Басты бет Пәнаралық зерттеулер Этнография Астрономия – ежелгі ғылымдардың бірі.

Астрономия – ежелгі ғылымдардың бірі.

09 Тамыз 2013
624
5

Астрономия

Астрономия – ежелгі ғылымдардың бірі. Сондай-ақ, Солтүстік жарты шардағы «Жеті қарақшы» деп аталатын ең танымал жұлдыз тобының атауы оған кем дегенде 100 мың жыл бұрын берілді деп санауға барлық негізі бар. Жарқын жұлдыздың жетеуі қазіргі таңда аюға қарағанда, көбірек «Аспан Қайығына» ұқсайды. Ал 100 мың жыл бұрын жұлдыздар тобы аюдың бейнесіне ұқсас болған. Жұлдыздар баяу болса да, аспан бойынша ығыстырылып жүреді, себебі әрбір жұлдыз әлем бойынша өз бағытымен қозғалады, олай болса ондаған және жүз жылдар ішінде жұлдыздар топтарының көрінісі де өзгереді. 100 мың жыл бұрын ежелгі адамдар сөйлесе алған және де бұған қоса аспан нысандарын белгілеп, жұлдыздар мен топ жұлдыздарға атау бергендері адамның тіл үйренгендігі және ақыл-ойының болғандығын куәландырады. Қазіргі таңда адам баласы қай уақытта тіл қатқаны жайлы нақты ешкім айта алмайды.

Қазақ ертегілерінде Үлкен аюды «Жеті қарақшы» немесе «Аспан Қайығы» деп атайды. Бұл ретте осы «жеті қарақшының» әрқайсысы өз атымен Темір қазыққа байланып қойған, Темір қазықтың төңірегінде қалған жұлдыздар мен топ жұлдыздары айналады.

Әрбір ірі аспан нысанында қазақ атауы бар. Бұл тек «Темір қазық» және «Аспан Қайығы» ғана емес, олардың қатарын жалғастыра беруге болады: "Үркер", "Арай"- ("Марс"), "Шолпан" -("Венера"), "Босаға"- ("Близнецы"), "Үшархар Таразы"- ("Орион"), "Қамбар"-("Лев"), "Қарақұрт"- ("Кассиопея"), "Сөмбіле"- ("Сириус").

Геродот өз «Тарихында» скифтердің нанымында келесіні жазады: «Скифтер Зевске, Геяға, от құдайы - Гестияға, Арестке, Афродитаға, Уранияға… табынады». Оларда Арестан басқа ешбір құдайдың суретін, мехрабын, ғибадатхана салуға болмайды. Ал Ареске болса орнатылады.

Зевс ретінде скифтерде Тенгри қызмет еткен,  ал Гея – Ұмай шеше, Инанның шумер нұсқасы, грек Аресі – бұл қазақ-түрік Арай - латынша Марс. Тағы да осы қатарды жалғастыра беруге болады. Грекжазуында Зевстің аты Папай деп аталады. Яғни түрікше Бабай (Ата-Баба). Папай скифтердің арғы атасы болып саналды. Гея – Геродоттың скифтерінде – Апи, яғни Апай. Аспан және Жер одағы – Зевс және Гея – Папай және Апай одағы екені есімізде.

Тағдыр құдайы Гестияні скифтер тіпті қазақша айтқан – Табити, яғни Тәубе (Тәубә) – тағдыр, жазмыш.  

Ғалымдардың көбі алғашқы рет жұлдыздар тобына атауды Өзенаралықта және оған қарасты аумақтарда берілді деген ойға келеді. Шумерлер, вавилондықтар мен ассириялықтарда басқа ежелгі жаратылыстану ғылымдарының негізіне енген астрономия және математика жақсы дамыған. Алайда көшпелі-малшы мен аңшының тұрмысынан алынған, жұлдызды картаны безендіретін,  жұлдыздар тобы мен жұлдыздардың атауы, өзінің дала жерінде пайда болғанын құжатсыз-ақ айтады: Қоян, Арыстан, Қасқыр, Аққу, Жылқы, Үлкен және Кіші тазылар тобы, Қой (Тоқты), Торпақ (Өгіз), Таутеке, Мерген – Кентавр – салт атты және садақтан ататын, салт атты, Пегас-Тұлпар – қанатты ат.

Жұлдыздар туралы қазіргі түрік кітаптарында Пегас жұлдыздар тобын «Ат жұлдызы» деп атайды, үш жарқын жұлдызымен ерекшеленетін Орион жұлдыздар тобында нағыз қазақ атауы бар «Үш арқар таразы».

Аспан – жердегі адамдардың қимыл-әрекеттерінің бейнесі болса, жұлдыздардың, планеталар мен жұлдыздар тобының атауларында да біздің арғы аталарымыз өмірінде болған маңызды оқиғаларды түсіндірген. Аспан шексіз дала кеңістігінде, көшпендінің жолында бағдарлаушы ретінде ғана емес, куәгер мен төреші, көмекші мен құтқарушы ретінде болған.   

