Wed, 22 Apr 2026 20:33:05 +0500 Қазақстанның басты тарихи порталы: сайттағы ең қызықты тарихи мақалалардың таңдауы https://e-history.kz/media/images/history_default.png https://e-history.kz/media/images/history_default.png kk 60 https://e-history.kz/kz https://e-history.kz/kz/news/show/50001474 Мұхтар Шаханов - қазақ поэзиясының ғана емес, бүкіл түркі әлемі мен әлемдік әдебиеттің заңғар тұлғасы. Wed, 22 Apr 2026 17:46:39 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001472 Бауыржан Момышұлы туралы бұрын жарияланбаған фотосурет табылғаны жөнінде зерттеуші Сәт Қуантай өзінің Facebook парақшасында мәлімдеді. Wed, 22 Apr 2026 17:13:41 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001470 Қазақстан тарихының әлі толық ашылмаған тұстары аз емес. Әсіресе, көршілес елдермен арадағы саяси, сауда және дипломатиялық байланыстарға қатысты деректер шетел архивтерінде сақталғаны белгілі. Осы бағыттағы ізденістердің бірі - Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты бас ғылыми қызметкері т.ғ.д., профессор О.Х. Мұхатова мен PhD докторант Е. Сауырқанның Өзбекстанға жасаған ғылыми іс-сапары. Wed, 22 Apr 2026 10:20:21 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001465 Бүгін Астана аспанында ерекше дипломатиялық леп есіп тұр. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың шақыруымен Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хурэлсүх ресми сапармен елімізге келіп жатыр. Mon, 20 Apr 2026 17:11:38 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001462 Қазақтың атақты ақыны Мұхтар Шаханов 84 жасқа қараған шағында дүниеден озды. Бұл хабарды тек әдеби орта ғана емес, тұтас қоғам ауыр қабылдады. Өйткені ол поэзиямен шектелген тұлға болған жоқ. Оның есімі қоғамдық пікір қалыптастыру, тарихи әділеттілік мәселелерін көтеру және нақты саяси шешімдерге ықпал ету сияқты үдерістермен тығыз байланысты. Mon, 20 Apr 2026 11:05:18 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001460 Самарқанд мемлекеттік музей-қорығы аумағында Сайыпқырын Әмір Темірдің туғанына 690 жыл толуына орай ерекше мәнге ие көрме ұйымдастырылды, деп хабарлады Қазақпарат. Mon, 20 Apr 2026 09:41:45 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001459 Атбасар қаласындағы Ілияс Есенберлиннің әдеби музейінде Астана қалалық Бірлескен музейлер дирекциясының ұйымдастыруымен 2026 жылғы 16 сәуір күні «Сәкен Сейфуллин: тағдыр мен тағылым» атты көрме салтанатты түрде ашылды. Sat, 18 Apr 2026 13:09:39 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001458 2026 жылдың 17 сәуірінде Ақмола облысы, Целиноград ауданына қарасты Ақмол ауылында орналасқан «АЛЖИР» мемориалды музей кешенінде қазақ руханияты үшін аса маңызды ғылыми жиын өтті. Астана қаласы әкімдігінің «Бірлескен мұражайлар дирекциясы» МКҚК мен Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Филология факультеті бірлесіп ұйымдастырған бұл республикалық ғылыми-практикалық конференция жазушы-драматург, журналист, тарихшы, лингвист, ұлт қайраткері Қошке Кемеңгерұлының 130 жылдығына арналған «Алаш мұрасының зияткер ұлт қалыптастырудағы маңызы» тақырыбындағы конференция тұлға мұрасын және бүгінгі қазақ қоғамы үшін өзекті әрі терең мазмұнды мәселелерді қамтыды. Fri, 17 Apr 2026 18:06:23 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001457 Қазақстанның жазба мұрасы – ұлттық тарихи және мәдени мұраның ажырамас бөлігі. Ғасырлар бойы тарих, дін, философия, әдебиет, құқық, ғылым