Бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің тарихын жоғалтса, оның артынша өзі де жоғалуға ыңғайлы болып тұрады.
Міржақып Дулатұлы
Бүгін тарихта
29
Ақпан

1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі мерекесі

1564
1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі мерекесі - e-history.kz

Біздің мемлекет – Қазақстан Республикасы ұлан-ғайыр аумақты алып жатыр. Еліміздің кез келген жерінде әртүрлі ұлт өкілдері: қазақтар, орыстар, ұйғырлар, корейлер, украиндар, немістер, татарлар, өзбектер, т.б. Біз Қазақстанның біртұтас бауырлас отбасында ұлттар мен ұлыстарды біріктіргенін мақтан тұтамыз. Тәуелсіздікпен бірге ол жаңа терең мазмұнға толы болып, ұлты мен дініне қарамастан халқымыздың берік достығының, ынтымақтастығының символына айналды. Біз бүгінде қуатты, гүлденген және бай мемлекетте өмір сүріп жатырмыз, сондықтан бірлігіміз мызғымастығына, еліміздің және балаларымыздың табысты болашағына сенімдіміз. Мереке 1996 жылы тойлана бастады. 

1995 жылы 18 қазанда Қазақстанның Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаев 1 мамырды Қазақстан халқының бірлігі күні деп жариялау туралы Жарлыққа қол қойды. 1 мамыр мейрамы Кеңес Одағы кезінен бері аз өзгеріске ұшырап, енді Қазақстан халықтарының бірлігі мерекесі болып табылады. 1 мамыр – Еңбекшілердің халықаралық ынтымақтастығы күні бұрынғы Кеңес Одағы елдерінде ұзақ жылдар бойы «саяси бояуға» ие болды және демонстрациялармен, жаппай мерекелік шаралармен атап өтілді, саяси қайраткерлердің, өндіріс озаттарының портреттерімен, ұрандармен, үндеулермен безендірілді. Халық шаруашылығының, ғылымның, мәдениеттің белгілі бір саласындағы жетістіктері туралы плакаттар мен диаграммалар қойылады.

Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алуымен көктемгі бұл мереке сақталып, «Қазақстан халқының бірлігі мерекесі» аталып кетті. Бұл күні Қазақстан Республикасында тұратын барлық халықтарды біріктіретін мерекелік іс-шаралар әрқашан өткізіліп тұрады, өйткені Қазақстан көпұлтты мемлекет. Онда жүз елуден астам ұлттар мен ұлыстар тұрады. Көп ұлтты Қазақстан халқының барлық этностарының басын біріктіру үшін республика үкіметі түрлі іс-шаралар өткізуде, соның бірі – Қазақстан халқының бірлігі күнін мерекелеу. Көктемнің бұл жарқын мерекесі Қазақстанның әр қаласында өтеді, онда қалалардың орталық көшелерінде шерулер мен шерулер өтіп, көптеген мерекелік шаралар өтеді. 

Қазақстан халқын оның барлық этностарының дәстүрлерімен таныстыру мақсатында мерекеге түрлі ұлттық-мәдени орталықтардың қатысуының маңызы зор. Көңілді билер, спорттық жарыстар – осының барлығы шараны көп ұлтты Қазақстан халқы үшін ең жарқын және сүйікті мерекелердің біріне айналдырады. Сонымен қатар, бұл күні Қазақстанның мұражайлары мен кітапханалары мерекеге және Қазақстанда тұратын этностарға арналған көрмелер ұйымдастырады. Бұл мереке көпұлтты Қазақстан халқын елімізде тұратын барлық этностар мен ұлттардың салт-дәстүрлерімен және мәдениетімен таныстырып қана қоймайды, ол біртұтас қазақ еліне топтастыруға арналған. Біздің барлығымыз, Қазақстан Республикасының азаматтары үшін еліміздің Негізгі Заңы – Қазақстан Республикасының Конституциясында ұлты мен діни сеніміне қарамастан, 19-бапта мынадай норма нақты белгіленген: «Әркімнің ана тілі мен мәдениетін пайдалануға, қарым-қатынас, білім және шығармашылық тілін еркін таңдауға құқығы бар». 

Сонымен бірге, мемлекетімізде тұратын түрлі ұлттар мен ұлыстардың өкілдері өздерін біртұтас Қазақстан халқының ажырамас бөлігі деп сезінеді. Көп ұлтты Қазақстан халқының әрбір этносының бай тарихы мен мәдениеті бар. Ертегілер, аңыздар, дәстүрлер ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді. Әр ұлт ертегілерді түрліше айтады, бесіктегі сәбилерге әр түрлі әндер айтылады, бірақ олардың барлығын бақыт, әділдік, бейбітшілік, достық үшін күресу ниеті біріктіреді. Қазақстан – біздің Отанымыз, 150-ден астам ұлт пен ұлыс өкілдері тату-тәтті өмір сүріп жатқан, білім алып, еңбек етіп, балаларын тәрбиелеп, аға ұрпаққа қамқорлық жасап, өз Отанының гүлденуіне үлес қосып жатқан ортақ үйіміз. 

