Ұлттық құрылтай – Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен 2022 жылы құрылған қоғамдық-саяси институт. Ол елдің дамуына қатысты маңызды мәселелерді талқылау, ұлттық бірлікті нығайту және реформаларды іске асыру үшін құрылған.
Құрылтайдың негізгі мақсаты – қоғамдық диалогты күшейту, азаматтардың пікірін ескеру және мемлекеттік саясатты жақсарту. Тарихи тұрғыдан алғанда, құрылтай дәстүрі қазақ хандығы кезеңінен басталады, онда ел тағдырына қатысты шешімдер алқалы жиындарда қабылданған.
Қазіргі заманғы Ұлттық құрылтай осы дәстүрді жаңғыртып, заманауи мәселелерге бейімделіп, заман ағымына қарай жаңаша сипат алып отыр. Нақты айтар болсақ, 2022 жылдың наурыз айындағы Жолдауда ел Президенті ұлттық құрылтай шақыру туралы бастама көтерді. Содан бері ұзын-саны төрт отырыс өтіпті. Осы аралықта Ұлттық құрылтай – қоғамдық диалогты күшейтетін, реформаларды іске асыратын маңызды институт екенін дәлелдеп үлгерді.
Ұлттық құрылтайдың І отырысын ашқан Президент Қасым-Жомарт Тоқаев: «Баршаңызға Ұлттық құрылтайдың ашылуы құтты болсын дегім келеді. Біз бүгін жалпыұлттық референдумнан кейін алғаш рет бас қосып отырмыз. Ата заңға өзгерістер енгізуге арналған референдум табысты өтті. Азаматтарымыз дауыс беруге белсене қатысты. Отбасымен бірге барып, ел болашағына бей-жай қарамайтынын көрсетті. Шынайы өзгеріске және жан-жақты жаңғыруға деген ұмтылысын білдірді. Келешегіміздің жарқын боларына үміті және сенімі зор екенін байқатты. Еліміз ертеңгі күнге мызғымас бірлікпен қадам басуға дайын екенін анық аңғартты», – деген болатын.
Алғашқы құрылтайда көтерілген маңызды бастамалардың бірі – Республика күніне ұлттық мереке мәртебесін қайтару ұсынысы болды. Президенттің бастамасымен бекітілген бұл атаулы күнді бүгінде бүкіл ел тойлап келеді. Сонымен қатар, «Балалар кітапханасы» жобасына қатысты бастамалар жүзеге асырылды. Бұл құрылтай елдің бірлігін нығайтуға және реформаларды іске асыруға үлес қосатын алаңға айналғанын көрсетеді.
Бірінші Ұлттық құрылтай (2022 жыл, Ұлытау)
Бірінші отырыс 2022 жылдың 16 маусымында Ұлытау облысында өтті. Бұл жиын жалпыұлттық референдумнан кейін шақырылып, елдің бірлігін нығайтуға арналды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың сөзінде ұлттық бірлік, саяси реформалар және қоғамдық қатысу мәселелері көтерілді. Негізгі талқыланған тақырыптар: ұлттық бірлік пен әлеуметтік үйлесім, экономикалық реформалар, басқару және сыбайлас жемқорлықпен күрес, білім беру мен денсаулық сақтау, қоршаған ортаны қорғау, жастар мен мәдени даму.Көтерілген мәселелер:Ұлттық бірлік: Әртүрлі этностар арасындағы үйлесімді күшейту.
Экономика: Инфляция, жұмыссыздық және шағын-орта бизнеске қолдау.
Басқару: Мемлекеттік басқаруды жақсарту, сыбайлас жемқорлықпен күрес.
Білім және денсаулық: Стандарттарды көтеру және қолжетімділікті арттыру.
Қоршаған орта: Тұрақты даму және экологиялық мәселелер.
Ұсынылған шаралар:
Конституцияға өзгерістер енгізу, билікті орталықсыздандыру.
Салық реформалары, инфрақұрылымға инвестиция.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қатаң бақылау.
Әлеуметтік бағдарламаларды кеңейту, тұрғын үй және денсаулық субсидиялары.
Білім беру бағдарламаларын жаңғырту, жасыл технологияларды енгізу.