және қоғамдық өмірге қатысты мол білім қоры қолжазбалар мен сирек жазба ескерткіштері арқылы сақталып келді. Бұл дереккөздер қазақ даласын Орталық Азия, Шығыс Азия және ислам әлемінің кең ғылыми желілерімен байланыстырған зияткерлік үдеріс пен мәдени ауыс-күйісті көрсетеді, сондай-ақ аймақтың өркениеттер мен идеялардың маңызды тоғысқан орны болғанын айқындайды. Fri, 17 Apr 2026 16:55:52 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001456 Әдетте екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан қазақ қыздары туралы айтқанда көпшілік Мәншүк Мәметова, Әлия Молдағұлова, Хиуаз Доспанованы ғана еске алады. Алайда қазақ даласынан шыққан қайсар қыздар аз емес. Солардың бірі авиация сапында соғысқа қатысып, майдан даласында ерлік көрсеткен тұлға – Дәмелі Жәкеева. Бүгін сол кісінің өмір жолы туралы тіл қатпақпыз. Fri, 17 Apr 2026 16:15:39 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001455 Су қоймалары – Қазақстанның су шаруашылығының күретамыры. Олар өзен ағысын реттеуге, егістікті суаруға, энергия өндіруге және елді мекендерді ауыз сумен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Fri, 17 Apr 2026 16:08:04 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001454 Қазақ халқы бір жылдың 365 күнін әрқайсысы шамамен 90 күннен тұратын төрт мезгілге бөліп қарастырған. Кейбір зерттеушілер мұны төрт дүлей деп атайды. Thu, 16 Apr 2026 17:48:46 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001453 XIX ғасырдағы қазақ даласының ең жарық ойлы перзенттерінің бірі болған Шоқан Уәлихановтың небәрі жиырма тоғыз жыл өмір сүрді. Бірақ осы аз уақыттың ішінде ол артына өшпестей мол қазына қалдырды – көшпелі қоғамның ауызша жадын, Шығыс Түркістанның саяси-географиялық болмысын, қырғыз эпосын, қазақтың құқықтық дәстүрін, дала топонимикасын және империялық архивтердегі деректерді бір арнаға тоғыстырған сирек зерттеушіге айналды. Ол даланы көкірек көзімен тани білген зерттеуші ғана емес, әрсапарын жүйелі интеллектуалдық еңбекке айналдырған ғалым болды. Яғни ол этнограф та, географ та, тарихшы да, әдебиеттанушы әрі көсемсөзші де еді. Сондықтан Шоқан туралы сөз қозғау – қазақ даласының XIX ғасырдағы білімге ұмтылысы, империя мен шекара, шығыс қолжазбалары мен ауыз әдебиеті, ғылым мен саясат тоғысқан тұсты түсіндіру. Thu, 16 Apr 2026 16:04:39 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001452 1917 жылғы Қазан төңкерісі мен оған жалғасқан қоғамдық-саяси өзгерістер қазақ қоғамында бұрын болмаған жаңа мүмкіндіктер туғызды. Патшалық биліктің әлсіреуі мен сөз, ұйым құру еркіндігінің кеңеюі нәтижесінде қазақ жастары әр өңірде өз ұйымдарын құрып, ұлттық мүдде жолындағы күресті жаңа деңгейге көтерді. Thu, 16 Apr 2026 14:50:32 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001449 Бүгін – қазақ поэзиясының көрнекті өкілі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, ақын Шөмішбай Сариевтің туған күні. Ол қазақ эстрадасында кең тараған көптеген әндердің мәтінін жазып, ұлттық музыка қазынасына елеулі үлес қосты. Ақынның сөзіне жазылған туындылардың ішінде халық арасында ерекше танылған әндердің бірі – «Қимай сені барамын». Осы орайда көпшілікке жақсы таныс бұл әннің қалай дүниеге келгеніне тоқталып көрейік. Wed, 15 Apr 2026 15:37:02 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001448 Шығыс және орыс жылнамалары Жәнібек ханды қаншалықты әспеттегенімен өзі билік еткен