Қазақстанда қалыптасқан экологиялық жағдайлар
392
Әсіресе, ХХ ғасырдың ІІ жартысынан бастап, адам мен табиғат арасында жаңа жағдай қалыптасты. Адамзат қажетіне керек шикізатқа сұраныс материалдық өндірістің көлемін арттырды, жер қойнауы мен мұхит байлығы жедел игеріле бастады. «Табиғатқа бағынбаймыз, оны өз игілігімізге айналдырып, бермесін тартып аламыз» деген көзқарас қалыптасты. Мұның барлығының жер бетіндегі тіршілікке тигізген әсері табиғаттың өзіне тән құбылыстардан – табиғи өзгеріс пен жел, су тасқыны, жер сілкінісі әсерінен әлдеқайда асып түсті. Жер бетіндегі экологиялық жағдайлардың өзгеруі, әсіресе, ғылыми техникалық өрлеумен тікелей байланысты. Екінші дүние жүзілік соғыстан кейін әлем елдерінің көбі өнеркәсібін дамыту жолына түсті. Егер соғысқа дейін дамыған елдер қатары оннан аспайтын болса, соғыс аяқталысымен индустрияландыру науқаны жапппай етек алды. Өнеркәсіптің дамуы жер қойнауындағы қазбаларды игеруді ұлғайтты. Өз кезегінде бұл ауаның ластауын күшейітті. Екіншіден, бұл жылдарды дүние жүзіндегі демографиялық жағдай да үлкен өзгеріске ұшырады. Жер шары бойынша халық саны тез өсіп кетті. Халықтың жылдам өсуі табиғатқа деген « тұтыну қысымын» өсірді. Табиғат өзінен шыққан шығынды қайта қалпына келтіріп отыратын уақытының мерзімінен жаңылды. Табиғаттың өздігінен қалпына келуін күтпей-ақ оны жеделдете «қанау» оның жүдеушілігін тудырады. Үшіншіден, қалалар көбейіп оларда тұратын халық саны арттты. Қазақстанның жері қаншалықты ұлан-ғайыр болса, оның қойнауындағы табиғи байлық та соншалықты мол, әрі алуан түрлі. Ұлан-байтақ өлкенің қысы Сібірдің қақаған аязындай бет қарыса, жазы Орта Азияның аптап ыстығындай ми қайнатады. Жер бедері бірде тайгага ұқсаса, бірде шөлге ауысады. Бірде жасыл желегі жайқалған ойпаттарға кезіксең, ізінше бұйрат-бұйрат, жал-жал құмды жоталарға ауасың. Аспанмен таласқан асқар таулар алыстан көз тартады. Республиканың солтүстігінен басталатын шетсіз, шексіз жазық дала орталық Қазақстанға таяған сайын Сарыарқаның адыр қыраттарына ұласып, одан әрі оңтүстікке қарай Алтай, Сауыр, Тарбағатай тауларының сілемдеріне, Жоңғар Алатауы мен Тянь-Шаньға иек артады. Республика аумағы 4 аймаққа бөлінеді.
Еліміздегі экологиялық дағдарысқа химия, мұнай металлургия, отын өнеркәсібінің жедел және көп мөлшерде дамуы да әсерін молайтып отыр. Жыл сайын Қазақстандағы су қоймаларына химиялық қоспалар мен ластанған 6 млрд. м³ ағын су құйылады, 3 млн. тонна зиянды заттар ауа қабатына сіңеді, 200 млн. тонна қатты қалдықтар қоқысқа тасталады. Басқа да шикізат көздерін игеру ауаны ластаумен қатар жүргізілуде, олардың қатарына мыс, қорғасын, мырыш, күміс, хром, ванадий, фосфорит, барит, сурьма, тас көмір, мұнай т.б. кен орындары жатады. Ірі өндіріс орны болмаса да Алматыда да ауаның қалыптан тыс ластануы байқалады. Бұл, әрине, қаланың географиялық орналасқан орнына байланысты.
Танымал
Апта
Ай
Жыл
Бесқонақ деген не?
10.04.2026
8728
Маршал Чойбалсанның қолынан генерал-майор шенін алған қазақ
07.04.2026
5111
Қажымұқан Мұңайтпасұлының туғанына 155 жыл
07.04.2026
2552
Жанат Әскербекқызының «Көк түріктер әуені» поэтикасындағы түркілік тарихи жадтың реконструкциясы
07.04.2026
2049
1953 жылы New York Times журналисі Орталық Азиядан не көрді?
09.04.2026
1558
Қазақ тарихындағы жойқын су тасқындары
10.04.2026
1217
Қарқара жәрмеңкесі: базардан басталған жаңа саясат
09.04.2026
837
Алматыда алғаш аурухана ашқан дәрігер
08.04.2026
722
Қымызмұрындық – көктем мен берекенің белгісі болған дәстүр
08.04.2026
552
Үкімет Қожа Ахмет Ясауи мұрасын насихаттау жоспарын бекітті
08.04.2026
496
Бесінші том баспаға жол тартты
12.04.2026
424
Мао Цзэдунның оққағары болған қазақ
19.03.2026
16213
Бесқонақ деген не?
10.04.2026
8728
Тайқазанның қайта оралуы
31.03.2026
6234
Cәуір айындағы мерейтойлар мен атаулы күндер
25.03.2026
6070
Бір әннің тарихы: «Дудар-ай»
31.03.2026
5901
Оскар–2026: Кино әлемінің үздіктері кімдер?
16.03.2026
5514
Наурызда туған жолбасшы қайраткерлер
17.03.2026
5318
Референдум: Мемлекетті дамытудың жаңа бағдарлары
16.03.2026
5304
Жылқы жылы қандай болған?
26.12.2025
22418
Адам «жұтатын» арал: Құпияға толы Барсакелмес туралы
08.10.2025
20932
Өзге елге алтын сыйлаған қазақ спортшылары
25.02.2026
20117
2025 жылы өмірден өткен тұлғалар
22.12.2025
19649
Қазақтар түнде судан неге қорыққан?
31.01.2026
18346
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы – 2025. Толық мәтін
08.09.2025
18161
2026 жылы тойланатын атаулы күндер мен мерейтойлар
18.11.2025
17630
Мао Цзэдунның оққағары болған қазақ
19.03.2026
16213
Бір әннің тарихы: «Келші, Айым»
04.03.2026
15279
Жалған айыпты арқалаған – ағайынды Каналиндер
23.01.2026
15043
Ату жазасына кесілген асыл ұстаздар
19.01.2026
14879