Іске асырылған шаралар:
Конституциялық өзгерістер қабылданды, жаңа экономикалық саясаттар енгізілді (салық жеңілдіктері, инфрақұрылым жобалары), сыбайлас жемқорлыққа қарсы науқандар жүргізілді, әлеуметтік қолдау кеңейтілді, білім реформалары іске қосылды, экологиялық ережелер күшейтілді. Сонымен қатар, үш жаңа облыс (Ұлытау, Абай, Жетісу) құрылды.
Екінші Ұлттық құрылтай (2023 жыл, Түркістан)
Екінші отырыс 2023 жылдың 17-18 маусымында Түркістан қаласында "Әділетті Қазақстан – Адал азамат" тақырыбында өтті. Президенттің сөзі әділеттілік, адалдық және азаматтық жауапкершілікке арналды. Жиын реформалардың жалғасуы және қоғамдық сенімді күшейту мәселелерін талқылады. Негізгі тақырыптар: сот реформасы, экономикалық даму, әлеуметтік әл-ауқат, сыбайлас жемқорлықпен күрес, қоғамдық қатысу.Көтерілген мәселелер:Сот жүйесі: Әділ және тәуелсіз сот процестері.
Экономика: Тұрақты өсім және кедейлікті азайту.
Әлеуметтік әл-ауқат: Денсаулық, білім және әлеуметтік қауіпсіздікті жақсарту.
Сыбайлас жемқорлық: Ашықтықты күшейту.
Қоғамдық қатысу: Азаматтардың шешім қабылдауға қатысуы.
Ұсынылған шаралар: Сот тәуелсіздігін күшейту.
Кәсіпкерлікті қолдау, шетелдік инвестициялар.
Әлеуметтік қорғауды кеңейту, қоғамдық қызметтерге қолжетімділік.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңдық негіздерді күшейту.
Азаматтық пікір алмасу үшін цифрлық платформалар.
Іске асырылған шаралар: Сот реформалары үшін жаңа заңдар қабылданды, шағын бизнеске салық жеңілдіктері енгізілді, денсаулық және білім бағдарламаларына қаржы бөлінді, сыбайлас жемқорлыққа қарсы науқандар жүргізілді, азаматтық қатысу үшін цифрлық құралдар іске қосылды.
Үшінші Ұлттық құрылтай (2024 жыл, Атырау)
Үшінші отырыс 2024 жылдың 15 наурызында Атырау қаласында "Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс" тақырыбында өтті. Президент сөзінде ұлттық бірлік, тарихи үйлесім және әлеуметтік мәселелерге тоқталды. Жиын Наурыз және Рамазанмен тұспа-тұс келді, тарихи Сарайшық қаласына сілтеме жасалды. Негізгі тақырыптар: ұлттық бірлік және тарих, тіл саясаты, мәдени мұра, рухани бірлік, әлеуметтік зұлымдықтар (есірткі, құмар ойын, зорлық-зомбылық т.б.), ұлттық құндылықтар.Көтерілген мәселелер:Ұлттық бірлік: Тарихи тұлғалар бойынша дау-дамайдан аулақ болу.
Тіл және мәдениет: Қазақ тілінің кеңеюі, Жошы ұлысының мұрасы.
Рухани бірлік: Сүнниттік ханафи мазһабы және Қожа Ахмет Яссауи мұрасы.
Әлеуметтік зұлымдықтар: Есірткі, лудомания, тұрмыстық зорлық, бұзақылық, вандализм, ысырапшылдық.
Ұсынылған шаралар: Қазақ тілінің қолданысын кеңейту, Алматы мен Астанада 24/7 кітапханалар салу.
Мәдени ескерткіштерді (петроглифтер, Үстірт қорығы т.б.) ЮНЕСКО тізіміне енгізу, археологияны жүйелеу.
Яссауи мұрасын зерттеу және насихаттау.
Қоғамдық күреспен зұлымдықтарды жою.
"Адал азамат" тұжырымдамасын енгізу, келесі отырысты Көкшетауда өткізу.
Іске асырылған шаралар: Әйелдер мен балалар құқығын қорғау, вейпке тыйым, лудоманияға қарсы күрес туралы 9 заң қабылданды. Жаңа идеялар қаралып, нақты қадамдар жасалды.