жылдары оның әмірлер билігіне деген тәуелділіктен арыла алмауы ел арасына іріткі салып, іштен жеген жегі құртқа айналды. Солай десек те Алтын Орданың құлауына ықпал еткен жағдайлардың басы осы кезеңде басталды деуге болады Сол жылдары Жәнібек хан Польша, Литва және Қырым жерінде Итальян жасақтарымен бетпе-бет ұрыстарға тап болды. Wed, 15 Apr 2026 12:14:03 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001447 Жамалледдин Бейсенов – Ыбырай Алтынсарин негізін қалаған қазақтың жаңа үлгідегі білім беру жүйесінің алғашқы буынында тұрған, ағартушылық мұратты өміріне серік ете білген ұстаз. Қостанайдағы екі кластық орыс-қазақ училищесінде білім алып, Орынбор қазақ мұғалімдер мектебін тәмамдаған ол бар саналы ғұмырын ел баласын оқытуға, қазақ қоғамының көзін ашуға арнады. Wed, 15 Apr 2026 10:28:46 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001446 Іле халық баспасынан 2009 жылы жарық көрген, Қаһарман Мұқашұлы мен Кәкеш Қайыржанұлы аударған «Чиң әулеті сарай жылнамаларындағы қазаққа қатысты деректер» атты кітап негізінде желілес беріліп келе жатқан мақаламызды жалғастырамыз. Бұл жолы 1756 жылғы 1 наурыздағы сарай жазбасына сүйеніп, Чиң империясының қазаққа қатысты саясаты қалай нақты дипломатиялық арнаға түскенін, Абылай ханның ұстанымы сарай деңгейінде қалай бағаланғанын және Әмірсана дағдарысының қазақ-чиң қатынасына қалай әсер еткенін талдап көреміз. Tue, 14 Apr 2026 17:15:56 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001445 Шыңғысханға Жошы өлді деген суық хабар 1225 жылы жеткен. Tue, 14 Apr 2026 16:54:48 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001444 Евгений Бертельс КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшесі, әйгілі ирантанушы ғалым. Бертельстің парсы және түркі халықтары әдебиетіне қатысты көптеген еңбектерінің жарық көргені мәлім. Ол шығыстың алыптар шоғыры Фирдоуси мен Жәми, Низами мен Науаи секілді ақындарының шығармаларын зерттеу арқылы ирантану мектебінің негізін салды. Tue, 14 Apr 2026 12:33:31 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001443 Әлемнің көптеген елінде ғашықтар күні 14 ақпанда аталып өтсе, Қазақстанда бұл мерекенің баламасы ретінде 15 сәуір күні белгіленген. Бұл дата қазақ ауыз әдебиетіндегі ең әйгілі ғашықтар – Қозы Көрпеш пен Баян Сұлуға арналған. Қос кейіпкердің тағдыры туралы жыр ғасырлар бойы халық жадында сақталып, қазақ мәдениетінде адал махаббаттың символына айналған. Tue, 14 Apr 2026 11:21:47 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001441 Қазақ тарихы көбіне ауызша дәстүрмен жеткен халықтың жады ретінде айтылады. Бірақ ұлттың өткенін нақтылап, дәлелдеп, жүйелеп беретін – жазба дерек. Сол деректердің басым бөлігі араб, парсы, шағатай тілдерінде сақталғанын ескерсек, бұл бағыттағы зерттеулердің маңызы одан сайын арта түседі. «Тарих söile» жобасының кезекті шығарылымында біз Қолжазбалар мен сирек кітаптар ұлттық орталығының бас сарапшысы, араб, парсы, шағатай тілдерінің маманы, қазақ хандарының генеологиясын зерттеп жүрген тарихшы Алмат Амантайұлы Абсаликовпен кеңінен әңгімелестік. Бұл сұхбатта жазба мұраның тағдыры, археографиялық экспедициялардың барысы, қазақ тарихындағы даулы мәселелер мен дерек тапшылығы жайлы ой қозғалды. Mon, 13 Apr 2026 11:18:30 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001440 Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде белгілі