Қазақ этикеті  әлемдегі ең сыпайы әрі мағыналы жүйелердің бірі. Мәселен, Тізе бүгу дәстүрі. Бұл тек аяқты бүгу емес, «мен саған достық ниеттемін, сенің шаңырағыңды қадірлеймін» деген келісім. Тіпті асығыс болғанның өзінде, дәмнен ауыз тигенде тізе бүгу – сол үйдің берекесіне деген құрмет болады. 

Ат тергеу дәстүрі – келіннің қайын жұртындағы үлкендерді есімімен атамай, «Мырзақара», «Байата» деп ат қоюы. Бұл адамның есіміне емес, оның тұлғалық болмысына, әулеттегі орнына деген асқан ілтипаттың белгісі. Бұл дәстүрлер бүгінгі «жеке шекара» мен өзара сыйластық түсінігінің ертедегі мінсіз үлгісі іспеттес.

Қазақ баласын жастайынан «ат құлағында ойнайтын» ержүрек етіп тәрбиелеген. Бала 6-7 жасқа толғанда жасалатын Ашамайға міндіру жоралғысын жасаған. Арнайы ашамай ерге мінген бала өзін «ер-азамат» ретінде сезініп, жауапкершілікті арқалай бастайды. Ақсақалдардың «Атың тұлпар болсын!» деген бата береді. 

Жаңа көшіп келген көршіні ерулікке шақыру оны ортаға бейімдеудің, жатсынбаудың жолы, бір дәстүр үлгісі болған. Ал басына іс түскен, малы қырылған немесе үйі өртенген жанға бүкіл ауыл болып жылу жинау – бүгінгінің «краудфандинг» жүйесінен әлдеқайда қайырымды әрі тиімді. 

Қарсақ Көрікті – бұрынғы малшылар мерекесі, малдың қорасын, жайылымын тексеріп, болашақ жылға жоспар құрумен байланысты болған. Бұл мерекеде тек малды бағалау емес, сонымен бірге қауымдастық мүшелерінің бір-біріне деген сыйластық пен достығын нығайту да маңызды рөл атқарған. Қазіргі заманда бұл дәстүр толықтай ұмытылып кеткен, тек кейбір музейлік көріністерде ғана көрсетіледі.

Шөміш қағу дәстүрі көбіне Наурыз мейрамы қарсаңында орындалған. Бұл рәсімнің мәні  үйдің ішін ескі-құсқыныдан тазалау және жаңа жылдың берекесін шақыру. Дәстүрге сәйкес, адам шөмішпен ыдыстарды қағып, «ескі жыл кетсін, жаңа жыл берекесімен келсін» деп тілейтін.

Ырым бойынша, үйдегі ескі заттар мен шаң мен қоқыс өткен жылдағы қиындықтар мен сәтсіздіктердің символы болып саналған. Шөміш қағу арқылы адам өз ішкі дүниесін, ой-пікірлерін де тазалайды, жаңа жылға психологиялық түрде дайындалады.

Қазақтар бұл рәсімді қоғамдағы бірігу мен отбасы мүшелерінің бір-біріне деген сыйластығын нығайту мақсатында да өткізген. Сонымен қатар, шөміш қағу – қоғамдағы дәстүрлі психотерапиялық рөл атқарып, адамдарға эмоционалды релаксация мен жыл бойына үміт пен позитивті көңіл-күй сыйлаған.

Бүгінде бұл дәстүр тек кейбір ауылдық жерлерде немесе мәдени іс-шараларда көрініс табады, ал қалалық өмірде көбіне символикалық түрде атап өтіледі.

(жалғасы бар)