Диқаншы аспанда өзінің ауыр еңбегі мен тұрмысының бейнесін көрген.

Көшпенді жұлдызды аспанда өзінің ауыр жорық өмірінің бейнесін көрген. Адамдар аспанға өз өмірлерінің маңызды шындығын көшіріп, осылайша халық жадында өз тарихын қалдырған.

Мен түрік астрономиясын (соның ішінде қазақ астрономиясын) еуропалықтан, үнді немесе қытай астрономиясынан бөліп жатқан жоқпын, өйткені Жердің Солтүстік жарты шарындағы Еуразия, Құс Жолы жұлдыздар тобының астында тұратын елдерінің бүкіліне ортақ. 

Жалпы, шығыс ренессансы туралы сөз қозғағанда, Әл Фараби, Бируни, Ибн-Сина және де орта ғасырдағы Шығыстың басқа да ғалымдары түріктер, Түркістан жерінде монғол шапқыншылығына дейін тұрғанын, және де олардың жетістіктері түрік халықтарының, және де негізгі түрік елдерінің бірі қазақтардың ортақ игілігі болғанын еске де алмайды. Тіпті көшпенділерге қатысты барлығынан бас тартады, ежелгі жазба мен әдебиеттің болғанын ғана емес, математика, геометрия, метафизика, философия сияқты ғылымдардың бар болғанын мойындамайды.

Ал білім болса ежелгі қазақ жері бойынша бір халықтан екіншісіне көшіп отырған, ол арқылы Шығыстан Батысқа Ұлы Жібек Жолы өткен, бір халықтың екінші халыққа түнгі жұлдызды аспанды қарапайым бақылаудан бас тарту теріс еді... Бір халықтың ғалымдарына кез келген басқа халықтың ғалымдарына математикалық немесе болмыс философиялық қабілеттен бас тартудың келешегі жоқ. Отрарлық қыпшақ Әл Фараби 10 ғасырда өмір сүрген, және де өзінің жүздеген негізгі еңбектерінің ішінен бізге мұра қылып «Жұлдыздар туралы ғылым» трактатын қалдырды. 

Бүл күрделі еңбегі «Әл-Магестке түсініктемеден» басқа, яғни ежелгі грек астрономы, жер әлемінің геоорталық жүйесінің теоретигі Клавдий Птолемейдің «Әл-Магест» кітабына нақты және негізгі сыни талдау. «Метафизика» атты басқа трактатында Әл Фараби Аристотельдің кейбір ережелеріне толықтырулар жасайды. 

  «Жұлдыздар туралы ғылым» трактатында Әл Фараби жұлдыздар туралы математикалық ғылым – астрономияны астрологиядан бөледі де, оны жұлдызды шешім туралы ғылым деп, астрологияны ғылым ретінде «дөрекілігін» баса көрсетеді.

Тағы бір түрі, Темірдің ұрпағы Ұлықбек ғалым, математик және астроном  болған, ол ғылыми трактаттар жазып, жеке секстантта жұлдыздарға дейін арақашықтықты өлшеген. Осы Ұлықбек Самарқандта өзіне және де ғылымға көптеген жыл бойы астрономиялық, метеорологиялық бақылау жүргізетін ғылыми мекемені салған. Дегенмен, қазақтар Малайсарыдағы жеке ежелгі обсерваториямен мақтана алады. 

Пікірлер

Пікір қалдыру үшін кіріңіз немесе тіркеліңіз

сарсенгали13.05.2016, 23:43

Да, астрономия самая древняя наука. Как ни странно у многих созвездий названия звёзд казахские. Вот у Большой Медведицы есть звезда "Бенетнаш" на первый взгляд чуждое нам название. Теперь всё по порядку. Это созвездие есть "ковш" - "ожау", когда хвост созвездия из трёх звёзд находится с право, это буква "мем" и так же "мим" из древних алфавитов. Когда то был и древне казахский алфавит, где буква назвалась "ми(!)м", в переводе "мозг - мой". Пришло время расположить всё по порядку "ми(!)м" "ожау" "бен + етн+аш" - " ми(!)м ожау бен етн аш" - "мозг мой, с помощью ковша раскрой тело". Я три месяца думал над этим и всё ж разгадал, в комментариях не расскажешь и к сожалению казахам это не интересно. Так же у "Малой медведице" полярная звезда у казахов называется "Железный кол(гвоздь) и есть название звезды "Феркад", которую слегка преобразуем записав "Фер(Рум)+када", что означает Феррум-железо + када -длинный кол, можно по другому, не важно. Важно то что все созвездия с подобными названиями и казахским смыслом и нашёл всё таки древний алфавит народа К,азак, ...