Ұлттық мәдениеттерді жаңғыртудың белсенді процесі басталған 470 облыстық, қалалық және аудандық ұйымдарды біріктіретін 22 республикалық және облыстық ұлттық мәдени орталықтардың құрылуына әкелді. Бүгінгі таңда республикада этникалық құрылымдар бар: немістер – 49, қазақтар – 40, корейлер – 36, татарлар – 29, славяндар – 27, шешендер мен ингуштар – 26, әзірбайжандар – 23, ұйғырлар – 21, орыстар – 20, украиндар – 19, еврейлер – 18; поляктар – 16; түріктер – 14; гректер – 12; армяндар – 11; қарашайлар мен балқарлар, қытайлар, чуваштар, қарақалпақтар 2-ден, ассириялықтар, чехтер, Балтық жағалауы елдерінің халықтары, грузиндер, осетиндер, лезгиндер, ирандықтар, буряттар, венгрлер, румындар 1-ден.

Елімізде 100-ден астам ұлттық мектептер бар, 170 жексенбілік мектептер жұмыс істейді, онда 23 ана тілі оқытылады. Ұлттық жаңғырудың үш мектебінде 12 ана тілін оқытатын 29 кафедра бар. Қазақстан үкіметі бұл мектептерді қаржылық қолдауға жыл сайын 12 млн. Сонымен қатар, оларға жергілікті бюджеттен көмек көрсетіледі. Қазақстанда 88 этникалық жалпы білім беретін мектеп бар, оларда оқыту өзбек, тәжік, ұйғыр және украин тілдерінде жүргізіледі. 108 мектепте 22 этностың тілі дербес пән ретінде оқытылады. 190 мамандандырылған лингвистикалық орталықтарда 30 этностың тілдері оқытылады. Қазақстанда 4 республикалық және 15 облыстық республикалық газеттер шығады, 6 ұлттық театр (қазақ, орыс, неміс, ұйғыр, корей және өзбек) жұмыс істейді. Жыл сайын этникалық топтардың тілінде бірнеше ондаған жаңа кітаптар шығады. Жыл сайынғы жаппай халықтық мерекелер Наурыз, Масленица, Рождество және т.б. Қазақстан этникалық қақтығыстардан азат аумаққа айналды. Экономикалық және әлеуметтік-саяси реформалар этносаралық тыныштық пен келісімнің арқасында сәтті жүзеге асты. Әр үйге бейбітшілік пен тыныштық енді.

Естеріңізге сала кетейік, КСРО ыдырағаннан кейін, бұрынғы одақтас республикалар тәуелсіз мемлекет болған кезде көптеген бұрынғы құндылықтарды қайта бағалау жүргізіліп, бұл мемлекеттерде орыс тіліне деген қызығушылықтың айтарлықтай төмендеуіне әкелді. Тәуелсіз Қазақстанда орыс тіліне байсалды көзқарас, оның ТМД елдері – халықтар үшін, олардың мәдениетін, экономикасын, сауда-өнеркәсіптік қарым-қатынастарын дамытудағы маңызын түсіну басым болды. Бұл Қазақстандағы тіл саясатын айқындап берді. Бірқатар басқа ТМД елдерінен айырмашылығы, Қазақстанда қазақ мемлекетінің көреген әрі көреген ұлтаралық саясатының арқасында мүмкін болған күрделі ұлтаралық қақтығыстар ешқашан болған емес. 

Ресей Федерациясындағы кейбір бұқаралық ақпарат құралдары орыс және орыстілді халықтың Қазақстаннан кетіп жатқаны туралы ақпаратты үнемі асыра сілтеп отырады, дегенмен бұл үрдіс жаңалық емес және бір жылдан астам уақыт бойы жалғасып келеді. Бірақ бұл кету мәжбүрлі емес, кез келген басқа елдегі сияқты бірқатар факторларға байланысты. Сарапшылардың көпшілігі мойындаған көші-қонның негізгі себебі экономикалық құрамдас болды және болып қала береді. Жасыратыны жоқ, Қазақстанды Ресейдің жалғасы, уақытша тұрғылықты жері деп санаған, сондықтан оған рухани байланбағандар кетіп жатыр. КСРО ыдырағаннан кейін бұл адамдар әлеуетті эмигрант болды. Ал Қазақстанмен бірге өсіп-өніп, оны атамекен санайтын орыстар бар. Олардың менталитеті орыс менталитетінен айтарлықтай ерекшеленеді, сондықтан мұндай адамдар, егер олар кетсе, жиі оралады.

Орыс балаларына қазақ тілін үйретуге қарсылық білдіретін қазақстандық орыстары іс жүзінде жоқ. Орыстар тіл саласындағы саясатқа, бар мәселелерді шешуге мүмкіндік бермейтін кәсіпқойлыққа қарсы, ең бастысы – тіл мәселесінің ұлтаралық қарым-қатынас жазықтығына ұдайы ауысып отыруына қарсы. Тәуелсіз Қазақстанда мемлекеттiң – қазақ және орыс тiлдерiнiң болуы мен дамуы үшiн толық және тең жағдайлар жасалған. Яғни, тәуелсіз Қазақстанда «халықтар достығы» ұғымы мантра немесе ұран емес, Қазақстан Республикасының 32 жыл бойы өмір сүру тәжірибесімен сыналған және іс жүзінде жүзеге асырылған нақты теория болып табылады!

 

Керімсал Жұбатқанов, Қазақ - Орыс Халықаралық Университетінің доценті, тарих ғылымдарының кандидаты

Автор:
Сауалнамалар
Мектептердегі тарих пәнін оқыту деңгейін қалай бағалайсыз?