Жалпы, мультипликация – балаға ұғымды тілмен тәрбие, білім берудің таптырмас тәсілі. Мультфильм кейіпкерлері арқылы өскелең ұрпақ өз мәдениеті мен тарихын таниды, ұлттық құндылықтарды бойына сіңіреді. Ұлттың идеологиясын жас буынға жеткізуде анимацияның рөлі орасан зор екенін шетелдік тәжірибе де растайды. Мысалы, Жапония мен Қытай анимацияны ұлттық идеологияның қуатты құралы ретінде тиімді пайдаланатыны белгілі. Ал біздің елімізде де жарты ғасырдан астам тарихы бар бұл өнерді ұлт мүддесіне жарату мәселесі талай көтеріліп жүр. Технология дамыған заманда мультфильмді ұлттық құндылықтарымызды, салт-дәстүріміз бен тарихымызды ұрпақ санасына құятын құрал ретінде пайдалана алып жүрміз бе? Ендеше, қазақ анимация өнерінің жүріп өткен жолы қандай, бүгіні қалай, болашағынан не күтеміз деген сауалдарға жауап іздеп көрейік.

Қазақ анимациясының атасы атанған Әмен Әбжанұлы Қайдаров 1967 жылы тұңғыш мультфильмді дүниеге әкелді. «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» фильмі ұлттық фольклор негізінде дайындалып, совет көрерменін таңғалдырды. Бұл туындыдан кейін де Қайдаров қазақ мультипликациясын дамытуға зор еңбек сіңірді: «Құйыршық» (1969); «Жанар» (1972); «Күн сәулесінен пайда болған көжек» (1975); «Ақсақ құлан» (1968); «Қожанасыр – құрылысшы» (1970); «Қырық өтірік» (1978) сияқты мультфильмдерді жасап, ұлттық анимацияны өз дәуірінің жетістіктер биігіне көтерді. Әмен Қайдаровтың қолтаңбасы қазақ мультфильмдерін алғаш рет әлемге танытып, халықаралық фестивальдерде жүлде алуына жол ашты. Сол жылдары Қайдаровтың ізін қуған жас режиссерлер де өз туындыларын ұсына бастады. Соның ішінде Жакен Даненов пен Ғани Қыстауов түсірген «Алпамыс батыр» (1986) толықметражды мультфильмі ерекше аталады. Бұл фильм 1986 жылы Алматыда өткен XIX Бүкілодақтық кинофестивальде «Алтын дипломға» ие болып, Ташкентте өткен Азия, Африка және Латын Америкасы елдерінің кинофестивалінде де жүлделі болды. Осы туынды қазақ анимациясының кең ауқымды тарихи-фольклорлық тақырыптарға батыл бет бұрғанының айғағына айналды.Әмен Қайдаров шәкірт тәрбиелеуге ерекше көңіл бөлді. Алматыдағы театр-көркемсурет институты негізінде құрылған Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында кейіннен анимация режиссурасы мамандығы қалыптасып, кадр даярлау басталды. Бұл саладағы алғашқы буын суретші-аниматорлар 1980-ші жылдардың соңына дейін ұлттық мультипликация өнеріне қызмет етті. Қорыта айтқанда, 1960-1970 жылдары іргетасы қаланған қазақ анимациясы жылдап сәтті өркендеді де, ұлттық мәдениетіміздің маңызды бір бөлшегіне айналды.