ақын, әдебиеттанушы-ғалым, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Алаш» халықаралық әдеби сыйлығының лауреаты Жанат Әскербекқызының 60 жас мерейтойына арналған «Заманауи әдебиеттанудың теориялық мәселелері және структуралистік-феноменологиялық зерттеулер» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті. Mon, 13 Apr 2026 10:58:27 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001439 Моңғол шапқыншылығы кезінде тынысы тарылған түркі әдебиеті Алтын Орда мемлекеті нығайған жылдары қайта жанданды. Мысырмен саяси-мәдени және экономикалық байланыс орнатқан Берке ханның дипломатиялық қатынасы өз жалғасын тауып, араб, парсы ғалымдары мен әдебиетшілерінің Сарай Берке шаһарына топтасуына, сөйтіп, Алтын Орданың бас қаласы мәдени орталыққа айналуына негіз болды. Mon, 13 Apr 2026 09:11:33 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001438 Қазақ ою-өрнегінің табиғатын тереңірек зерделеген сайын оның тек таңба немесе әшекей емес, тұтас бір жүйе екеніне көз жеткізесің. Алдыңғы бөлімде айтылғандай, бұл жүйе халықтың дүниетанымын, тұрмысын, сенімін бейнелейтін көркем код болса, енді сол кодтың нақты бұйым бетінде қалай «сөйлейтінін» түсіну маңызды. Өйткені өрнек өзінің толық мағынасын тек қолданылған ортада, яғни киізде, ағашта, металда немесе матада ғана ашады. Sun, 12 Apr 2026 19:16:05 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001437 Қазақстанның академиялық тарихын жаңа көзқараспен жүйелеуге бағытталған ауқымды жоба – «Қазақстан тарихы: ежелгі дәуірден бүгінге дейін» атты жеті томдық еңбектің кезекті белесі еңсерілді. Ерлан Қарин төрағалық еткен редакция алқасының Алматыдағы отырысында ХІХ ғасыр мен ХХ ғасырдың басындағы кезеңді қамтитын бесінші томның қолжазбасы бекітіліп, баспаға жол тартты. Бұл – соңғы бірнеше жыл бойы үздіксіз талқыланып, әр отырыста мазмұны тереңдеп, құрылымы қайта қаралып келген ғылыми ізденістің нақты нәтижесі. Sun, 12 Apr 2026 19:15:37 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001436 Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёев Қасым-Жомарт Тоқаевқа бірқатар тарихи құжатты тапсырды, деп хабарлайды e-history.kz порталы Sat, 11 Apr 2026 17:10:04 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001433 Биыл Мәдениет және ақпарат министрлігі 2026 жылға арналған археологиялық жұмыстардың ресми жоспарын бекіткен еді. Fri, 10 Apr 2026 17:19:28 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001432 Қазақ тарихында соңғы жүз жыл ішінде бүтіндей елдің қабырғасын қайыстырған бірнеше су тасқыны болды. Бұл апаттар жүздеген адамның өмірін жалмады. Мыңдаған үй қирап, қисапсыз мал қырылды. Әрі экономикаға да орасан зор шығын келтірді. Fri, 10 Apr 2026 17:16:24 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001430 Қазақ халқы табиғат құбылыстарын, уақыт пен маусым өзгерістерін мұқият бақылап, соған негізделген өзіндік күнтізбе жүйесін қалыптастырған. Сол байырғы уақыт өлшеу дәстүрінде ерекше орын алатын ұғымдардың бірі – бесқонақ. Fri, 10 Apr 2026 11:54:29 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001429 Ахмет Байтұрсынұлының төте жазу үлгісімен, қырғыз тілінде жарық көрген «Эркин-Тоо» газетінің 1925 жылы 10 шілдедегі №34 санында жарияланған Василийдің мақаласы кеңестік кезеңнің алғашқы жылдарындағы Жетісу өңіріндегі экономикалық, әлеуметтік және саяси өзгерістерді нақты бір оқиға – Қарқара жәрмеңкесі арқылы көрсететін маңызды дерек көздерінің бірі. Бұл мәтін жай ғана