Қазақстанда қалыптасқан экологиялық жағдайлар
547
Әсіресе, ХХ ғасырдың ІІ жартысынан бастап, адам мен табиғат арасында жаңа жағдай қалыптасты. Адамзат қажетіне керек шикізатқа сұраныс материалдық өндірістің көлемін арттырды, жер қойнауы мен мұхит байлығы жедел игеріле бастады. «Табиғатқа бағынбаймыз, оны өз игілігімізге айналдырып, бермесін тартып аламыз» деген көзқарас қалыптасты. Мұның барлығының жер бетіндегі тіршілікке тигізген әсері табиғаттың өзіне тән құбылыстардан – табиғи өзгеріс пен жел, су тасқыны, жер сілкінісі әсерінен әлдеқайда асып түсті. Жер бетіндегі экологиялық жағдайлардың өзгеруі, әсіресе, ғылыми техникалық өрлеумен тікелей байланысты. Екінші дүние жүзілік соғыстан кейін әлем елдерінің көбі өнеркәсібін дамыту жолына түсті. Егер соғысқа дейін дамыған елдер қатары оннан аспайтын болса, соғыс аяқталысымен индустрияландыру науқаны жапппай етек алды. Өнеркәсіптің дамуы жер қойнауындағы қазбаларды игеруді ұлғайтты. Өз кезегінде бұл ауаның ластауын күшейітті. Екіншіден, бұл жылдарды дүние жүзіндегі демографиялық жағдай да үлкен өзгеріске ұшырады. Жер шары бойынша халық саны тез өсіп кетті. Халықтың жылдам өсуі табиғатқа деген « тұтыну қысымын» өсірді. Табиғат өзінен шыққан шығынды қайта қалпына келтіріп отыратын уақытының мерзімінен жаңылды. Табиғаттың өздігінен қалпына келуін күтпей-ақ оны жеделдете «қанау» оның жүдеушілігін тудырады. Үшіншіден, қалалар көбейіп оларда тұратын халық саны арттты. Қазақстанның жері қаншалықты ұлан-ғайыр болса, оның қойнауындағы табиғи байлық та соншалықты мол, әрі алуан түрлі. Ұлан-байтақ өлкенің қысы Сібірдің қақаған аязындай бет қарыса, жазы Орта Азияның аптап ыстығындай ми қайнатады. Жер бедері бірде тайгага ұқсаса, бірде шөлге ауысады. Бірде жасыл желегі жайқалған ойпаттарға кезіксең, ізінше бұйрат-бұйрат, жал-жал құмды жоталарға ауасың. Аспанмен таласқан асқар таулар алыстан көз тартады. Республиканың солтүстігінен басталатын шетсіз, шексіз жазық дала орталық Қазақстанға таяған сайын Сарыарқаның адыр қыраттарына ұласып, одан әрі оңтүстікке қарай Алтай, Сауыр, Тарбағатай тауларының сілемдеріне, Жоңғар Алатауы мен Тянь-Шаньға иек артады. Республика аумағы 4 аймаққа бөлінеді.
Еліміздегі экологиялық дағдарысқа химия, мұнай металлургия, отын өнеркәсібінің жедел және көп мөлшерде дамуы да әсерін молайтып отыр. Жыл сайын Қазақстандағы су қоймаларына химиялық қоспалар мен ластанған 6 млрд. м³ ағын су құйылады, 3 млн. тонна зиянды заттар ауа қабатына сіңеді, 200 млн. тонна қатты қалдықтар қоқысқа тасталады. Басқа да шикізат көздерін игеру ауаны ластаумен қатар жүргізілуде, олардың қатарына мыс, қорғасын, мырыш, күміс, хром, ванадий, фосфорит, барит, сурьма, тас көмір, мұнай т.б. кен орындары жатады. Ірі өндіріс орны болмаса да Алматыда да ауаның қалыптан тыс ластануы байқалады. Бұл, әрине, қаланың географиялық орналасқан орнына байланысты.
Танымал
Апта
Ай
Жыл
Шетелде мәңгілік мекен тапқан қазақтың ұлы тұлғалары
10.07.2026
9125
Бір әннің тарихы: «Ғашықтар жыры»
09.07.2026
4058
Беркеневтер «бандысы»
07.07.2026
3133
Бөкей Ордасына сапар: Хан мешіті
07.07.2026
1555
Алтын Орда дәуірінің жаңа құпиялары табылды
08.07.2026
1100
Қазақстанның елордасы Астанаға – 28 жыл
06.07.2026
872
Астананың 5 ерекшелігі
06.07.2026
830
Академиялық туризмнің болашағы қандай?
09.07.2026
717
Қазақстандағы экстремалды туризм
08.07.2026
494
Cardiff университеті Қазақстанда
10.07.2026
179
Бір әннің тарихы: «Құстар қайтып барады»
16.06.2026
13683
1770 жылғы қазақ-қырғыз қақтығысы
18.06.2026
9562
Шетелде мәңгілік мекен тапқан қазақтың ұлы тұлғалары
10.07.2026
9125
Қазақ даласында 30 мың алтын адам бар
15.06.2026
8936
Моңғол тыңшысы деген күдікпен өлтірілген қыпшақ ханы
23.06.2026
8150
Шілде айындағы мерейтойлар мен атаулы күндер
18.06.2026
8031
Тәуке ханның тұсында асық ойнауға тыйым салынған
16.06.2026
7326
Жылқышы Ақтайұлының сыбызғышылық мұрасы
15.06.2026
6821
Бөкей Ордасына сапар: Жәңгір хан резиденциясы
17.06.2026
6555
Буыршын музейінде Қуандық батырдың шапаны сақталған
18.06.2026
6227
Айғожаның Қаратұзы
16.06.2026
6176
Жылқы жылы қандай болған?
26.12.2025
24168
2026 жылы тойланатын атаулы күндер мен мерейтойлар
18.11.2025
23293
Адам «жұтатын» арал: Құпияға толы Барсакелмес туралы
08.10.2025
22463
Кәрі жіліктің киесі мен қасиеті қандай?
08.06.2026
22224
Өзге елге алтын сыйлаған қазақ спортшылары
25.02.2026
21596
2025 жылы өмірден өткен тұлғалар
22.12.2025
21247
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы – 2025. Толық мәтін
08.09.2025
20174
Қазақтар түнде судан неге қорыққан?
31.01.2026
19829
Мао Цзэдунның оққағары болған қазақ
19.03.2026
17656
Бір әннің тарихы: «Келші, Айым»
04.03.2026
17013
Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері
25.08.2025
16724