КСРО дәуірінде тұрақты өндіріс жолына қойылған қазақ мультфильмдерін 1990-жылдары ауыр сынақ күтіп тұрды. Ел тәуелсіздігін алған тұста, басқа мәдени салалар секілді, анимация индустриясы да қаржылық және ұйымдастырушылық қиындықтарға тап болды. Бұрын жылына 4-5 мультфильм шығып тұрса, Одақ тараған соң бұл көрсеткіш күрт құлдырады. 1990-1993 жылдардың өзінде аз ғана туындылар жарық көрді де, одан кейін отандық анимация өндірісі мүлде дерлік тоқтап қалды. Мультипликатор Ғ.Бекішев, А.Тоқшабаев, Г.Садықова, Н.Намазбеков, Қ.Сейденов сынды аниматорлар сол кезеңде «Сиқырлы айна», «Мүшел», «Тігінші мен ай» сынды тың дүниелер жасап көрген екен. Алайда бұл азғантай талпыныстардан соң қазақ мультфильмдері ұзақ уақытқа экраннан жоғалды. 1993 жылдан кейін тұп-тура жеті жыл бойы бірде-бір жаңа анимациялық фильм шықпауы – сол кездегі тоқыраудың айқын дәлелі. Мемлекеттік қолдаудың жоқтығы, нарықтық экономиканың ауыртпалығы жағдайды қиындатып жіберді. Нәтижесінде 90-жылдары Қазақстан анимациясы көрші қырғыз немесе тәжік елдеріндегідей мемлекеттік назарға іліне алмады. Өнердің осы саласы тиісті қамқорлық көрмей, жеке аниматорлардың энтузиазмына ғана сүйенуге мәжбүр болды. Көптеген дарынды мамандар күнкөріс үшін кәсібін өзгертіп, жарнама, дизайн сияқты жақын салаларға кетуге мәжбүр болғаны да осы уақыт.Жалпы, тоқсаныншы жылдар қазақ анимациясы үшін тоқырау кезеңі болды деп айту әбден орынды. Бірен-саран тәжірибелі мультипликаторлардың талпынысы нәтиже бермеген соң, саланың дамуы тұралады. Бұл уақыт аралығында шетелдік (әсіресе, америкалық және еуропалық) мультфильмдер тәуелсіз Қазақстанның ақпарат кеңістігін толтыра бастады. Қазақ балалары «Ну, погоди!», «Том және Джерри», «Құрылысшы Боб» сынды шетелдік кейіпкерлерді жақсы білсе де, өз ұлттық мультфильмдеріміздің жаңа кейіпкерлері шықпай қалды. Осылайша, 1990-жылдары ұлттық анимация зәредей өнім бермей, шығармашылық үзіліс кезеңін өткерді.

2000 жылдардың басы қазақ анимациясына қайта жан бітіре бастады. Жеті-сегіз жылдық үзілістен кейін, 2000 жылы Қалдыбай Сейденов пен В.Чугунов бірлесіп түсірген «Қадыр ағашы» атты мультфильм отандық экранға шықты. Бұл – тоқыраудан кейінгі алғашқы қарлығаш еді. Артынша аз да болса жаңа туындылар түсе бастады: Ж.Дәненовтің «Дүние кезек» (2005), А.Тоқшабаевтың «Қаған» (2006), А.Мұратбековтың «Колорадтық қоңыз бен құмырсқа» (2007), Қ.Қасымовтың «Шырақ» (2008) секілді анимациялық фильмдер жарық көрді. Алайда бұл жылдары өндіріс қарқыны өте баяу болды – тәуелсіз студиялар жылына бір ғана мультфильм шығарып отырумен шектелді. Яғни 2000-2008 жылдар аралығында әр жылы бір-екі жобадан аспайтын аз көлемде өнім берілді деген сөз. Дегенмен бұл жылдары қазақ анимация өнері мүлдем тоқтап қалмай, аяғын тәй-тәй басып болса да, қайта жүре бастады.