Қазақстанда қалыптасқан экологиялық жағдайлар
465
Әсіресе, ХХ ғасырдың ІІ жартысынан бастап, адам мен табиғат арасында жаңа жағдай қалыптасты. Адамзат қажетіне керек шикізатқа сұраныс материалдық өндірістің көлемін арттырды, жер қойнауы мен мұхит байлығы жедел игеріле бастады. «Табиғатқа бағынбаймыз, оны өз игілігімізге айналдырып, бермесін тартып аламыз» деген көзқарас қалыптасты. Мұның барлығының жер бетіндегі тіршілікке тигізген әсері табиғаттың өзіне тән құбылыстардан – табиғи өзгеріс пен жел, су тасқыны, жер сілкінісі әсерінен әлдеқайда асып түсті. Жер бетіндегі экологиялық жағдайлардың өзгеруі, әсіресе, ғылыми техникалық өрлеумен тікелей байланысты. Екінші дүние жүзілік соғыстан кейін әлем елдерінің көбі өнеркәсібін дамыту жолына түсті. Егер соғысқа дейін дамыған елдер қатары оннан аспайтын болса, соғыс аяқталысымен индустрияландыру науқаны жапппай етек алды. Өнеркәсіптің дамуы жер қойнауындағы қазбаларды игеруді ұлғайтты. Өз кезегінде бұл ауаның ластауын күшейітті. Екіншіден, бұл жылдарды дүние жүзіндегі демографиялық жағдай да үлкен өзгеріске ұшырады. Жер шары бойынша халық саны тез өсіп кетті. Халықтың жылдам өсуі табиғатқа деген « тұтыну қысымын» өсірді. Табиғат өзінен шыққан шығынды қайта қалпына келтіріп отыратын уақытының мерзімінен жаңылды. Табиғаттың өздігінен қалпына келуін күтпей-ақ оны жеделдете «қанау» оның жүдеушілігін тудырады. Үшіншіден, қалалар көбейіп оларда тұратын халық саны арттты. Қазақстанның жері қаншалықты ұлан-ғайыр болса, оның қойнауындағы табиғи байлық та соншалықты мол, әрі алуан түрлі. Ұлан-байтақ өлкенің қысы Сібірдің қақаған аязындай бет қарыса, жазы Орта Азияның аптап ыстығындай ми қайнатады. Жер бедері бірде тайгага ұқсаса, бірде шөлге ауысады. Бірде жасыл желегі жайқалған ойпаттарға кезіксең, ізінше бұйрат-бұйрат, жал-жал құмды жоталарға ауасың. Аспанмен таласқан асқар таулар алыстан көз тартады. Республиканың солтүстігінен басталатын шетсіз, шексіз жазық дала орталық Қазақстанға таяған сайын Сарыарқаның адыр қыраттарына ұласып, одан әрі оңтүстікке қарай Алтай, Сауыр, Тарбағатай тауларының сілемдеріне, Жоңғар Алатауы мен Тянь-Шаньға иек артады. Республика аумағы 4 аймаққа бөлінеді.
Еліміздегі экологиялық дағдарысқа химия, мұнай металлургия, отын өнеркәсібінің жедел және көп мөлшерде дамуы да әсерін молайтып отыр. Жыл сайын Қазақстандағы су қоймаларына химиялық қоспалар мен ластанған 6 млрд. м³ ағын су құйылады, 3 млн. тонна зиянды заттар ауа қабатына сіңеді, 200 млн. тонна қатты қалдықтар қоқысқа тасталады. Басқа да шикізат көздерін игеру ауаны ластаумен қатар жүргізілуде, олардың қатарына мыс, қорғасын, мырыш, күміс, хром, ванадий, фосфорит, барит, сурьма, тас көмір, мұнай т.б. кен орындары жатады. Ірі өндіріс орны болмаса да Алматыда да ауаның қалыптан тыс ластануы байқалады. Бұл, әрине, қаланың географиялық орналасқан орнына байланысты.
Танымал
Апта
Ай
Жыл
Неслихан Өзтүрік: «Мұстафа Өзтүріктің қызы ғана емес, қазақтың қызы деп қабылдағанын сезіндім»
22.05.2026
5626
Торғай ашаршылығына 105 жыл толды
24.05.2026
2584
Оралдағы Пугачев музейі
23.05.2026
2269
«Соңғы қоңырау» дәстүрі қалай пайда болды?
23.05.2026
2168
Сусамыр жәрмеңкесі туралы шағын мақала бізге не айтады
22.05.2026
1790
Маусым айындағы мерейтойлар мен атаулы күндер
25.05.2026
1493
Омар Бармақов және Батпаққара көтерілісі
26.05.2026
1147
Бір әннің тарихы: «Бозторғайым»
28.05.2026
1145
Қажылық, «Қажыбаян» һәм «Қазақ» газеті
26.05.2026
1018
Жайық өңірінің жануарлар әлемі жинақталған музей
26.05.2026
899
Ресей патшасы қасынан тастамаған қазақ генералы
29.04.2026
9483
Қанды адыр құпиясы немесе Қазақ даласына 20 мың қолмен басып кірген қытай әскері қайда жоғалды?
08.05.2026
9464
«Ұзын сары»: қазақтың ұмыт бола бастаған дәстүрлері
14.05.2026
8480
Алаштың алғашқы ветеринар дәрігері
12.05.2026
8256
Аягөзден шыққан қайсар қазақ қызы
18.05.2026
7144
Сүйінбике ханым кім?
15.05.2026
6375
Бір әннің тарихы: «Сағыныш сазы»
15.05.2026
6255
Цинь патшалығына сыйға берілген сегіз сәйгүлік
12.05.2026
6234
Ұмыт болған хандар: ІІ Жәнібек хан
15.05.2026
6121
Жылқы жылы қандай болған?
26.12.2025
23165
Адам «жұтатын» арал: Құпияға толы Барсакелмес туралы
08.10.2025
21665
Өзге елге алтын сыйлаған қазақ спортшылары
25.02.2026
20817
2026 жылы тойланатын атаулы күндер мен мерейтойлар
18.11.2025
20604
2025 жылы өмірден өткен тұлғалар
22.12.2025
20437
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы – 2025. Толық мәтін
08.09.2025
19348
Қазақтар түнде судан неге қорыққан?
31.01.2026
19054
Мао Цзэдунның оққағары болған қазақ
19.03.2026
16911
Бір әннің тарихы: «Келші, Айым»
04.03.2026
16134
Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері
25.08.2025
15794
Жалған айыпты арқалаған – ағайынды Каналиндер
23.01.2026
15739