Жарияланымдар

Ахмет Байтұрсынұлының Әлиханға жазған хаты

05 Қыркүйек 2017
540
0
Ахмет Байтұрсынұлының Әлиханға жазған хаты
20 тамызға дейін Ибраһимнің (Абайдың) ғұмырбаянын жаза алмайтынымды анық айтамын

Қадірлі Әли!

Орталықты Қызылордаға көшіру жөніндегі мәселенің түпкілікті шешілмеуіне байланысты сенің көп хаттарыңа дер кезінде жауап қайтара алмадым. Енді Қазақ-қырғыз институты көшпейтін болса да, шәкірттердің оған қарамай астанаға қайтамыз деп шешкенін көріп, мен де Қызылордаға қоныс өзгертуді жөн санадым. Сондықтан ол жақтан пәтер қарау мен іздестіруге әйелімді жібердім.

Биылғы жыл орталықтың көшуіне байланысты елге бара да алмадым. Енді көші-қоным біткен соң, тамыз бен қыркүйек айларында баруды ойлап жүрмін.

Егер сенің профессорың Торғай мен Ырғызға қарай шығатын болса, маған да онымен бірге шығу қажет шығар. Оның өлең, ән жинау, суретке түсіруі – менің де ежелден ойластырып жүрген дүниелерім еді. Егер де профессордан үйрену жазса, маған үлкен олжа болары хақ.

Қазақ мемлекеттік баспасымен келісілген шартқа сәйкес, мен жаңа емле бойынша үш грамматике және қазақ әліппесін қайта жасауым керек. Аяқталу мерзімі: біріншісі – 15 маусым, екіншісі – 1 шілде, үшіншісі - 1 тамыз, төртіншісі – 20 тамыз. Міне, осы уақытқа шейін басқа жұмыстарға қарауға мұршам жоқ; оның үстіне қазақ-қырғыз институтында оқу басталса, тағы да бос уақыт болмай қалады. Сол себепті де 20 тамызға дейін Ибраһимнің (Абайдың) ғұмырбаянын жаза алмайтынымды анық айтамын. 20 тамыздан соң уақыт бола ма, жоқ па – оны білмеймін.

Сендерге өз суретімді жібермекпін; бірақ байқа, менің бейнем енгізілген сенің дәптеріңді алмай қойып жүрмесін. Біздің коммунистер Мәскеу коммунистері секілді жартыкеш емес, нағыз «96 пробалы».

Алтынсары баласының суретін «Шолпан» журналының №6, 7, 8 кітап жинағынан табасыңдар. Одан басқа менде суреті жоқ. Міржақып Қостанай уезіне кетті. Кеше одан алған жеделхаттың мазмұны мынадай. «Гая ерледі: ұл туды».

Мен Пішпекте өткен қырғыз мұғалімдерінің сиезінде болып келдім. Күн тәртібіне қойылған мәселелер мыналар: тіл, әріп, емле, ғылым пән сөздері, ескі сөздерді жинау, мектеп түрі.

Латын транскрипциясы жөнінде оларда бұған дейін бір жиналыс болып, шешім шығарған екен. Сиез соны мақұлдапты. Ол шешім төмендегідей: «Латын транскрипциясын қырғыздың болашағы үшін пайдалы етіп табу, алайда оған дейін араб транскрипциясына кейбір өзгерістер енгізу».

Олар Нәзірдің транскрипциясын арабшадан да нашар дейді. Бізде үлкен және кіші әріп болмауы қажет; сонымен бірге тасқа түсетіні мен жазбаша әріптің айырмашылығы байқалмағаны жөн.

Орысша жағрапияны академиялық орталық баса алмайды. Оны қазақ өлкесін зерттеу қоғамының талқысына салып, сонан соң хабарлармын. Соңғылар басқыздыртады деп ойлаймын. Өйткені оларға қазақ жағрапиясы өте қажет.

 

Құшақтай сүйдім, Ахмет!

Орынбор, 01.06.1925 ж. 

 

Бөкейхан Әлихан. Шығармалары. Толықт., екінші басылымы. Құраст. алғысөзін, түсініктерін және библиогр. көрсеткіштерін жас. С. Жүсіп. – Астана: Сарыарқа, 2016. – 418-419-бб.

Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және National Digital History порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. kaz.ehistory@gmail.com 8(7172) 79 82 06 (ішкі – 111)

Пікірлер

Пікір қалдыру үшін кіріңіз немесе тіркеліңіз
Ең көп оқылған
Сауалнама

Тәуелсіз Қазақстанның тарихына қызығушылық танытасыз ба?