Осы кезеңде алғашқы тәуелсіз анимациялық студиялар құрыла бастады. Мысалы, 2004 жылы режиссер Артур Қараус (Arthur Kraus) жетекшілігімен құрылған «Azia Animation» студиясы өз жұмысын бастады. Бұл студия қазақтың халық ертегілері мен эпостық жырларын анимацияға айналдыруға бет бұрып, бірқатар жобаларды жүзеге асырды. Атап айтқанда, «Azia Animation» ұжымы кейбір жыр-дастандардың мультфильм нұсқаларын және «Ер Тарғын», «Ер Төстік», «Қамбар батыр», «Алпамыс батыр», «Бөгенбай батыр», «Қабанбай батыр» сынды он сериялы батырлар туралы анимациялық фильмдер топтамасын өндіріске шығарды. Халық ертегілері негізінде «Тотамбай», «Ермағамбет», «Қайсар мен Кәрім» сияқты шағын мультфильмдер де түсірілді. Осындай қадамдар ұлттық анимацияны төл фольклорымызбен және тарихымызбен сабақтастыра дамытудың негізін қалады.Сондай-ақ 2000 жылдардың ортасында Шымкент қаласында режиссер Батырхан Дәуренбеков бастаған «Сақ» киностудиясы құрылып, өнім бере бастады. 2018 жылғы дерек бойынша «Сақ» студиясы 16 жыл ішінде 50-ге жуық анимациялық фильм шығарып, 400 минуттық 200 сериядан тұратын «Сен білесің бе?» атты танымдық мультфильмдер топтамасын экранға ұсынған. «Сақ» мамандары қазақтың көне ертегілері мен аңыздарын заманға лайық формада қайта жасап, бүлдіршіндерге ұсыну ісінде белсенділік танытты. Мәселен, студия қоржынында «Қошқар мен теке», «Мұңлық-Зарлық», «Киелі Қазығұрт», «Отырарды қорғау», «Қажымұқан» секілді төл тарих пен фольклорға негізделген туындылар бар. Бұған қоса, 2015 жылы Қазақ хандығының 550 жылдығына орай «Қазақ елі» атты толықметражды тарихи мультфильмнің өндірісін қолға алғаны белгілі. Яғни тәуелсіздік жылдарының алғашқы онжылдығында жеке студиялар ұлттық бағыттағы жобаларға талпына бастады. Дегенмен бұл жобалардың көбі шағын бюджетке, шектеулі мүмкіндіктерге сүйенген еді, сондықтан жалпы индустрияның баяу қадамдап алға жылжуынан аспады.

2010 жылдардың басынан бастап қазақ анимациясында жаңа бір серпіліс байқалды. 2009 жылы мемлекет отандық анимацияны қайта аяғына тұрғызу туралы арнайы шешім қабылдап, қолдау көрсете бастады. Сол жылы Елордада жас түлектер Жәнібек Нұрбекұлы мен Адай Әбілдиновтердің бастамасымен «Astana Film» жастар киностудиясы құрылды. Темірбек Жүргенов атындағы өнер академиясынан түлеп шыққан бұл жас мультипликаторлар Әмен Қайдаровтың батасын алып, Астанаға аттанған болатын. Сөйтіп, мемлекеттік емес тұңғыш кәсіби анимациялық студия елордада жұмысын бастады. Студия құрылған соң, алғашқы жылдары біраз қиындықтарға ұшыраса да, ақырындап өнімдер бере бастады. Жәнібек Нұрбекұлының айтуынша, телеарналар бірден 60-70 серия немесе толықметражды 1 сағаттық мультфильм сұрағандықтан, жас студияға мұндай үлкен жоба жасау ауыр болған. Дегенмен «Қазақфильм» тарапынан қолдау көрген «Astana Film» 2010 жылы ең алдымен «Аңшы» атты 15 минуттық қысқа метражды мультфильм түсіріп, өз мүмкіндігін байқатты. Артынша 2011 жылы «Оттан жаралғандар» атты анимациялық фильмді шығарса, 2013 жылы «Жерұйық» атты 26 минуттық мультфильмді және сол жылы «Балапан» телеарнасының тапсырысымен 60 сериялы «Ертегілер елінде» атты балаларға арналған анимациялық сериалды жасап шықты. Келесі 2014 жылы студия «Тағдыр» және «Кілем үстіндегі қала» деген туындыларды дүниеге әкелді. Осылайша, біраз жыл бос тұрған ұлттық анимация экранына жаңа кейіпкерлер мен тың сюжеттер орала бастады.