурыз көже пісіріп, көршілерге, туыстарға таратады."Бір күн дәм татқанға қырық күн сәлем" — бір рет дәм татқан адамға ұзақ уақыт құрмет көрсетіледі деген мағынада.Қонақтарға жеті кесе көже ұсыну дәстүрі де бар.
3. Көрісу — құшақтасып, төс қағысып құттықтау
Көрші-қолаң, туыс-туған бір-бірімен көрісіп, құшақтасып, "Ұлыс құтты болсын!", "Ақ мол болсын!", "Жаңа жыл құтты болсын!" деп тілек айтады.Ер адамдар қос қолмен амандасып, төс қағысады; әйелдер құшақтасып, бетінен сүйіседі.Жақсылық тілеу, кешірім сұрау, татуласу — осы күннің маңызды рәсімі.
4. Наурыз бата және тілек айту
Ақсақалдар, қариялар бата береді: молшылық, денсаулық, береке тілейді.Жастарға ақ жол тілеу, жаңа өмірдің басталуына игі ниет білдіру."Наурыз бата" — арнайы айтылатын бата түрі.
5. Ойын-сауық және ұлттық ойындар
Ауылда немесе қала алаңдарында қазақша күрес, тоғызқұмалақ, асық ату, қыз қуу, бәйге, аударыспақ сияқты ұлттық ойындар ұйымдастырылады.Қыз қуу — ең танымалы: жігіт қызды атпен қуады, қыз оны қамшымен сабайды (көңілді әзіл-қалжың).Би, ән, жыр, домбыра тарту — мерекенің ажырамас бөлігі.Кей жерлерде от жағып, секіру дәстүрі де сақталған (күрд-иран әсерімен).
6. Басқа ерекше ырым-жоралғылар
Наурыз түні Қыдыр Ата далада жүреді деп есептеледі — бақыт әкеледі.Жаңа өскін шөпке (наурыздыққа) қарап болашақты болжау.Жетім-жесірді, жалғыз адамдарды тойға шақыру, қайырымдылық жасау.Кейбір жерлерде тұсаукесер, шашу шашу сияқты рәсімдер де Наурызда өткізіледі.
Қазақ Наурызы — отбасылық, ауылдық, ұжымдық мереке. Ол діни емес, табиғаттық және тұрмыстық мейрам: қысқы қиындықтан шығып, көктемгі жаңаруды, еңбекті, бірлікті дәріптейді. Қазір қала алаңдарында концерттер, жәрмеңкелер, флешмобтар көп, бірақ дәстүрлі элементтер (көже, көрісу, бата) әлі де сақталып келеді.