«Бүгінгі күнді түсініп-түйсіну үшін де, болашақтың дидарын көзге елестету үшін де кешегі кезеңге көз жіберуіміз керек»
Н. Ә. Назарбаев

Ұлытау экспедициясының нәтижелері

2914
0

Экспедицияға қазбашы-тарихшылар, географтар, биологтар, ботаниктер, туризм саласындағы сарапшылар, сондай-ақ ұшқышсыз ұшатын аппараттардың операторлары қатысты. 

Қазіргі таңда ҚҰГҚ-да экспедицияның алдын ала қорытындысы шығарылды: жергілікті елді мекендердің экономикалық және географиялық ерекшеліктері туралы ақпарат жинақталды.

Географиялық анықтама

Ұлытау ауданы Қарағанды облысының батыс бөлігінде орналасқан. Аумағы бойынша Қазақстандағы ең ірі таулардың бірі болып саналады, аумағы 121,6 мың шаршы километрге тең. Оның әкімшілік орталығы — Ұлытау ауылы. Аудан аймағы 12 293 105 гектарға (облыстың жалпы аумағының 28,7%) тең. Облыстық орталықтан ол 700 км шақырым жерде орналасқан. 2013 жылдың 1 қантарына аудандағы халқы саны 13 840 адамды (облыстағы халықтың 1,1%) құрады. Ауданда 12 ауылдық, 3 кенттік және 29 ауылдық мекен бар.

Қорғалатын аумақтар

Қазіргі кезде мұнда қорғалатын Ұлытау мемлекеттік табиғи қорығы орналасқан. Оның аумағы: 19,3 тыс. га.

Су қорлары

Ұлытаудың географиялық ерекшелігінің бірі — сирек өзендердің арнасы. Аймақтың ірі өзендеріне Қаракенгір, Сарыкенгір, Сарыторғай, Үлкен, Жезді, Білеуті, Қараторғай, Сарысу өзендері жатады. Аумақта жазда кеуіп кететін таяз өзендер көптеп кездеседі. Мұнда Барақкөл, Қоскөл, Құмкөл, Ащыкөл өзендері орналасқан, орта тереңдігі — 10-15 м. Ұлытау ауданында көптеген бұлақтар да жайғасты.

Климаты

Климаты шұғыл континенталды болып келеді, қысы қатал, қар аз болады, орта температурасы - 20-25 градус. Жазы ыстық пен құрғақ болады, орта температурасы + 25 +30 градус.

41268d217d3177af9b9b1e69a70ae00e.jpg

Әулие тауы

Флорасы мен фаунасы

Аймақтағы жануарлар әлемі әр түрлі болып келеді. Мұнда киіктер, қасқырлар, түлкілер, қояндар, еліктер, қабандар, күзендер, қарақұйрықтар, ал бауырымен жорғалаушылардың ішінен — далалық сұр жылан, кесіртке, сары бауыр кесіртке — мекендейді. Аумақтың жерінде құстың кейбір түрлерін кездестіруге болады: үйрек, үкі, қыран, жапалақ, жабайы қаз, дуадақ, тырна, тоқылдар, көкек. ҚР «Қызыл кітабына» Ұлытуда өсетін қайындар (Орталық Қазақстанда оларды сирек көруге болады) енді.

Өнеркәсібі

Ұлытау аумағында тау-кен мен өңдеуші кәсіп дамыған. Ірі мен орта өнеркәсіпті кәсіпорындарға «Орба тас» ШЖС, «Ақ тас» ЖШС, «Қазақмыс» корпорациясының тұсындағы Қарсақбай металлургиялық зауыты, «Ұлытау» мен «Жезбұлақ» коммуникалды мемлекеттік кәсіпорындары жатады.

2008-2012 жылдардағы уақыт ішінде аймақтың өндірістік көлемі 897,6-дан 393,0 млн. теңгеге дейін немесе 44% пайызға азайып кетті. 2009 жылы физикалық көлемі 105%-ға көбейіп кетті.

2007-2011 жылдарындағы физикалық көлемнің индексі мен тауар өнімінің өзгеру динамикасы

fe91fec17be8a4514df9638b7a8357c9.JPG

716f94ec10ceee9db6c6b579b9528154.jpg

Әулие тауындағы қасиетті үңгір


Ұлытау тауының етегінде Елбасымыз болашақ Қазақстан туралы өз ойларымен бөлісті. Ұлытау туралы Президент Н. Ә. Назарбаев: «Қасиетті Ұлытау — Қазақ елінің баяғыдан бергі тарихи және саяси кіндігі», — деп атап өтті. Ұлытауды туризм орталығына айналдыру мәселесі мемлекет тарапынан қолға алынып тұр.

5b934044fd6110f625f75605bfe971d1.jpg

Ұлытаудағы Тамды петроглифтері

Ұлытау қазақтар үшін әр кезде қасиетті жер болып саналған. Ол қазақтарға қару-жарық жасау үшін металл, малға керемет жайлаулар берген. Академик Әлкей Марғұлан: «Ұлытау — халқымыздың ел болып қалыптасуына, бірлік-тірлігіне діңгек болған, иісі қазақтың айналып соғар түп қазығындай қасиетті мекен. Ұлытау қазақтың ерте кездегі саяси орталығы ретінде маңызды болғандығына бір дәлел қазақ ұлысының негізін құрған басты-басты тайпалардың барлығының жері осы Ұлытаудан тараған» деп жазды. Ондағы тарихи орындар мен ескерткіштер тарихи-мәдени маңызға ие.

8a3b7eaf4240bd4683baf75c4a74f3a5.JPG

1c9123ca1caaaa6f6f3f44a13e437de2.jpg

Жошы ханның кесенесі 

fe16d02fcb9591bbb8c753fb2d9a0dca.jpg

Тамды өзенінің арнасы

Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және Qazaqstan tarihy порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. mail@e-history.kz 8(7172) 79 82 06 (ішкі – 111)

Пікірлер

Пікір қалдыру үшін кіріңіз немесе тіркеліңіз
Бас редакторға сұрақ +7 707 686 75 81
Қазақша Русский English