Мемлекеттің қолдауы отандық мультфильм өндірісін жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік берді. 2013 жылы Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясы алғашқы отандық толықметражды 3D (компьютерлік) форматтағы мультфильмді көрерменге ұсынды – бұл Ж.Дәненов режиссерлік еткен «Ер Төстік және Айдаһар» фильмі еді. Фильм қазақ халқының батырлық ертегісі желісінде жасалып, техникалық тұрғыда да, көркемдік тұрғыда да елеулі қадам саналды. Сонымен бірге осы кезеңде көп сериялы анимациялық жобалар да пайда болды. Мәселен, 2009–2011 жылдары ұлттық телеарна тапсырысымен дайындалған 85 сериялы «Алдар көсенің көңілді оқиғалары» атты мультсериал кішкентай көрермендерге жол тартты. Бұлар – мемлекеттік қолдау нәтижесінде жүзеге асқан ірі жобалар.2010 жылдардағы серпілістің бір көрінісі – анимациялық студиялардың саны мен белсенділігінің артуы. Бұрын тек «Қазақфильмнің» аясында шығарылатын аз ғана мультфильмдер болса, енді ел өңірлерінде бірқатар тәуелсіз студиялар бой көрсетті. Алматыда «Animator Pro», Шымкентте «Сақ», Астанада «AstanaFilm» жастар студиясы секілді шығармашылық ұжымдар құрылып, олар «Қазақфильммен» әріптестік орнатты. Сондай-ақ «Жебе», «Гүршік», «Kokse Universiti» (Көкше университет жанындағы студия), «ASU Anima», «Animaster», «QazArt Media» тәрізді жеке студиялар да жұмыс істей бастады. Зерттеулерге қарағанда, қазір елімізде ірілі-ұсақты 350-ге жуық анимациялық студиялар немесе мультфильм жасаумен айналысатын шығармашылық топтар бар екен. Әрине, олардың басым бөлігі бір реттік жобалармен шектелетін шағын топтар болса да, санның көбеюі сапа ізденістеріне жол ашты. Әр студия өзіндік стиль, қолтаңбасымен ерекшеленуге тырысып, түрлі технологиялық тәсілдерді игере бастады. Нәтижесінде, 2010 жылдардың соңына қарай қазақ анимациясы жаңа тыныс алып, бірқатар маңызды жобалар өмірге келді.Мысалы, 2017-2018 жылдары ұлттық тарихқа негізделген екі бірдей толықметражды анимациялық фильм жарық көрді. Оның бірі – түркі қағанаты дәуірінің даңқты қолбасшысы туралы «Күлтегін» мультфильмі. 2018 жылы «Қазақфильм» шығарған бұл 60 минуттық фильм Күлтегін мен оның заманы жайлы баяндайды. Екіншісі – даланың еркін қыранын арқау еткен «Мұзбалақ» мультфильмі. 2018 жылы түсірілген бұл фильм режиссерлері Тұрдыбек Майдан мен Тілек Төлеуғазының шығармашылық табысы саналды. «Мұзбалақ» тарихи болмыс пен табиғат тақырыбын астастырған туынды ретінде бірнеше халықаралық фестивальдерде жүлделі болып, шетелдік көрермен назарын аудартты. Атап айтқанда, 2019 жылы Ресейде өткен «Отбасымен бірге» кинофестивалінде «Мұзбалақ» қазылар алқасының арнайы сыйлығына ие болды. Одан бөлек, бұл мультфильм бұрын да отандық «Құлагер» жүлдесін («Үздік анимациялық фильм» аталымында) және басқа да халықаралық байқаулардың марапаттарын еншілеген.