Қазақстанда қалыптасқан экологиялық жағдайлар
304
Әсіресе, ХХ ғасырдың ІІ жартысынан бастап, адам мен табиғат арасында жаңа жағдай қалыптасты. Адамзат қажетіне керек шикізатқа сұраныс материалдық өндірістің көлемін арттырды, жер қойнауы мен мұхит байлығы жедел игеріле бастады. «Табиғатқа бағынбаймыз, оны өз игілігімізге айналдырып, бермесін тартып аламыз» деген көзқарас қалыптасты. Мұның барлығының жер бетіндегі тіршілікке тигізген әсері табиғаттың өзіне тән құбылыстардан – табиғи өзгеріс пен жел, су тасқыны, жер сілкінісі әсерінен әлдеқайда асып түсті. Жер бетіндегі экологиялық жағдайлардың өзгеруі, әсіресе, ғылыми техникалық өрлеумен тікелей байланысты. Екінші дүние жүзілік соғыстан кейін әлем елдерінің көбі өнеркәсібін дамыту жолына түсті. Егер соғысқа дейін дамыған елдер қатары оннан аспайтын болса, соғыс аяқталысымен индустрияландыру науқаны жапппай етек алды. Өнеркәсіптің дамуы жер қойнауындағы қазбаларды игеруді ұлғайтты. Өз кезегінде бұл ауаның ластауын күшейітті. Екіншіден, бұл жылдарды дүние жүзіндегі демографиялық жағдай да үлкен өзгеріске ұшырады. Жер шары бойынша халық саны тез өсіп кетті. Халықтың жылдам өсуі табиғатқа деген « тұтыну қысымын» өсірді. Табиғат өзінен шыққан шығынды қайта қалпына келтіріп отыратын уақытының мерзімінен жаңылды. Табиғаттың өздігінен қалпына келуін күтпей-ақ оны жеделдете «қанау» оның жүдеушілігін тудырады. Үшіншіден, қалалар көбейіп оларда тұратын халық саны арттты. Қазақстанның жері қаншалықты ұлан-ғайыр болса, оның қойнауындағы табиғи байлық та соншалықты мол, әрі алуан түрлі. Ұлан-байтақ өлкенің қысы Сібірдің қақаған аязындай бет қарыса, жазы Орта Азияның аптап ыстығындай ми қайнатады. Жер бедері бірде тайгага ұқсаса, бірде шөлге ауысады. Бірде жасыл желегі жайқалған ойпаттарға кезіксең, ізінше бұйрат-бұйрат, жал-жал құмды жоталарға ауасың. Аспанмен таласқан асқар таулар алыстан көз тартады. Республиканың солтүстігінен басталатын шетсіз, шексіз жазық дала орталық Қазақстанға таяған сайын Сарыарқаның адыр қыраттарына ұласып, одан әрі оңтүстікке қарай Алтай, Сауыр, Тарбағатай тауларының сілемдеріне, Жоңғар Алатауы мен Тянь-Шаньға иек артады. Республика аумағы 4 аймаққа бөлінеді.
Еліміздегі экологиялық дағдарысқа химия, мұнай металлургия, отын өнеркәсібінің жедел және көп мөлшерде дамуы да әсерін молайтып отыр. Жыл сайын Қазақстандағы су қоймаларына химиялық қоспалар мен ластанған 6 млрд. м³ ағын су құйылады, 3 млн. тонна зиянды заттар ауа қабатына сіңеді, 200 млн. тонна қатты қалдықтар қоқысқа тасталады. Басқа да шикізат көздерін игеру ауаны ластаумен қатар жүргізілуде, олардың қатарына мыс, қорғасын, мырыш, күміс, хром, ванадий, фосфорит, барит, сурьма, тас көмір, мұнай т.б. кен орындары жатады. Ірі өндіріс орны болмаса да Алматыда да ауаның қалыптан тыс ластануы байқалады. Бұл, әрине, қаланың географиялық орналасқан орнына байланысты.
Танымал
Апта
Ай
Жыл
Өзге елге алтын сыйлаған қазақ спортшылары
25.02.2026
13967
Бір әннің тарихы: «Қараторғай»
20.02.2026
5633
Мемлекеттік тіл және көптілділік: әлемдік тәжірибе
23.02.2026
2320
Қазақтың ұмыт қалған тағамдары
20.02.2026
2032
Адамзат тарихындағы ең көне карталар
26.02.2026
1119
Ұмыт болған қазақ хандары: Мамаш хан
24.02.2026
1082
Әлемдегі алғашқы кітапханалар тарихы
24.02.2026
1074
Әлем халықтарының діни мерекелері. 1-бөлім
24.02.2026
1069
Наурыз айындағы мерейтойлар мен атаулы күндер
25.02.2026
858
Қазақтар түнде судан неге қорыққан?
31.01.2026
17749
Өзге елге алтын сыйлаған қазақ спортшылары
25.02.2026
13967
Еділ бойындағы ел немесе Татарстандағы қазақтар
10.02.2026
9955
Қазақ ғылымындағы әйел тұлғалар: Әмина Мәметова
09.02.2026
8494
Сарайшықта Алтын Орда дәуіріне тән үш көне қоныс анықталды
03.02.2026
7568
Ұмыт болған қазақ хандары: Бұрындық хан
04.02.2026
7347
1727-1745 жылдaрдағы жоңғар-қазақ соғысы
30.01.2026
7300
Қазақ баспасөзінің шежіресін түзген тұлға
28.01.2026
6828
Алаш және Түркістан автономиясы: тарихи таңдау
29.01.2026
6768
Ұмыт болған қазақ хандары
30.01.2026
6637
Жылқы жылы қандай болған?
26.12.2025
21721
Адам «жұтатын» арал: Құпияға толы Барсакелмес туралы
08.10.2025
20375
2025 жылы өмірден өткен тұлғалар
22.12.2025
18967
Қазақтар түнде судан неге қорыққан?
31.01.2026
17749
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы – 2025. Толық мәтін
08.09.2025
17083
2026 жылы тойланатын атаулы күндер мен мерейтойлар
18.11.2025
14649
Жалған айыпты арқалаған – ағайынды Каналиндер
23.01.2026
14429
Ату жазасына кесілген асыл ұстаздар
19.01.2026
14225
Өзге елге алтын сыйлаған қазақ спортшылары
25.02.2026
13967
Қазақ ханы Шотанды білесіз бе?
25.12.2025
13589
Алаш қайраткері - Алпысбай Қалменов
28.11.2025
13332