сарсенгали18.05.2016, 17:35

Созвездия звёздного неба это буквы алфавита, предположительно древнего казахского, которые как ни странно объединяясь с римскими и арабскими цифрами образуют некою систему, где первоисточник и смысл казахский язык. Посмотрите видео "Капсула времени" и возможно вам станет что то проясняться, но там пошли не по тому пути, так как казахский язык серьёзно не воспринимается. Финикийский алфавит которому более 3000 лет таит в себе тайну. К примеру буква "А" которая изображена на боку и на латинице звучит как слово "дом" на казахском "(!)й". У этой буквы "А" есть название финикийское "АЛП" напоминает казахское слово АЛ(!)П(!). На звёздном небе "А" это созвездие Белая Лебедь, где есть звезда "ДенеБ". "Дене-тело + Б-голова(Бас), и на самом деле мы на небе увидим букву "А", это "тело и голова" белого лебедя". В древнем Египте и у казахов Белая лебедь и Белый гусь" одно и тоже Акку=К,аз+ак, ...Ещё раз все буквы финикийского алфавита это созвездия,где первоисточник и смысл - казахский язык...

сарсенгали28.10.2016, 19:11

В каком созвездии находится наше Солнце и какого оно цвета? Солнце белого цвета прочитаете в интернете. Где же Солнце вместе с нашей Землёй очень интересный вопрос и никто не знает. Поможет нам наш "язык-т!л", другое значение "т!л"-"нарежь на мелкие дольки", то есть определённое слово надо разделить на слоги и буквы, и смысл станет ясен. Возьмём слово "Земля-Жер" - "Ж+ер = Ж(обозначение земли)+ер(седло)". Делаем вывод если "Земля-Жер" это седло, то Солнце запряженное тело лошади, голова же его это целое созвездие Белая Лебедь, где как уже говорилось есть звезда "Дене+Б", то есть "Тело+Б(бас-голова). Хвост же это созвездие "Рака" и действительно похоже на хвост, арабское название Рака "Акубенс - Ак(к)у+бен+С(ыссы) - Вместе с+ Лебедем+горячий". Созвездие Большой Пёс, здесь четыре звезды это следы копыт лошади, то есть ноги. Есть звезда "Сириус -S(ыссы)+iRi+os - горячая крупная эта", в действительности данная звезда горячая большая, хотя и называется белый карлик. Но звезда "Везен - В(V)+ез+ен - V(изображение следа копыт)+втаптывай+широко", подходит по смыслу бесподобно.Рядом с головой лошади есть созвездие Орион, очень похожий на узду(сбрую) и если примерить визуально к голове очень подойдёт. Тем более есть звёзды "Минтака - Мен!+так(а) - меня надень", есть ещё звезда "Бетельгейзе - Бет+ел(ь)ге+йзе", можно перевести "накинуть на родное лицо-Бет это и есть голова лошади, всё это не вероятно, но факт.так же звезда "Альнитак - (!)л!н!+так - сына надень", "сына" потому как глядя на "Орион" мы увидим букву "L", звучит на казахском как "!L - сын" и Орион по древним легендам сын Посейдона", заметьте "сын". Одним словом все эти созвездия и наше Солнце образуют огромное созвездие "Большая Белая лошадь", на котором спустится с небес "Высокий Светлый(белый) всадник. Обратимся к слову "Солнце - Кун - К+уН", здесь буква древняя К-кой, если положить(кой) её на спину это изображение головы барана, а"уН" это мука(тесто белое круглое) символы бога Солнца "Ра", которому поклонялись в древности...

сарсенгали30.10.2016, 18:11

Итак Солнце белого цвета, хотя мы видим желтым, именно по этому у казахов слово "сар!" означает светлый(белый) и так же золотой(желтый). И Алтын Адам символ Казахстана называется "Сак-Sak", что означает "S-ыссы" от слова "ыссык-горячий" + "ак-белый(светлый). В те времена люди покланялись богу Солнца Ра. Вот и Алтын Адам подобный богу Солнца Ра "Горячий белый - Сак". В захоронении Алтын Адам была серебряная чаша с древней надписью из 26 знаков, которые хорошо читаются если знать о чем речь и немного зашифровано. Те времена, времена Сарматов. "Сар!м+ат - Мой светлый+конь или Мой золотистый конь" так обращались к Солнцу и от этого произошло название народов "Сармат", наших предков... Душа моя кричит - примите истину, примите древнюю историю народа К,азак,. Ведь ищем свою историю ссылаясь на труды древних греков и римлян, чьи империи захватывали и уничтожали мир и в том числе стёрли историю казахов. Не додумались изменить названия звёзд, тем самым оставили нам шанс и не надо его отвергать, потомки не простят.

сарсенгали29.11.2016, 21:28

Ещё одна и не последняя штука. На звёздном небе у созвездия скорпион на кончике хвоста, как и у живого ядовитое жало, здесь находится звезда "Шаула", на первый взгляд не приглядна. Теперь подробнее "Шаула - Ша(ян) + ул!(а) = ядовитый скорпион". Так же Шаула(у) в переводе "обессилить - неспособность двигаться", именно то что происходит при поражении скорпионом. Что это, казахские названия или мы нагло пристраиваемся к ним... "Шаула + У - кончик хвоста скорпиона"...