Ұлттық құрылтай Қазақстанның дамуында маңызды рөл атқарады. Ол реформаларды іске асыруға, қоғамдық бірлікті күшейтуге және ұлттық құндылықтарды жаңғыртуға үлес қосады. Бұл институт арқылы көтерілген мәселелердің көбі заңдық және практикалық деңгейде шешімін тапты, елдің әділетті және гүлденген болашағына жол ашты.
Төртінші Ұлттық құрылтай (2025 жыл, Бурабай)
Төртінші Ұлттық құрылтай 2025 жылдың 14 наурызында Ақмола облысының Бурабай ауданында өтті. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен ұйымдастырылған бұл жиын ұлт бірлігін нығайту, қоғамдық-саяси реформаларды талқылау және ел дамуының жаңа бағыттарын айқындауға арналды. Құрылтайдың бұл отырысы алдыңғы жиындардың жалғасы ретінде, қоғамдық диалогты күшейту және азаматтардың ұсыныстарын ескеру мақсатын көздеді. Жиынға депутаттар, қоғам қайраткерлері, сарапшылар және әртүрлі сала өкілдері қатысты.
Президенттің сөзінде ұлттық құндылықтарды сақтау, әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ету және инновациялық даму мәселелеріне ерекше назар аударылды. Жиын екі күнге созылып, секциялық отырыстарда өзекті тақырыптар талқыланды. Негізгі тақырыптар: ұлт бірлігі мен рухани үйлесім, басқару жүйесін жетілдіру, әлеуметтік және экономикалық реформалар, жастар саясаты, мәдени мұраны қорғау.Көтерілген мәселелер:Ұлт бірлігі: Этносаралық үйлесімді күшейту және ішкі қайшылықтарды шешу.
Басқару және сыбайлас жемқорлық: Мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру, сыбайлас жемқорлықпен күрес.
Әлеуметтік әл-ауқат: Кедейлікті азайту, денсаулық сақтау мен білім беру жүйесін жақсарту.
Экономика: Тұрақты өсім, инвестициялар және шағын бизнеске қолдау.
Жастар және мәдениет: Жастарды шешім қабылдауға тарту, ұлттық құндылықтарды сақтау және насихаттау.
Сыртқы қауіптер: Ұлттық қауіпсіздік және халықаралық ынтымақтастық.
Ұсынылған шаралар: 2025-2026 жылдарға арналған ұлттық даму жоспарын бекіту, ұлттық жобаларға арналған қор құру.
Әлеуметтік қорғауды кеңейту, тұрғын үй және денсаулық субсидияларын ұлғайту.
Білім беру және мәдени инициативаларға қосымша қаржы бөлу, жастарға арналған бағдарламаларды іске қосу.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңдық өзгерістер енгізу және ашықтықты қамтамасыз ету.
Аймақтық өкілдікті күшейту үшін құрылымдық өзгерістер.
Инновациялық технологияларды енгізу және экономикалық диверсификация.
Іске асырылған шаралар: Құрылтайдан кейін бірқатар заңдық өзгерістер қабылданды, соның ішінде әлеуметтік саясаттың жаңа бағыттары бекітілді. Ұлттық жобаларға қор құрылып, мәдени және білім саласына қаржы бөлінді. Жастарды тарту үшін жаңа платформалар іске қосылды, сыбайлас жемқорлыққа қарсы науқандар күшейтілді. Сонымен қатар, ұлт бірлігін нығайтуға бағытталған әлеуметтік бағдарламалар кеңейтілді, халық әл-ауқатын арттыруға нақты қадамдар жасалды.
Төртінші Ұлттық құрылтай Қазақстанның әділетті және гүлденген қоғам құру жолындағы маңызды қадам болды. Ол алдыңғы құрылтайлардың нәтижелерін нығайтып, жаңа реформаларға жол ашты, қоғамдық сенімді күшейтті.
Ұлттық құрылтай – Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық мәселелерді талқылап, нақты шешімдер қабылдайтын маңызды алаң. Келесі отырыс Қызылордада өтеді деп жоспарланған.
Құрылтайдың тарихи тамыры тереңде жатыр. Көшпенділер құрылтайы ғұн дәуірінен бастау алып, түркі кезеңінде қалыптасқан қоғамдық-саяси жүйе болды. Дала философиясына негізделген бұл басқару үлгісі әртүрлі тайпаларды бір ортаға жинап, елдік мәселелерді бірге талқылауға мүмкіндік берген.