Шымкенттегі «Сақ» студиясы да 2010 жылдары қарқынды жұмысын жалғастырып, бірқатар тың жобаларды ұсынды. Солардың ішінде ерекше атап өтуге болатыны – «Қазақ елі» мультфильмі. Қазақ хандығының құрылуы туралы бұл туынды 2016 жылы көрерменге жол тартып, халықаралық байқауларда «Ең үздік фильм», «Ең үздік композитор», «Ең үздік сценарий» секілді бірнеше аталым бойынша жүлде алды. Сонымен қатар, «Сақ» студиясы Елбасының «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында тарихи тақырыптарды қозғайтын жобаларға кірісті. Мәселен, 2017 жылы Оңтүстік Қазақстан облысының (қазіргі Түркістан обл.) тапсырысымен «Көне жетігеннің сыры» атты мультфильм, Қазақ телевизиясына арнап балалар мен ғарышкер достығы жайлы «Томпақ» атты хикаялы фильм түсірді. Жергілікті аңыздар негізінде «Киелі Қазығұрт», «Отырарды қорғау» сияқты туындыларын жалғастырып, алдағы жоспарында Төле би, Ордабасы, Оқсыз қаласы туралы мультфильмдер жасауды көздеді.Жалпы, 2010 жылдан бергі кезеңде қазақ анимациясы біртіндеп тоқыраудан шығып, қайта өрлеу жолына түсті деуге болады. Мемлекеттің қолдауы мен жеке студиялардың ынта-жігері арқасында өндіріс көлемі артты, сапа жақсара бастады. Ең бастысы – ұлттық мазмұндағы, қазақы болмысқа жақын кейіпкерлер пайда болып, жас көрерменнің көзайымына айналды. Бұл жылдары жаңадан қалыптасқан анимациялық индустрия қадамын нықтап, енді келесі кезең – кемелдену дәуіріне бағыт алуда.

Бүгінгі таңда қазақ анимациясы даму жолына қайта түсіп, алға қадам басқанымен, шешуді қажет ететін түйткілдері де жоқ емес. Солардың бірі – кадр мәселесі, яғни кәсіби мамандар тапшылығы. Рас, қазір Алматыдағы Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында, Астанадағы Қазақ ұлттық өнер университетінде және Шымкенттегі Ә.Қастеев атындағы өнер колледжінде анимация режиссурасы мен суретшілік мамандықтары бойынша кадрлар дайындалуда. Жыл сайын осы оқу орындарын талантты жастар тәмамдап шығып жатыр. Алайда жас мамандардың барлығы бірдей мультфильм индустриясында тұрақтап қалмайды. Көптеген түлектер оқу бітірген соң күнкөріс қамымен жарнама агенттіктеріне, газет-журналдарға, телеарналарға дизайнер болып кетіп қалады екен. Себебі аниматор мамандығы үлкен табандылықты талап етумен қатар, материалдық тұрғыда да мардымсыздау көрінеді. Бұл – түсінікті жайт: толыққанды бір анимациялық фильм жасау үшін айлар, жылдар бойы тынымсыз еңбектену керек, ал оның қаржылық қайтарымы мен еңбекақысы көп жастарды қанағаттандырмайтыны анық. Сондықтан да кейбірі тұрақты табысы бар басқа салаға ауысып жатады. Дегенмен соңғы жылдары жағдай біртіндеп оңалуда: мемлекет гранттары көбейіп, жеке студиялар да жас мамандарды тартуға тырысуда. Ең бастысы, отандық анимацияның қайта жандана бастағанын көріп, осы салада қалуға бел буатын ұлтжанды жастар өсіп келеді. Қалай десек те, кадр дайындау ісі – қазақ анимациясының болашақтағы дамуының түйіні. Білікті сценаристер, режиссер-аниматорлар мен суретшілер