жәрмеңкенің ашылуын сипаттайтын ақпараттық хабар емес, кеңес өкіметінің шекаралық аймақтарда жүргізген жаңа экономикалық саясаттың, кооперативтік жүйені дамыту бағытының және идеологиялық жұмысының қалай жүзеге асқанын айқын аңғартатын публицистикалық материал ретінде бағаланады. Сондықтан мақаланы оқығанда оның сыртқы мазмұнына ғана емес, астарындағы саяси мәніне де назар аудару қажет. Thu, 09 Apr 2026 16:54:18 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001428 Соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтарда Орталық Азия кеңестік модернизациялық тәжірибенің маңызды алаңдарының біріне айналды. Бұл өңірде ежелгі дәстүрлер, индустриялық амбициялар және қырғи-қабақ соғыс дәуіріндегі геосаяси үміттер тоғысқан еді. Дәл осы аймаққа 1950-жылдардың басында америкалық журналист Харрисон Солсбери Батыста бұрын КСРО-ның алыс әрі аз зерттелген шет аймағы ретінде қабылданған республикалардағы өмірдің қаншалықты өзгергенін өз көзімен көру үшін қайта сапар шекті. Бұл сапардың нәтижесінде 1953 жылдың 6 қазанында New York Times газетінде Soviet Asia's Pace Believed Lagging атты мақала жарық көрді. Онда тілші 1944 жылғы сапарынан алған әсері мен көргенін салыстыра отырып, аймақтың даму қарқынын бағалауға тырысты. Qazaqstan Tarihy порталы сол дәуірдің бірегей куәлігі саналатын осы материалға назар аударып, америкалық репортердің Кеңестік Орталық Азияда көргені мен естігенін егжей-тегжейлі қарастыруды ұсынады. Thu, 09 Apr 2026 15:15:50 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001426 Тиісті қаулыға Премьер-министр Олжас Бектенов қол қойды. Wed, 08 Apr 2026 16:35:38 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001424 Көктемнің соңына қарай қазақ даласында ерекше бір дәстүр басталатын. Қыстан аман шыққан ел жайлауға көшіп, бие байлап, алғашқы қымыз ашытқан кезде ауыл-аймақ жиналып, арнайы той жасаған. Бұл дәстүр қымызмұрындық деп аталады. Қымызмұрындық – жай ғана ас ішу немесе қонақ күту емес, көшпелі өмірдің бір маңызды кезеңін білдіретін салт. Ол көктемнің толық орнағанын, төрт түліктің көбейіп, тіршіліктің қайта жанданғанын көрсететін мереке болған. Wed, 08 Apr 2026 15:24:37 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001423 ХХ ғасырдың алғашқы ширегі қазақ халқы үшін тарихи сын сағаты болды. Ұлттық мемлекет құру идеясы мен отарлық тәуелділіктен арылу күресі қатар жүрген бұл кезеңде ел тағдыры үшін күрескен Алаш зиялылары тек саяси аренада ғана емес, халықтың әлеуметтік жағдайын жақсарту жолында да аянбай еңбек етті. Солардың қатарында есімі көп жағдайда көлеңкеде қалып келе жатқан, алайда ұлт денсаулығы мен қоғамдық дамуына өлшеусіз үлес қосқан тұлғалардың бірі – Асылбек Жұманұлы Сейіт. Wed, 08 Apr 2026 15:07:17 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001422 Жайсанып (Зайсанов) Мүкәрісұлы – қазақтың атақты ұшқышы, алғашқы генералдарының бірі. Орынбор қаласындағы Әуе күштері училищесінің түлегі, Моңғолия Әуе қарулы күштерінің алғашқы қолбасшысы, генерал-майор. Сталиннің өз қолынан Қызыл Ту орденін алған тарихи тұлға. Tue, 07 Apr 2026 17:34:40 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001421 Түркі өркениетінің мәдени өзегін сөз өнерінің синкретті табиғаты қалыптастырған. Көне түркі бітіктас жырларындағы Тәңірлік сенім, ерлік, елдік ұғымдары кейінгі дәуірлер поэзиясының рухани діңгегіне айналды. Бұл мәдени жад бүгінгі қазақ әдебиетінде де жаңа мағынада жаңғырып