Басты бет Қазақстан тарихы Кеңестер Одағы құрамындағы Қазақстан Тоталитарлық жүйенің қалыптасуы кезеңіндегі Қазақстан Қазақстандағы ұжымдастыру: Тарихи аспектілері.

Қазақстандағы ұжымдастыру: Тарихи аспектілері.

24 Қыркүйек 2013
987
0

Ұжымдастыру қасіреті мұрағат құжаттарын терең талдауды, статистикалық мəліметтерді жан-жақты зерттеуді, ғылыми зерттеулерді шығаруды қажет ететін маңызды тақырып. Отандық зерттеушілер осы тақырыпты жан-жақты зерттеуге тəуелсіздік жылдары зор мүмкіндіктер алды. Тəуелсіздік қарсаңында 1988 жылы «Қазақстан жəне Орта Азия республикаларындағы ұжымдастыру: нəтижелері жəне проблемалары» атты ғылыми-теориялық конференциясы өткені белгілі. Осы кезден бастап Қазақстандағы ұжымдастыру тарихына кеңестік идеологиядан арылған жаңа көзқарас қалыптасты.

Кеңес үкіметі жиырмасыншы жылдары кешенді əлеуметтік-экономикалық саясат жүргізді, онда елді индустрияландыруға басымдық берілді. Өз кезегінде БК(б)П ОК-нің қараша (1929 ж.) Пленумында ұжымдастырудың жоғары қарқыны «заңнамалық» тұрғыдан бекітілді, қысқа мерзімде жаппай ұжымдастыруға жол ашты. Қазақ ауылын күйрету – сталиндік тəжірибе болды жəне «артта қалған халықтардың капитализмге соқпай, феодализмнен бірден социализмге өту мүмкіндігі» туралы белгілі маркстік теорияға негізделді. Бұл жерде биліктің қол жеткізгені – шаруашылықтың дəстүрлі түрлерін жою жəне ауылдағы қарсылық күштерін басып-жаншу болатын. Белгілі демограф М.Тəтімов: «Жаппай ұжымдастыру бойынша қатал науқан алдын ала дайындықсыз жедел түрде жүрді. Көшпелі мал шаруашылығының үшмыңжылдық тəжірибесі небəрі үш жыл ішінде (1931–1933 жж.) «тезарада тоқтатылуы» тиіс болғанын» алға тартады

[Татимов М., Татимова М. Трагедия Великой степи // Мысль. -2009. -№6.-С.55-60.]. Сонымен қатар, орталық билік ауыл шаруашылық өнімдерін дайындау бойынша жоспарлы тапсырмаларды қалай да орындау міндетін алға қойды, жаппай ашаршылық кезеңінде – 1932 жылдың қысында да тоқтатпады. «ХХ ғасырдың 30-жылдарындағы ашаршылықта 2 млн. 300 мың қазақ жəне өзге ұлттардың 200 мыңға жуық өкілі құрбан болған» [Тəтімов М. Қазақ əлемі. Алматы, 1993]. Қазақстандағы қасіретті жағдайды талдай келе, американдық тарихшы М.Б. Олкотт: «Қазақстанда жаппай саяси қуғын-сүргін немесе ашаршылық кезінде аға ұрпақ өкілдері құрбан болмаған отбасы жоқ шығар. Көптеген отбасы толығымен қырылған, олардың артында ешкім қалмаған, бүгінде олардың атын кім шығарады» (Олкотт М.-Б. Советское наследие Казахстана. www.asia kz.com /rus/ article. 103.).

Қазақстандағы қасірет қазақ халқының тарихында мəңгілік орын алды, сонымен қатар ұжымдастыру тарихы болашақта жан-жақты, тиянақты зерттеуді қажет етеді жəне отандық тарих ғылымының алдына жаңа міндеттер қояды.

Мәлімет ҚР БҒМ ҒК Мемлекет тарихы институтынан берілді.


Материалды көшіріп жариялау үшін редакцияның немесе автордың жазбаша, ауызша рұқсаты қажет және National Digital History порталына гиперсілтеме берілуі тиіс. Авторлық құқық сақталмаған жағдайда ҚР Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңымен қорғалады. kaz.ehistory@gmail.com 8(7172) 79 82 06 (ішкі – 111)

Пікірлер

Пікір қалдыру үшін кіріңіз немесе тіркеліңіз