көбеймей, сапалы контент жасау мүмкін емес. Бұл ретте кей мамандар «мультипликация мамандарын шетелде (мысалы, АҚШ, Жапония сынды алдыңғы қатарлы анимация елдерінде) оқытып, тәжірибе жинақтату үшін арнайы бағдарлама керек» деген пікір айтады. Мысалы, мемлекет қолдауымен «Болашақ» стипендиясы арқылы бірнеше аниматорды жетекші студияларда оқытып алу ұсыныстары да айтылуда. Ондай мүмкіндік туса, қазіргі буын әлемдік үздік тәжірибелерді меңгеріп, оны қазақ анимациясына енгізер еді.Екінші үлкен түйткіл – қаржыландыру және өндіріс мәселесі. Анимациялық фильм жасау – аса қымбат әрі ұзақ үрдіс. Мультипликатор мамандардың есебі бойынша, ұзақтығы небәрі 10 минуттық бір мультфильмнің өзін топ болып жұмылып жасағанда кемі алты ай уақыт кетеді. Себебі секундына 24 кадр (сызба) ауысып отыратын анимация өнері өте еңбек сыйымды процесс. Мысалы, кейіпкердің 3 секунд ішінде қолын үстелден алып, иегіне таянған қимылын бейнелеу үшін 72 бөлек сурет салу қажет екен. Ал толықметражды (1 сағаттық) мультфильм жасауға жылдар қажет. Мұндай жобаның бюджеті де қомақты болатыны түсінікті. Голливуд не Жапония студиялары үшін бұл қалыпты жағдай болғанмен, біздің елде анимацияға көп қаражат бөлу ұзақ уақыт бойы қолға алынбай келді. Сондықтан продюсерлер мен жас режиссерлер жеке инвесторлар іздеп, мемлекетке ұсынып, қаржыландырудың түрлі жолдарын қарастыруда. Соңғы жылдары мәдениет мекемелері арқылы анимациялық жобаларды қаржыландыру ұлғайып келеді, бірақ әлі де жеткіліксіз деген пікірлер бар. Мысалы, анимация саласының өкілі Жәнібек Нұрбекұлының айтуынша, бүгінгі таңда балаларға арналған жалғыз арнайы телеарна – «Балапанның» өзі аз қаржыға көп өнім дайындауға мәжбүр, соның кесірінен сапасыз дүниелер шығып, балалар ондайға қызықпайды. Маманның сөзін келтірсек: «Еліміздегі бірден-бір балалар арнасы болған “Балапанның” өзі аз қаржыға көп еңбекті талап етеді. Сөйтіп, сапасыз дүниелер пайда болады. Оған бала қайдан қызықсын? Сурет салғанның барлығы аниматор, қозғалған сызбаның барлығы анимация емес» деп, сапа проблемасын ашып көрсеткен. Яғни қажетті қаражат пен уақыт бөлінбей, сапалы мультфильм жасау мүмкін емес, ал төменгі деңгейдегі өнім баланы тартпайды да. Бұл тығырықтан шығудың бір жолы – мемлекет тарапынан тұрақты қаржылық қолдау механизмдерін қалыптастыру және өндірісті жүйелеу.Осы орайда мемлекеттік қолдау және үйлестіру мәселесіне жеке тоқталу керек. Қазірге дейін қазақ мультфильмдерін дамыту көбінесе жекелеген студиялар мен энтузиастардың өз күшімен жүріп келді. Мемлекеттік студия «Қазақфильмнің» жанында анимация цехы болғанымен, оның мүмкіндігі шектеулі болды. Ұлттың идеологиясы үшін маңызды бұл сала бір орталықтан үйлестірілмегендіктен, әркім өз бетінше әрекет етті. Мұның салдарын мамандар ашық айтады: «Бізде бұл сала жүйесіз дамуда. Мемлекеттік деңгейде қолдау болмаса, әркім өз күшімен сүйреп жүреді» дейді режиссер-аниматор Тұрдыбек Майдан. Расында, бүгінге дейін бірде-бір салалық мемлекеттік мекеме