отыр. Tue, 07 Apr 2026 15:35:17 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001420 Іле халық баспасынан 2009 жылы жарық көрген, Қаһарман Мұқашұлы мен Кәкеш Қайыржанұлы аударған «Чиң әулеті сарай жылнамаларындағы қазаққа қатысты деректер» атты кітап негізінде желілес беріліп келе жатқан мақаламызды жалғастырамыз. Бұл жолы 1755 жылғы 11 желтоқсанға қатысты сарай жазбасына сүйеніп, Чиң империясының Қазақ хандығына деген көзқарасы 1755 жылдың соңына қарай қалай өзгергенін, Абылай ханның ұстанымы сарайда қалай қабылданғанын және қазақ-чиң қатынасының әскери барлаудан нақты дипломатиялық арнаға қалай ауысқанын талдап көреміз. Tue, 07 Apr 2026 15:31:54 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001417 Қазақ халқының тарихында аты аңызға айналған тұлғалардың бірі – Қажымұқан Мұңайтпасұлы. Ол – қазақтан шыққан тұңғыш кәсіпқой балуан, бірнеше мәрте әлем чемпионы атанған спорт шебері. Биыл оның туғанына 155 жыл толып отыр. Tue, 07 Apr 2026 09:37:35 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001414 ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында ақын, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты, ыбырайтанушы, профессор Серікбай Оспанұлымен «Сарқылмас кеудем менің ойдың кені» атты шығармашылық кездесу өтті. Mon, 06 Apr 2026 10:56:00 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001412 Өткен жолы Әмір Темірдің арнайы тапсырысымен жасалған Тайқазан туралы жазған едік. Fri, 03 Apr 2026 17:40:26 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001411 Ұлы дала туралы жазған еуропалық зерттеушілердің еңбектеріне үңілсеңіз, бір қызық заңдылық көзге түседі. Олар қазақты алдымен оның өрнегі арқылы таныған. Потанин киіз үй ішіндегі әрбір бұйымның, тіпті ағаш пен киіздің өзі өрнексіз қалмайтынын таңданыспен жазса, Мейендорф қазақ атауының өзінде еркіндік пен жауынгерлік рух жатқанын аңғарған. Ал Радлов болса, Алтайдан Оралға дейін созылған ұлан-ғайыр кеңістікте өзін «қазақ» деп атайтын біртұтас халықтың өмір сүретінін айтып, сол халықтың тілі мен болмысы сияқты өрнегі де ортақ жүйеге бағынатынын байқаған. Осы байламдардың бәрі қазақтың ою-өрнегі жай әшекей емес, ол тұтас өркениеттің көркем коды екенін көрсетсе керек. Fri, 03 Apr 2026 17:07:18 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001410 Қазақ халқының дәстүрлі мәдениетінде адам денесіне қатысты түрлі тыйымдар мен ырымдар қалыптасқан. Солардың бірі – кешкі уақытта шаш қиюға болмайды деген ұғым. Бұл тыйым қазақтың тұрмыс-тіршілігіне, қауіпсіздік шараларына және халықтық түсініктеріне байланысты қалыптасқан. Fri, 03 Apr 2026 15:53:42 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001409 Шығай - қазақ хандығының 9-шы ханы. Ол шамамен 1580-1582 жылдар аралығында билік құрды. Fri, 03 Apr 2026 15:45:42 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001407 ҚР Жазушылар Одағының ағзасы, халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты, көрнекті ақын, зерделі ғалым, есімі елге мәлім ыбырайтанушы, ахметтанушы Серікбай Оспанұлы түрлі тақырыпта һәм сан түрлі салада қалам тербеп, ғылыми зерттеулер жүргізіп, тарихи-танымдық, монографиялық еңбектер жазып келеді. Fri, 03 Apr 2026 09:38:42 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001404 Ахмет Байтұрсынұлының төте жазу үлгісімен басылған қырғыз тіліндегі «Эркин-Тоо» газетінің 1925 жылы 8 маусымдағы №26 санында жарияланған Тойшыұлының мақаласы