не агенттік анимация мәселесімен түбегейлі айналысқан жоқ. Тек 2009 жылдан бастап Мәдениет министрлігі жанынан қаржыландыру есебінде жобалар қабылдана бастады. Ал 2022 жылы келе елімізде қуанышты жаңалық болды – Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамының жанынан «Қазақанимация» шығармашылық бірлестігі құрылды. Бұл бірлестік ұлттық анимациялық индустрияны жүйелі түрде қолдап, дамыту үшін іске қосылған жаңа құрылым. Мәдениет және спорт министрлігінің тікелей бастамасымен құрылған «Қазақанимация» биылғы жылы он шақты пилоттық жобаны өндіріске жіберуді жоспарлап отыр екен. Министр Дәурен Абаевтың айтуынша, шетелдің жетекші студияларынан мамандар тартып, жыл соңына дейін алғашқы он мультфильмді көрерменге ұсыну көзделген. Бұл – мемлекеттік деңгейде анимацияға бөлініп отырған алғашқылардың бірі кешенді қолдау. Мұндай бастамалар қазақ анимациясын жаңа сатыға көтеруге қызмет етеді деп күтілуде. Әйткенмен әлі де шешілмеген түйіндер аз емес: студиялардың басын біріктіру, ортақ ақпараттық платформа қалыптастыру, прокат және дистрибуция мәселелерін реттеу сынды шаруалар бар. Мысалы, сарапшылар ұлттық анимацияны қадағалап, қаржыландырып отыратын арнайы мемлекеттік мекеме керек деп санайды. Сондай-ақ жеке студияларды біріктіріп, ортақ іске жұмылдыратын бірізділендірілген жүйе болғаны абзал делінеді. Бұл ұсыныстарды жүзеге асыру алдағы уақыттың еншісінде.Қазіргі таңдағы тағы бір өзекті проблема – отандық мультфильмдердің прокатқа шығу қиындығы. Яғни дайын болған өнімді кең аудиторияға жеткізу мәселесі. Көптеген қазақстандық толықметражды анимациялық фильмдер кинотеатрларда мардымсыз көлемде көрсетіледі. Жеке прокат компаниялары шетелдік блокбастер-анимацияларға көп сеанс бөліп, ал қазақ тіліндегі, отандық туындылар қолайсыз уақыттарға қойылып жатады. Бұл туралы мамандар бірнеше рет айтқан: көрермен сұранысы жоғары болса да, кинотеатрлар қазақша өнімдердің көрсетілім уақытын тиімді орналастырмайды. Мәселен, қазақ мультфильміне күніне тек бір-екі таңертеңгі сеанс беріліп, жарнамасы аз жасалады. Сондықтан көп ата-ана, балалар жаңа шыққан ұлттық анимация бар екенін де білмей қалады. Бұл – жүйелік кемшілік. Оны шешу үшін мемлекет тарапынан кинотеатрлар репертуарына талап қою немесе отандық өнімді прокаттау тұрғысынан жеңілдіктер қарастыру қажет шығар. «Қазақанимация» бірлестігінің жоспары да дәл осы – шығарылған жаңа өнімдерді үлкен прокатқа шығару жолдарын қарастыру. Уақыты мен сеансы қолайлы қойылып, кең жарнамаланса, отандық мультфильмдерді көрермен де қуана қабылдары сөзсіз. Өйткені ата-аналар арасында баласына шетелдің атыс-шабыс, қатыгездікке толы мультфильмдерін көрсеткенше, ұлттық тәрбиелік мәні бар өнім көрсетуді қалайтындары аз емес. Ал біздің міндет – сол сапалы әрі тартымды отандық өнімді өндіру және оны балаларға дер кезінде ұсыну.Ұлттық анимацияның идеологиялық маңызы туралы сөз бөлек. Мультфильм – идеология құралы ғана емес, ұлттық тәрбие дәнін себетін ерекше құрал.