кеңестік дәуірдің алғашқы жылдарындағы қоғамдық-саяси ахуалды, жаңа биліктің ауыл ішіне қалай енгенін, көшпелі және жартылай көшпелі жұрттың санасына қандай ұғымдарды сіңіруге күш салғанын айқын көрсететін маңызды мәтіндердің бірі. Бұл мақала сырт қарағанда «Қосшы» ұйымының мән-мағынасын түсіндіретін үгіт-насихат материалы сияқты көрінгенімен, шын мәнінде ол сол кезеңдегі кеңестік биліктің Орта Азиядағы, соның ішінде қырғыз бен қазақ арасына жүргізген әлеуметтік жіктеу, саяси қайта құру, жаңа қоғамдық тәртіп орнату саясатының тікелей айғағы. Сондықтан бұл мәтінді тек ұйым жарғысын таныстыратын шағын мақала деп қарауға болмайды. Оның астарында дәстүрлі қоғамды бұзу, ел ішіндегі бедел иелерін әлсірету, кедейлерді биліктің жаңа тірегіне айналдыру, бұрынғы қоғамдық қатынастардың орнына таптық күреске негізделген жаңа жүйе орнықтыру мақсаты жатыр. Бұл мазмұн мақаланың әр жолынан сезіліп тұрады. Thu, 02 Apr 2026 17:20:31 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001403 «Қыр баласы» қоғамдық қоры бірнеше жылдан бері алаштану бағытында маңызды ғылыми еңбектер шығарып келеді. Бұл қор 2018 жылы Елдос Тоқтарбай бастаған алаштанушылардың бастамасымен құрылған және оның басты мақсаты – Алаш зиялыларының өмірі, қызметі, шығармашылығы мен жарияланбаған еңбектерін ғылыми айналымға енгізу. Қордың негізгі міндеттері – ел есінде жат қалған, сирек кездесетін немесе бұрын кітап болып басылып шықпаған Алаш қайраткерлерінің еңбектерін жинақтау, жүйелеу және қайта жариялау; сондай‑ақ архивтік материалдарды зерттеу арқылы ұлт тарихының жоғалған беттерін толықтыру. Осы бағытта қор «Алаш кітапханасы» атты арнайы серияны қолға алды. Бұл серияға Алаш дәуірінің бірталай тұлғалары туралы ғылыми жарияланбаған материалдар мен жинақтар енеді. Яғни бұрын есімі белгісіз қалған, сирек қолда сақталған деректер оқырманға ұсынылып, жеке кітап ретінде жарық көруге мүмкіндік алады. Thu, 02 Apr 2026 13:55:21 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001402 Қазақстанның білім беру тарихында есімі ерекше аталатын тұлғалардың бірі – Тұрсын Мырзабекқызы Мырзабекова. Ол – қазақ қыздарының арасынан шыққан тұңғыш ректор, көрнекті педагог, ұйымдастырушы және ғылым мен білім саласының дамуына зор үлес қосқан қайраткер. Оның өмір жолы қазақ әйелдерінің қоғамдық өмірге белсене араласып, ғылым мен білім кеңістігінде жетекші рөл атқара бастаған кезеңімен тығыз байланысты. Thu, 02 Apr 2026 11:00:37 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001398 Адамзат өркениетінің шежіресі – тек ұлы жаңалықтар мен жеңісті жорықтардан ғана тұрмайды. Бұл сонымен бірге, табиғаттың дүлей күшімен, көз көрмейтін індеттермен және адам баласының өз қолымен жасаған қателіктерімен бетпе-бет келудің де тарихы. Біз бүгін «дамыған қоғам» деп атайтын әлемнің іргетасы көбіне жойқын апаттардың күлінен қайта қаланған. Wed, 01 Apr 2026 12:23:41 +0500 https://e-history.kz/kz/news/show/50001397 Қазақстан Республикасы Ұлттық орталық музейінде Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институтымен бірлесе «Өткеннің өнегесі – бүгіннің белесі» көрмесі ашылды. Аталған көрме Қазақстан археологиясындағы алғашқы академиялық экспедициялардың бірі – Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясының 80 жылдығына орай ұйымдастырылды, деп хабарлайды e-history.kz ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметіне сілтеме жасап. Wed, 01 Apr 2026 09:08:24 +0500